Türk kültüründe yüzyıllardır önemli yere sahip olan ve Türklerin göçebe yaşam biçiminden izler taşıyan yorgan, Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan tarihsel bir geçmişe sahip. Uygur Yazıtları'nda 'Yourgan' olarak geçen ve Anadolu'da bir geleneğe dönüşüp, halkın yaşam kültürünün vazgeçilmez parçası haline gelen yorgan, doğadaki renkler, çiçekler ve doğal motiflerle ustaların maharetli ellerinde şekil buluyor.
Çeyiz sandıklarından çıkıp, gelin odalarındaki yüklüklerde sıra sıra yerini alan, rengarenk satenler üzerine işlenmiş motiflerle bezenen, yün ve pamuk dolgulu yorganlar, ilerleyen teknolojiyle, yerini uyku setleri, nevresim takımları ile elyaf ve silikon dolgulu fabrikasyon muadillerine bıraktı. Osmanlı Dönemi'nde padişahların seferleri, şehzadelerin sünnetleri için düzenlenen şenliklerde, geçiş törenlerine katılan esnaf alayları arasında yer alan, sarayları, altın ya da gümüş tellerle, ipek ve kadifelerin üstüne işledikleri el emekleriyle süsleyen yorgancılar, geleneksel Türk el sanatına attıkları düğümlerle zamana direniyor.
ELYAF VE SİLİKONA RAĞBET ARTINCA DÜKKANLARINI KAPATMAK ZORUNDA KALDILAR
Yaklaşık 10 yıl önce insanların fabrikasyon ürünler olan elyaf ve silikon yorganlara yönelmesiyle sıkıntıya giren yorgancı esnafı, bu dönemde dükkanlarını kapatmak zorunda kaldı. Geleneksel yorganlarda kullanılan yün ve pamuğun insan sağlığına faydaları yeniden gündeme gelince, eskiye dönüş de başladı. Ancak o yorganları üretecek usta kalmadı. Kentte sayıları yıllar geçtikçe azalan yorgancılardan biri de Mehmet Uzun.
Hallaç edip, ayrıştırdığı pamuğu çarşafa doldurup, diktikten sonra döverken, renkler, çiçekler ve motifler, ellerinde yeniden şekil bulan 46 yıllık yorgan ustası, insanların fabrikasyon ürünler olan elyaf ve silikon yorganlara rağbet göstermesi nedeniyle son yıllarda ciddi sıkıntılar yaşadıklarını belirtti. Bu dönemde birçok arkadaşının iş yerini kapatmak zorunda kaldığını ifade eden Uzun, artık usta yetişmediğini söyledi.
YETİŞTİRECEK İNSAN BULAMIYORUZ'
1980 yılında 13 yaşındayken çırak olarak başladığı mesleğinin son ustalarından olan Mehmet Uzun, "Yetişen usta, zanaatkar olmadığı için gerçekten unutulmaya yüz tutmuş bir meslek. Yetişen usta yok. Yetiştirecek insan da bulamıyoruz. Kimse bu mesleği yapmak istemiyor. Herkes rahat, zahmetsiz iş istiyor. Bu nedenle çırak bulamadığımız için meslek unutulmaya yüz tutmuş meslekler arasında gösteriliyor. Bu konuda muzdaribiz gerçekten. Artık İstanbul'da bile doğru düzgün zanaatkar yok. İzmir'de, Ankara'da yok. Yani Türkiye'nin hiçbir yerinde çoğunlukta bir yorgancı ustası kalmadı. Olanlar da benim gibi 60-65-70 yaşlarında. Yani 50 yaşında bile usta olduğunu düşünmüyorum. Zanaatkar yok" diye konuştu.
'ŞİMDİ ANNE BABALAR ÇOCUKLARININ ÜZERİNE ÇOK DÜŞÜYOR'
Çırak bulamamalarının nedeninin ebeveynlerin çocuklarını rahat yetiştirmelerinden kaynaklandığını da söyleyen Uzun, "80'li yıllarda bizim dönemimizde bir baba çocuğu büyüdüğünde meslek öğrenmesi için bir ustanın yanına veriyordu. Ama şimdiki anne-babalar çocuklarının üzerine çok düşüyor. 'Aman ezilmesin', 'Tozun dumanın içinde kalmasın' diyerek çalıştırmıyorlar. Meslek edinmelerine mani oluyorlar" ifadelerini kullandı.
'HİÇBİR YORGANCI İŞ YAPAMAZ OLDU'
Yorgancılığın unutulmaya yüz tutmasındaki nedenlerden birinin de teknoloji olduğunun altını çizen Mehmet Uzun, "İlk başta süngerler çıktı, ardından çekyatlar çıktı. Çekyat da çıkınca daha sonra da ortopedik yatak çıktı, pamuk yatak, yün yatak işleri bitti. Böylece yün ve pamuğa talep azaldı. Ardından silikon yorganlar çıktı. Bunlar çıktıktan sonra biz burada 5-6 sene mücadele verdik. Çünkü hiçbir yorgancı arkadaşımız iş yapamaz oldu. Çünkü herkes bir hevesle silikona yöneldi. O zaman birçok meslektaşım işi bıraktı. Ya fabrikaya girdi ya da başka bir işe yöneldi" dedi.
SAĞLIKLI OLDUĞU ANLAŞILINCA TALEP ARTTI
Son dönemde yün ve pamuk yorganların sağlığa faydalarının öğrenilmesiyle işlerinin tekrar arttığını belirten Uzun, şimdi de usta kalmadığını söyleyerek, "Şimdi insanlar bu silikon ve elyaf yorganların, ortopedik yatakların, çekyatların insanları hasta etmeye başlamasından sonra insanların da bunu öğrenmesiyle eskiye dönmeye başladılar. Ama sıkıntı, o yorganları yapacak zanaatkar kalmadı. Eskiden kim derdi ki 'Benim sırtım ağrıyor', 'Belim, boynum ağrıyor' diye. Çünkü herkes yünde, pamukta yatardı. Yorgun bir şekilde yattığımız zaman yün, pamuk o ağrıyı çekip, alıyordu. Ama silikon öyle değil, seni daha da çok hasta ediyor. Bunu anlayana kadar çok zaman geçti. Anladılar ama şimdi de usta bulamıyorlar" diye konuştu.
