Yaklaşık 7 bin 300 yıl önce gerçekleştirdiği devasa patlamayla çevresindeki geniş bir bölgeyi küle boğan Japonya yakınlarındaki Kikai Kalderası, yeniden bilim dünyasının gündeminde. Araştırmacılar, binlerce yıldır sessizliğini koruyan süper yanardağın altındaki magma sisteminde dikkat çekici bir hareketlilik tespit etti.
Dünya tarihinin bilinen en büyük ve en yıkıcı volkanik patlamalarından birine imza atan Japonya yakınlarındaki Kikai Kalderası, bilim insanlarını endişelendiren yeni işaretler veriyor.
Yaklaşık 7 bin 300 yıl önce gerçekleşen Akahoya patlamasından bu yana sessiz görünen yanardağın altındaki devasa mağma odasının yavaş yavaş yeniden dolduğu ortaya çıkarıldı. Kobe Üniversitesi araştırmacılarının elde ettiği bu veriler, hem Kikai'nin hem de dünyadaki diğer dev süper yanardağların çalışma mekanizmasını çözmede tarihi bir adım olarak değerlendiriliyor.
160 KİLOMETREKÜPLÜK YIKIMIN TARİHİ İZLERİ
Günümüzden yaklaşık 7 bin 300 yıl önce Holosen çağının en şiddetli patlamasını gerçekleştiren Kikai Kalderası, pürüzsüz kayalardan oluşan tam 160 kilometreküplük devasa bir malzemeyi gökyüzüne püskürtmüştü.Bu miktar, 1992'deki Pinatubo patlamasından 32 kat, 1912'deki Novarupta patlamasından ise 11 kat daha büyük bir hacme karşılık geliyor.
Patlamanın yarattığı korik akıntılar ve piroklastik dalgalar 150 kilometre uzaklığa kadar ulaşırken, fırlatılan kül ve tefra katmanları Japonya'nın tamamına ve Kore Yarımadası'na kadar yayıldı. Yazılı belgeler bulunmasa da, bu devasa doğal felaketin o dönem bölgede yaşayan antik Jōmon halkını neredeyse tamamen yok ettiği tahmin ediliyor.
OKYANUS TABANINDA SİSMİK SES DALGALARIYLA YAPILAN KEŞİF
Büyük patlamanın ardından büyük oranda okyanus suları altında kalan Kikai Kalderası, bu durumu bilim insanları için bir avantaja dönüştürdü.Kobe Üniversitesi ve Japon Deniz-Kara Bilimleri ve Teknolojisi Ajansı (JAMSTEC) araştırmacıları, deniz tabanına yerleştirdikleri onlarca sismometre ve hava tabancaları yardımıyla yer kabuğunun altını adeta röntgen gibi görüntüledi.
Yapılan detaylı sismik analizler, Akahoya patlamasına kaynaklık eden devasa mağma odasının tam altında yeni ve taze bir mağma kütlesinin biriktiğini kanıtladı.
Üstelik kimyasal analizler, bu yeni mağmanın eski patlamadan kalan artıklar olmadığını, derinlerden yeni pompalanan taze bir eriyik olduğunu ortaya koydu. Kalderanın içerisinde son 3 bin 900 yıldır oluşan yeni lav kubbesi de bu hareketliliği doğrular nitelikte.
YELLOWSTONE VE TOBA GİBİ DEV VOLKANLARA IŞIK TUTACAK
Araştırma ekibinden Kobe Üniversitesi jeofizikçisi Nobukazu Seama, süper yanardağların nasıl yeniden uyandığını anlamak için magmanın bu şekilde nasıl biriktiğini çözmenin şart olduğunu belirtiyor.
Kikai Kalderası'nda elde edilen bu yeni "mağma yeniden enjeksiyon modeli", Kuzey Amerika'daki ünlü Yellowstone ve Endonezya'daki dev Toba kalderalarının altındaki devasa yüzeysel mağma haznelerinin çalışma prensibiyle de birebir örtüşüyor. Bu kritik keşif, insanlığın gelecekte yaşanabilecek kataklizmik volkanik patlamaları çok daha önceden ve kesin bir hassasiyetle tahmin edebilmesine imkan tanıyacak.
Meksika'daki El Chichón Yanardağı'nın son büyük patlaması 1982 yılında gerçekleşmiş ve felaket boyutunda yıkıma yol açmıştı. Yüksek kükürt içeren patlamalar zirvedeki lav kubbesini parçalarken lav akıntıları ve piroklastik akımlar yaklaşık 8 kilometrelik alanı etkisi altına almıştı.
Bir haftadan kısa sürede meydana gelen üç patlamada binlerce kişi hayatını kaybetmiş, köyler yok olmuş ve çok sayıda insan bölgeden kaçmak zorunda kalmıştı.
Ancak araştırmacılara göre yanardağın geçmişteki etkisi bundan çok daha büyük olabilir.
2017 tarihli bir çalışma, El Chichón'un 6. yüzyıldaki patlamalarından birinin Maya uygarlığının çöküşüne katkıda bulunmuş olabileceğini ve bölgede uzun süreli bir "karanlık çağ" başlatmış olabileceğini öne sürüyor.
YER ALTINDA HAREKETLİLİK BAŞLADI
2026 yılına gelindiğinde volkanologlar yanardağın altında ve kraterinde dikkat çekici değişimler tespit etti. National Autonomous University of Mexico'daki bilim insanları 2025'in ikinci yarısında yaptıkları gözlemlerde krater içinde sürekli hareketlilik, yükselen sıcaklıklar, gaz çıkışları ve kükürt oluşumları kaydetti. Krater gölünde sıvı kükürt varlığını gösteren boş kükürt küreleri bulunurken göl tabanı sıcaklığının da arttığı görüldü.
2021-2025 yılları arasında bölgede çalışan Dr. Mariana Patricia Jácome Paz, yer kabuğunun hemen altında yanardağın yeniden aktifleştiğini gösteren süreçlerin başladığını belirtti. Paz'a göre mevcut hareketlilik büyük ölçüde aşırı ısınmış yeraltı suyunun sıcak kayalarla etkileşmesinden kaynaklanıyor.
Uzman, gözlenen davranışın hidrotermal süreçlerle veya küçük buhar patlamalarıyla uyumlu olduğunu ifade etti. Ancak yeni magma ile suyun temas etmesi durumunda basınç artarak çok daha büyük patlamalara yol açabilir.
TEHLİKELİ GAZLAR ARTIYOR
Krater çevresinde hidrojen sülfür ve karbondioksit seviyelerinde artış tespit edildi. Bu gazlar özellikle çukur alanlarda biriktiğinde yaşam için ciddi risk oluşturabiliyor. Buna rağmen bilim insanları bu tür salımların aktif hidrotermal sistemlerde sık görüldüğünü ve yakın zamanda büyük bir patlamanın kesin işareti olmadığını vurguluyor.
Araştırma ekipleri dronlar, uydu sensörleri ve saha ölçümleriyle yanardağı sürekli izliyor. Amaç, 1982'deki felaketin tekrarlanmasını önlemek ve olası bir patlamayı erken tespit etmek.
Uzmanlara göre şu an için halkın panik yapmasını gerektirecek bir durum yok. Ancak yıllarca sessiz kalan yanardağların tamamen pasif olmadığı hatırlatılıyor; El Chichón'daki hareketlilik her an değişebilir.
