Asya'nın en uzun nehri olan ve onlarca yıldır aşırı avlanma, kirlilik ile baraj yapıları nedeniyle biyolojik kıyametin eşiğine gelen Yangze Nehri'nde tarihi bir doğa mucizesi yaşanıyor. Çin hükümetinin 2021 yılında uygulamaya koyduğu ve 230 binden fazla balıkçının hayatını değiştiren 10 yıllık radikal av yasağı ilk meyvelerini verdi.
Çin'in kalbinden doğarak 6 bin 300 kilometre boyunca uzanan ve Şanghay yakınlarında Doğu Çin Denizi'ne dökülen Yangze Nehri, yüzyıllardır milyonlarca insana su ve aş sağlayan devasa bir ekosisteme ev sahipliği yapıyor. Ancak 1950'li yıllardan itibaren başlayan kontrolsüz avlanma, sanayi kirliliği, madencilik faaliyetleri ve nehir üzerine kurulan devasa barajlar, bölgedeki canlı çeşitliliğini adeta yok olma noktasına getirdi.
Dev Çin mersin balığı ve Çin nehir yunusu (baiji) gibi sembolik türlerin nesli birer birer tükenirken, balık stoklarının %75 oranında erimesi üzerine balıkçılar dinamit, zehir ve elektrikle avlanma gibi yıkıcı yöntemlere başvurmaya başlamıştı. Biyolojik çöküşün eşiğine gelen nehir için Çin yönetimi 2021 yılında radikal bir karar alarak tarihin en büyük ekolojik koruma hamlesini başlattı.
230 BİN KİŞİNİN HAYATI DEĞİŞTİ
Hükümet, Yangze Nehri havzasının tamam kapsayan 10 yıllık ticari avlanma yasağını yürürlüğe koydu. Bu karar sadece çevresel değil, devasa bir sosyal dönüşümü de beraberinde getirdi:
BALIK POPÜLASYONU İKİYE KATLANDI
Çin Bilimler Akademisi tarafından saygın bilim dergisi Science'ta yayımlanan son araştırma, alınan radikal kararın meyvelerini ne kadar hızlı verdiğini gözler önüne serdi. Nehrin 57 farklı noktasında yasa öncesi (2018-2020) ve yasak sonrası (2021-2023) veriler karşılaştırıldı:
BİYOKÜTLEDE DEV ARTIŞ
Nehirdeki toplam balık ağırlığı (biyokütle) iki katına çıktı. Özellikle büyük gövdeli balık türlerinde bu artış %232'yi buldu.
TÜR ÇEŞİTLİLİĞİ %13 ARTTI
Nehirdeki canlı türü zenginliği kısa sürede belirgin bir yükseliş gösterdi. Nesli kritik derecede tehlikede olan Yangze mersin balığı ve Çin vantuzlu balığı gibi türlerde ilk canlanma emareleri kaydedildi.
YUNUS NÜFUSU KATLANDI
Kavun biçimli başı ve "gülen yüz" ifadesiyle tanınan, dünyanın tek tatlı su yunusu olan Yangze yüzgeçsiz yunusu (Neophocaena asiaeorientalis) nüfusu 2017'deki 445 seviyesinden %33'lük artışla 600'e yaklaştı.
AMAZON VE MEKONG NEHİRLERİ İÇİN ÖRNEK OLABİLİR
Bilim insanları nehrin tam anlamıyla eski sağlığına kavuşması için devasa barajların yarattığı üreme engellerinin ve kirliliğin tamamen çözülmesi gerektiğini hatırlatarak temkinli bir iyimserlik sergiliyor.
Bununla birlikte, Yangze Nehri'nde elde edilen bu çarpıcı başarının, dünyadaki diğer büyük nehir sistemleri olan Amazon ve Mekong gibi tehdit altındaki ekosistemler için de uygulanabilir radikal bir emsal teşkil edebileceği vurgulanıyor.
