Son dakika haberi: TBMM Suça Sürüklenen Çocukları Araştırma Komisyonu'na sunum yapan Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Daire Başkanı Meral Gökkaya, incelemeye alınan "diversiyon(çocukları ceza sisteminin dışına çıkarma) modelini" açıkladı. Diversiyonun tanımını yapan Gökkaya, "kanunla ihtilaf halindeki çocukların resmi adalet sistemi dışında tutularak resmi olmayan alternatif usullere tabi tutulması" ifadelerini kullandı. Gökkaya, şöyle devam etti:
"Yargılama olursa o diversiyon sistemi olmuyor. Diversiyonda çocuğun alternatif yöntemlerle takip edilmesi, belli eğitim programlarına tabi tutulması veya yazılı ya da sözlü uyarılması gibi birçok yöntem kullanılıyor. Burada amacımız, çocuğun adli sicil kaydı oluşmadan suça sebep olan davranışlardan uzaklaştırılması, bunun da çocuğun ihtiyacına göre belirlenmesi.
Bazı ülkeler bunu basit suçlarla sınırlı tutuyor, bazı ülkelerse buna daha ağır suçları da dahil ediyor. Ama genel eğilim, basit suçlarda, ilk defa suç işleyen çocuklarda ve belli sayıda suç işlenmesi halinde uygulanması. Çocuk kurallara uyarsa hakkındaki ceza soruşturması ya da yargılama kapanmış oluyor, yani bir anlamda beraat etmiş gibi bir sonuçla karşılaşıyor. Uymazsa da yeniden ceza dosyası açılmış oluyor. Çocuk mahkemesinde yargılama nasıl oluyorsa o usullere tabi olarak yargılama tekrar başlamış oluyor."
SUÇ MAKİNASI OLMAYACAK
Gökkaya, diversiyon modelinde amacın "affetme, çocuğun suçunu görmezden gelme ya da cezayı azaltma ya da ceza vermeme" değil, "çocuğun tekrar suç işlemesini önleme, toplumsal uzlaşıyı sağlama, hem toplumun hem de mağdur ve yakınlarının suçla ilgili zararlarını giderme" olduğunu kaydetti. Gökkaya, "amaç, toplumsal uzlaşıyı artırmak, çocuğu tekrar topluma kazandırmak, çocuğa özgü tedbirler bulmak, bunu sıkı şekilde takip etmek, sonradan, çocukların yetişkin olduğunda hayatlarını bir suç makinesi gibi sürdürmelerinin önüne geçmek" değerlendirmesini yaptı.
CEZAEVİ CAYDIRICI DEĞİL
Gökkaya, suça sürüklenen çocukların yargılama sürecine dahil olduklarında televizyon programları ve dizilerde gördükleri modellere özendiklerini vurgulayarak şunları kaydetti:
"Yargılandıkları zaman hiç yargılanmama korkusunu yenmiş oluyorlar, onlar için yargılanmak normal bir şey oluyor. Cezaevine girip çıktıktan sonra 'Artık, ben bir adli sürece dâhil oldum, yargılanırım, ceza alırım, hapse girerim' korkuları azalıyor. 'Ben, artık, suçlu bir kişiliğim'; kendini böyle bir rol içerisinde hissediyor ve o rolün gereklerini yerine getiriyor. Yani iddia edilenin aksine çocuğu mahkemeye çıkarmak, ceza infaz kurumuna koymak caydırıcı olmuyor."
AİLEYE SORUMLULUK
Yapılacak diversiyon yönteminin öncelikle failin kabulünü gerektirdiğine de vurgu yapan Gökkaya, sistemin aileye sorumluluk yüklediğine belirterek "Yani çocuğun ve ailelerin de 'diversiyon sistemine girmeyi kabul ediyorum, bana uygulanacak programlara uymayı kabul ediyorum' demesi gerekiyor" ifadesini kullandı.
BATI ÜLKELERİ İNCELENDİ
Adalet Bakanlığı diversiyon modeline ilişkin olarak İngilterek, Almanya, İtalya, Hollanda gibi ülkeler başta olmak üzere 16 ülkedeki uygulamaları mercek altına aldı. Buna göre Hollanda, "HALT" denilen "durdurma sistemi" uyguluyor. Bu sistem hem savcılık hem polis tarafından uygulanabiliyor. Polis, eylemin kabahat olması gerektiği durumlarda para cezası verebiliyor ya da şiddet ya da hırsızlık gibi savcının müdahalesini gerektirmeyen daha küçük eylemlerde 18 yaşına kadar suçluyu durdurma programına dâhil edebiliyor.
Almanya da diversiyonu uygulayan ülkeler arasında. Ceza ehliyeti yaşını 14 olarak belirleyen Almanya'da 14 yaş altı çocuklar diversiyona da tabi tutulmuyor. Diversiyon içinse 14-21 yaş esas alınıyor. Savcı ya da hâkim eğitici bir tedbir uygulanmasına karar verebiliyor. Almanya'da suç türü anlamında en az bir yıldan az hapis cezasını gerektiren bir kabahat olduğunda diversiyon modeli uygulanıyor.
İtalya'da yine diversiyonu uygulayan ülkeler arasında. 14 yaşı ceza ehliyeti yaşı olarak kabul eden İtalya diversiyonu 14-21 yaş arasına uyguluyor. Çocuğun spor, sosyal aktivite, gönüllü çalışma gibi programlara dâhil edilmesi, bir eğitim projesine dâhil edilmesi gibi çalışmalar yürütülüyor.
İngiltere'de ceza ehliyeti yaşı 10, ancak kademeli uygulama var. Ailelere sorumluluk yükleniyor, çocukla birlikte sürecin içine alınıyor. Sorumluluklarını yerine getirmeyen ailelerde işlenen suç çocuğun siciline kaydediliyor, aileye de 1000 sterlin ceza kesiliyor.
