Hiç düşündünüz mü, neden mutlu olmak için hep bir şeylerin gerçekleşmesini bekleriz? Yeni bir ev aldığımızda, daha fazla para kazandığımızda, istediğimiz işe kavuştuğumuzda ya da hayatımıza doğru insan girdiğinde her şeyin değişeceğine inanırız. Kendimize sürekli aynı cümleyi söyleriz: "Şu sorun da çözülsün, işte o zaman mutlu olacağım." Fakat beklediğimiz gün geldiğinde, bu kez başka bir şeyin eksikliğini hissetmeye başlarız. Ve farkına varmadan mutluluğu hep bir sonraki güne erteleriz. Psikolojide hedonik adaptasyon olarak bilinen bir kavram vardır.
Bu kavram, insanın hayatındaki olumlu veya olumsuz değişimlere zamanla alışma eğilimini açıklar. Uzun zamandır almak istediğiniz bir telefonu aldığınızı düşünün. İlk günlerde büyük bir heyecan yaşar, özelliklerini keşfeder, her elinize aldığınızda mutlu olursunuz. Ya da çok beğendiğiniz bir kıyafeti sonunda satın aldığınızı hayal edin. İlk giydiğinizde kendinizi çok iyi hisseder, aynaya her baktığınızda sevinirsiniz. Fakat aradan biraz zaman geçince o telefon da o kıyafet de hayatınızın sıradan bir parçasına dönüşür. Bir zamanlar sahip olmak için heyecan duyduğunuz şeyler, artık size eskisi kadar mutluluk vermez.
SADECE MADDİ DEĞİLDİR
Üstelik bu durum yalnızca maddi şeylerle ilgili değildir. Çok istediğimiz bir işe girdiğimizde, uzun zamandır beklediğimiz bir başarıya ulaştığımızda veya hayalini kurduğumuz bir eve taşındığımızda da benzer duygular yaşayabiliriz. Başlangıçta bizi çok mutlu eden şeyler, zamanla alıştığımız bir hayatın parçası olur. Sonra zihnimiz yeni bir hedef belirler. Daha büyük bir ev, daha iyi bir iş, daha fazla para, daha güzel bir hayat...
Böylece insan sahip olduklarının sevincini yaşamadan, sahip olmadıklarının peşinden koşmaya başlar. İstemek ve hayal kurmak kötü bir şey değildir. İnsanın hedeflerinin olması, kendisini geliştirmeye çalışması, daha güzel bir hayat istemesi son derece doğaldır. Sorun, mutluluğumuzu yalnızca bu hedeflere ulaştığımızda yaşayabileceğimize inanmamızdır. Çünkü böyle düşündüğümüzde hayatımız ikiye ayrılır: Henüz mutlu olmayı hak etmediğimiz bugün ve bir gün mutlu olacağımızı düşündüğümüz yarın. Oysa hayat, sürekli geleceğe hazırlık yaparak geçirebileceğimiz kadar uzun değildir.
KALBİMİZDE HÜZNE VE ŞÜKRE YER VARDIR
Tasavvufta bir de rıza kavramı vardır. Rıza, hayatımızda olan her şeyden mutluluk duymak veya acılarımızı görmezden gelmek değildir. Değiştiremeyeceğimiz şeylerle sürekli mücadele ederek kendimizi tüketmemeyi, değiştirebileceğimiz şeyler içinse gayret göstermeyi öğrenmektir. Bazen insanın huzuru, hayatındaki bütün sorunların çözülmesiyle değil, bazı sorunlar henüz çözülmemişken de yaşamaya devam edebilmesiyle başlar.
Çünkü hayatın tamamen kusursuz olacağı bir günü beklersek, o gün hiç gelmeyebilir. Belki de burada kendimize sormamız gereken önemli bir soru var: Mutlu olmak için gerçekten neyin değişmesini bekliyoruz? Daha fazla paramız mı olmalı, daha güzel bir evimiz mi, daha başarılı bir hayatımız mı? Yoksa bütün bunların ardında, kendimizi yeterli hissetmeye duyduğumuz bir özlem mi var? Elbette hayatın bazı dönemleri gerçekten zordur. Ekonomik sıkıntılar, sağlık sorunları, kayıplar ve hayal kırıklıkları insanın mutluluğunu derinden etkileyebilir.
Böyle zamanlarda birine yalnızca "Şükret, mutlu ol" demek, onun yaşadığı acıyı anlamamak olabilir. Şükür, üzüntüyü görmezden gelmek değildir. İnsan aynı anda hem bir derdine ağlayabilir hem de hayatında hâlâ var olan güzelliklere minnet duyabilir. Kalbimizde hüzne de şükre de yer vardır.
HAYALLERİNE ULAŞANA KADAR HAYATINI DEĞERSİZ GÖRME
Tasavvuf geleneğinde kanaat kavramının önemli bir yeri vardır. Kanaat, insanın hiçbir şey istememesi veya hayatını geliştirmekten vazgeçmesi değildir. Sahip olduklarının kıymetini bilirken daha iyisi için de emek verebilmektir. Bir insan hem daha güzel bir ev sahibi olmak isteyebilir hem de bugün oturduğu evin sıcaklığına şükredebilir. Çünkü kanaat, hayallerinden vazgeçmek değil, hayallerine ulaşıncaya kadar hayatını değersiz görmemektir. Bir de şükür meselesi var. Çoğumuz şükretmek için büyük güzellikler yaşamamız gerektiğini düşünürüz.
Oysa bazen bir sabah sağlıklı uyanmak, sevdiğimiz bir insanın sesini duymak, soframıza oturmak veya güneşli bir günde yürüyüş yapabilmek de şükretmek için bir sebeptir. Bunlar hayatımızda sürekli olduğu için zamanla sıradanlaşır. Fakat insan bazen sahip olduğu bir şeyi kaybettiğinde, onun aslında ne kadar büyük bir nimet olduğunu anlar.
Düşünün, bugün hayatınızda sıradan gördüğünüz kaç şey, bir başkasının en büyük duası olabilir? Sizin her gün yürüdüğünüz yolu yürüyebilmek isteyen biri, sizin bazen konuşmaya üşendiğiniz bir insanın sesini bir kez daha duymak isteyen bir başkası olabilir.
UNUTMAYALIM
Hayatımızdaki her şeyin yoluna girmesini beklerken geçen yılları geri getiremeyiz. Bugün gençsek bir gün yaşlanacağız, bugün yanımızda olan insanlar bir gün uzaklara gidebilir, bugün sıradan gördüğümüz anlar yarının en kıymetli hatıralarına dönüşebilir. Bu yüzden mutluluğumuzu sürekli geleceğe emanet etmeyelim. Elbette hayallerimiz olsun, çalışalım, emek verelim, daha güzel günler için çabalayalım. Ama bütün bunları yaparken bugünü yaşamayı da unutmayalım. Çünkü mutluluk, bütün dileklerin gerçekleştiği gün değil, gönlünde hâlâ yarım kalmış dualar varken, elindekilerin şükrünü hissedebildiğin gün başlar..
