Bilim insanları, okyanusun derinliklerinden çıkardıkları bazı kaya örneklerini laboratuvara götürdüklerinde beklenmedik bir olayla karşılaştı. Kurutulup parçalanan iki kaya örneği kendiliğinden yanmaya başladı ve sıcaklıkları 100 derecenin üzerine çıktı.
Araştırmacılar, bu sıra dışı olayın nedenini ortaya çıkarırken derin deniz madenciliğinin geleceği açısından önemli bir tehlikeye de dikkat çekti.
OKYANUS TABANINDAN ÇIKARILAN KAYALAR KENDİLİĞİNDEN YANDI
Araştırmacılar, 2022 yılında ABD'nin Oregon ve Kaliforniya kıyıları açıklarında bulunan Escanaba Trough bölgesinde bir araştırma gerçekleştirdi. Deniz tabanındaki hidrotermal alanları inceleyen ekip, uzaktan kumandalı bir su altı aracı yardımıyla dört farklı noktadan toplam 57 kaya örneği topladı.
Bu örneklerin önemli bir bölümünde metal sülfür mineralleri bulunuyordu. Ancak laboratuvarda yapılan işlemler sırasında iki örnek beklenmedik bir tepki verdi. Dondurularak kurutulan ve ardından öğütülüp parçalanan kayalar kendiliğinden tutuştu. Olay sırasında sıcaklık 100 santigrat derecenin üzerine çıktı ve örnekler tamamen oksitlendi.
KAYALARIN YANMASINA NE NEDEN OLDU?
Araştırmacılar, olayın nedenini belirlemek için kaya örneklerinin mineral yapısını, kimyasal bileşimini ve ısıya karşı davranışlarını inceledi. Bulgular, kendiliğinden yanan örneklerin büyük ölçüde bir demir sülfür mineralinden oluştuğunu gösterdi.
Bu mineralin oksijenle temas ettiğinde kararsız davranabildiği düşünülüyor. Kayaların kırılması, ezilmesi ve öğütülmesi gibi mekanik işlemler de oksidasyonu başlatabilecek enerjiyi sağlayabiliyor. Oksidasyon sırasında açığa çıkan ısı, kendi kendini besleyen bir ısınma sürecine yol açabiliyor. Araştırmacılar, bu durumun her markazit içeren kayanın yanacağı anlamına gelmediğinin altını çiziyor. Ancak bazı derin deniz minerallerinin yüzeye çıkarıldıklarında beklenmedik tepkiler verebileceği belirtiliyor.
Denizlerin derinliklerinden çıkarılan kayaların laboratuvarda kendiliğinden yanması bilim dünyasını şaşırtırken, doğada gizemini koruyan başka bir kaya olayı da merak uyandırıyor. Kimsenin olmadığı anlarda hareket eden, ağırlıkları 320 kilograma ulaşan kayaların sırrı ne? İşte bilim insanlarının bile uzun süre araştırdığı, görenleri hayrete düşüren o doğa olayı...
KENDİ KENDİNE İLERLEYEN KAYALAR
ABD'deki Ölüm Vadisi, kavurucu sıcaklıklarıyla tanınsa da yıllardır çözülemeyen sıra dışı bir doğa olayına da ev sahipliği yapıyor. Kurumuş göl yatağındaki yüzlerce kaya, ortada onları hareket ettirecek kimse yokken geride uzun izler bırakarak yer değiştiriyor. "Yürüyen taşlar" olarak bilinen bu gizemli olayın ardındaki sır ise bilim insanlarının gözlemleriyle ortaya çıktı.
RACETRACK PLAYA: TAŞLARIN DANS ETTİĞİ KURUMUŞ GÖL YATAĞI
Parkın en ücra köşelerinden biri olan Racetrack Playa, dümdüz ve kurumuş bir göl yatağıdır. Bu ıssız düzlükte, ağırlığı 320 kilograma kadar ulaşan yüzlerce kaya parçası bulunuyor. İşin tuhaf yanı ise bu kayaların arkasında bıraktığı, bazen 450 metreyi aşan uzun ve derin sürüklenme izleri.
Yıllar boyunca bu taşların nasıl hareket ettiğine dair sayısız teori üretildi. Uzaylılardan manyetik alanlara, çok şiddetli fırtınalardan alg tabakalarının yarattığı kaygan zemine kadar pek çok iddia ortaya atıldı. Ancak 2013 yılına kadar kimse bu taşların hareketine canlı gözlerle tanıklık edememişti.
2013: BÜYÜK SIRRIN ÇÖZÜLDÜĞÜ AN
Paleobiyolog Richard Norris ve kuzeni Jim Norris liderliğindeki bir ekip, bu gizemi çözmek için 2011 yılında "dünyanın en sıkıcı deneyi" olarak adlandırdıkları bir çalışma başlattı.
15 kayaya GPS cihazları yerleştirdiler ve bölgeye yüksek çözünürlüklü bir hava durumu istasyonu kurdular. Beklentileri, taşların hareket etmesi için belki de on yıl beklemek zorunda kalacaklarıydı.
Ancak bilim, bazen doğru zamanda doğru yerde olmayı gerektirir. Aralık 2013'te, araştırma ekibi bölgedeyken taşlar "yürümeye" başladı.
BUZDAN YELKENLER: TAŞLAR NASIL HAREKET EDİYOR?
Yapılan gözlemler ve veriler, bu olayın ardında yatan mekanizmayı gün yüzüne çıkardı. Süreç, sanılanın aksine sadece rüzgarla değil, nadir görülen bir hava olayları kombinasyonuyla gerçekleşiyor:
Kayalar o kadar yavaş hareket ediyor ki (dakikada sadece birkaç metre), bir insanın bu hareketi çıplak gözle fark etmesi oldukça zor. Bu da neden onlarca yıl boyunca kimsenin bu olayı göremediğini açıklıyor.
GİZEM TAMAMEN ÇÖZÜLDÜ MÜ?
Richard Norris'e göre, yüzlerce kayanın aynı anda hareket ettiğini görmek büyüleyici bir keşifti. Ancak hala cevaplanmamış sorular var. Örneğin, bölgedeki en ağır "dev kayaların" hareketi henüz bu yöntemle doğrudan gözlemlenmedi. Bazı bilim insanları, daha büyük taşların hareket etmesi için daha farklı koşulların gerekebileceğini düşünüyor.
Ölüm Vadisi'nin yürüyen taşları, doğanın en basit unsurlarının (su, buz, rüzgar ve güneş) bir araya gelerek nasıl akıl almaz bir fenomen yaratabileceğinin en somut kanıtı.
