Enstitü Sosyal tarafından hazırlanan "Dijital Çağda Ailenin Dönüşümü: Yeni Nesil Bağlar ve Dinamikler" başlıklı araştırma, ekran bağımlılığı tartışmasına farklı bir boyut kazandırdı. İstanbul'un 11 ilçesinde, 16 aileden anne, baba ve 13-25 yaş grubundaki çocuklar olmak üzere toplam 48 kişiyle derinlemesine görüşmeler yapıldı. Araştırmada, çocukların dijital alışkanlıklarını denetlemeye çalışan ebeveynlerin kendi teknoloji kullanımlarını kontrol etmekte zorlandıkları belirlendi.
ÇOCUĞA YASAK, KENDİNE SERBEST
Araştırmanın en çarpıcı tespitlerinden biri, ebeveynlerin dijitalleşmeyi ağırlıklı olarak çocuklarına ait bir sorun olarak görmesi oldu. Facebook, Instagram ve WhatsApp üzerinden yoğun paylaşım yapan anne babalar, kendi ekran sürelerini göz ardı ederken çocuklarının telefon kullanımını sınırlandırmaya çalışıyor.
Üstelik ebeveynler, çocuklarının dijital dünyada karşılaştığı içerikleri yeterince tanımıyor. Denetim çoğunlukla ekran başında geçirilen süreyle sınırlı kalıyor. Bu çelişki, çocukların anne babalarına bakışını da değiştiriyor. Çocuklar, ebeveynlerinin kendilerine yeterince ilgi göstermediğinden ve anne babalık sorumluluklarını yerine getirmediğinden yakınıyor.
AYNI ODADA ÜÇ AYRI DÜNYA
Araştırmaya göre aile üyelerinin aynı evde bulunması, birlikte kaliteli zaman geçirdikleri anlamına gelmiyor. Anne baba televizyon izlerken çocuklar telefonlarına veya tabletlerine yöneliyor. Hatta aynı odada oturan aile bireyleri, farklı ekranlardan farklı içerikler tüketiyor. Böylece ortak sohbet konuları azalırken aile içindeki yalnızlaşma artıyor. Görüşülen aileler, televizyon ve dijital platformlarda bütün ailenin birlikte izleyebileceği içeriklerin yetersizliğinden de yakınıyor.
SOFRADA EKRAN VAR
Araştırmanın dikkat çekici bir başka bulgusu da yemek masasındaki dijital alışkanlıklar oldu. Görüşülen anne babalar ve çocukların tamamı, sofrada telefonla ilgilenmenin uygun olmadığını belirtti. Ancak aynı hassasiyet televizyon için gösterilmiyor. Bazı evlerde aile üyelerinin gün içinde bir araya gelebildiği tek zaman olan akşam yemeğinde bile televizyon açık kalıyor. Bu durum, ailece geçirilen sınırlı zamanın da ekranların gölgesinde kaldığını gösteriyor.
GÜNE TELEFONLA BAŞLIYORLAR
Dijital alışkanlıklar yalnızca çocukların değil, yetişkinlerin de günlük yaşamını etkiliyor. Araştırmada katılımcıların çoğu sabah uyanır uyanmaz telefonuna baktığını söyledi. Özellikle ebeveynlerin uyumadan önce sosyal medya hesaplarını kontrol ettiği, gündemi takip ederek zihnini boşaltmaya çalıştığı belirlendi. Çocuklarda ise yoğun ekran kullanımına eşlik eden boyun ve sırt ağrıları, baş ağrısı, dikkat sorunları ve sinirlilik gibi şikâyetler öne çıktı.
18 YAŞ ALTINA SAAT ÖNERİSİ
Araştırmada dijitalleşmenin aile ilişkileri üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak için çeşitli öneriler de sıralandı. Bunların başında 18 yaşından küçük kullanıcılar için sosyal medya platformlarında saat 20.00'den sonra bildirimlerin, otomatik oynatma özelliklerinin ve hedefli reklamların devre dışı bırakılması geliyor.
Ayrıca ebeveynlere dijital özdenetim eğitimi verilmesi, okullarda internet güvenliği çalışmalarının artırılması ve çocukların yüz yüze sosyalleşebileceği etkinliklerin yaygınlaştırılması öneriliyor. Raporda, dijitalleşmenin yol açtığı sorunların çözümünde yalnızca çocuklara kural koymanın yeterli olmadığına, ebeveynlerin de kendi alışkanlıklarını değiştirmesi gerektiğine işaret ediliyor.
