İstanbul sokaklarında gezerken kimi zaman bir cami duvarının dibinde, kimi zaman tarihi bir konağın girişinde karşımıza çıkan dikdörtgen mermer blokların asıl amacını duyunca çok şaşıracaksınız.
İstanbul'un tarihi sokaklarında yürürken gözünüz mutlaka kaldırım kenarlarında yer alan iki ya da üç basamaklı taş bloklara takılmıştır. Çoğu zaman bir dinlenme yeri ya da sıradan bir kaldırım yükseltisi sanılarak yanından geçilen bu mermer yapılar, aslında Osmanlı gündelik yaşamının en pratik kentsel ögelerinden biriydi.
Binek Taşı Nedir?
Bugün yanından fark etmeden geçtiğimiz bu mermer yükseltiler, yüzyıllar öncesinin İstanbul trafiğini ve nezaketini günümüze taşıyan en canlı tanıklar arasında yer alıyor.
Binek taşları, Osmanlı döneminde at, katır, eşek gibi binek hayvanlarına ya da faytonlara rahatça inip binebilmek amacıyla sokaklara yerleştirilen özel bloklardı. Günümüzün taksi duraklarına veya otobüs peronlarına benzetilebilecek bu taşlar, özellikle yaşlılar, çocuklar, kadınlar ve ağır kıyafetler giyen saray erkanı için büyük bir kolaylık sağlıyordu.
Kentin dik yokuşlarında veya çamurlu sokaklarında ulaşımı zahmetsiz hale getiren bu yapılar, aynı zamanda hayvana binerken eziyet edilmesini önleyen dönemin ince düşünülmüş bir detaydı.
Neden Her Köşede Karşımıza Çıkıyor?
Osmanlı'da motorlu taşıtlar yaygınlaşmadan önce şehir içi ulaşım tamamen binek hayvanlarıyla sağlanıyordu. Bu nedenle binek taşları rastgele değil, belirli stratejik noktalara konulurdu:
İstanbul'da Nerede Görebilirsiniz?
Şehirleşme ve yol genişletme çalışmaları sırasında birçoğu kaybolsa da İstanbul'un tarihi dokusunu koruyan semtlerinde hâlâ ayakta duran binek taşlarına rastlamak mümkün:
Süleymaniye ve Fatih: Cami avlu kapılarının çevresinde ve tarihi sokaklarda orijinal yerinde duran örnekler,
Eyüp: Cülus Yolu ve Eyüp Sultan Camii önündeki örnekler,
Üsküdar: Kara Davud Paşa Camisi önünde, eski mahalle aralarında ve tekke girişlerinde korunmuş basamaklı taşlar,
Beyoğlu ve Galata: Tarihi elçilik binaları ve eski konak kalıntılarının önündeki mermer bloklar.
