Mısır ve Yunan metinlerinden oluşan koleksiyonun içinde, küçük bir parşömen parçasında tanıdık kelimeler fark etti: Bunlar, Homeros'un ünlü destanı "Odysseia"dan bir bölümdü.
Utrecht Üniversitesi'nin 14 Eylül tarihli açıklamasına göre bulunan parça, MS 300 yılı civarında Mısır'da üretilmiş, cep boyutunda bir "Odysseia" nüshasına ait görünüyor. Sadece yaklaşık 6,6 x 7,7 santimetre boyutundaki bu küçük parça, destanın 12. Kitabı'ndan dizeler içeriyor.
Bulunan dizeler, güneş tanrısı Helios'un, Odysseus'un adamlarının onun "ölümsüz" sığırlarını öldürüp yediğini öğrendiği anı anlatıyor — destanın en dramatik ve sonuçları en ağır sahnelerinden biri.
Hikâyeye göre Odysseus, tanrıça Kirke tarafından Helios'un adası Thrinacia'dan uzak durması konusunda uyarılmıştı. Ancak o ve adamları, altı başlı canavar Scylla ile devasa bir girdap olan Charybdis'ten sağ çıktıktan sonra bu adaya varır. Odysseus'un sağ kolu Eurylokhos'un yalvarması üzerine, hiçbir sığıra zarar vermemek şartıyla adaya çıkmayı kabul eder.
Ancak bir ay süren fırtınalar nedeniyle erzakları tükenince, Eurylokhos ve adamlar Helios'un kutsal sığırlarını öldürüp yerler. Helios, diğer tanrılardan intikam almalarını ister; Zeus de gemiyi yok ederek Odysseus hariç mürettebatın tamamını öldürür.
De Kreij, Odysseia'da bazı bölümlerin oldukça sıkıcı olabildiğini, ancak bulunan bu parçanın destanın gerçekten en eğlenceli ve çarpıcı kesitlerinden birine denk geldiğini belirtiyor.
Bu keşif, bir Homeros destanından beklenmedik bir parçanın bulunmasının bu yıl içindeki ikinci örneği. Geçtiğimiz bahar aylarında Mısır'da arkeologlar, Roma dönemine ait bir mumyanın içinde "İlyada" destanından papirüs parçaları bulmuştu — bu destan, efsanevi Truva Savaşı'nı anlatıyor.
Hem "İlyada" hem de "Odysseia", MÖ 8. yüzyılın sonu veya 7. yüzyılın başında yazıya geçirildi. İlk destan Truva Savaşı'nın 10 yılını, ikincisi ise Yunan kahramanı Odysseus'un Truva'dan Ithaka'ya dönüş yolunda geçirdiği 10 yılı konu alıyor.
Yeni bulunan parçanın, MS 3. ya da 4. yüzyıla tarihlenen ve Mısır'daki Fayyum vahasından gelen bir parşömen kodeksin parçası olduğu düşünülüyor. Üniversitenin açıklamasına göre, bugüne kadar bu türden sadece yaklaşık 30 benzer parça keşfedilmiş durumda — bu da buluntuyu son derece nadir kılıyor.
De Kreij, Dutch News'e verdiği demeçte parçanın hayatta kalmış olmasının nedenini, cep boyutundaki "Odysseia" nüshasının ortasında yer almasına ve çevresindeki diğer sayfalar tarafından korunmuş olmasına bağlıyor. Parçanın, daha büyük Mısır metinleri koleksiyonunun içine tam olarak nasıl girdiği ise hala bilinmiyor.
İlginç bir detay: De Kreij bu parçayı ilk olarak 2024 yılında bulmuş. Utrecht Üniversitesi Kütüphanesi'nin Grek-Roma dönemi Mısır metinleri koleksiyonu üzerindeki kapsamlı çalışması ise "Hieratic, Demotic, Greek, and Coptic Texts in the Utrecht University Collection" (Utrecht Üniversitesi Koleksiyonunda Hiyeratik, Demotik, Yunanca ve Koptça Metinler) başlıklı bir kitap olarak yakında yayımlanacak.
