Saatin, takvimin ve hatta rakamların olmadığı bir dünyada yaşamak mümkün mü? Günümüzde bile, dünyanın farklı yerlerinde, zamanı bildiğimiz kalıpların tamamen dışında yaşayan yerli kabileler var! Bizler her gün dakikalarla, randevularla ve alarmlarla boğuşurken, Amazon'un derinliklerinde yaşayan bu topluluk için zaman kelimesinin bir karşılığı yok!
Amondawa halkı, Brezilya'nın kuzeybatısındaki Amazon bölgesinde yaşıyor. Uru-Eu-Wau-Wau halkının bir alt grubu olan bu topluluk dış dünyayla ilk kez 1986 yılında temas kurdu. 2011 yılında topluluk üzerinde araştırmalara başlayan dilbilimci ve antropologlar, bu kabilede zamana dair hiçbir ifadeye yer verilmediğini fark etti.
Portsmouth Üniversitesi dilbilimcileri ve antropologlarının yaptığı araştırmalar, Amondawa dilinde zaman, hafta, ay veya yıl gibi genel zaman dilimlerini karşılayan hiçbir kelime bulunmadığını ortaya koydu.
Hatta "zaman" kelimesini karşılayan bir sözcük bile yok…
Amondawa bireyleri kaç yaşında olduklarını bilmez ve saymaz. Bir çocuk büyüdüğünde veya toplum içindeki rolü değiştiğinde adı değiştirilir; böylece yaşam evresi rakamlarla değil, yeni bir isimle işaretlenir.
Günlük yaşam saatlerle değil, doğrudan doğadaki döngülerle, yani gece-gündüz ayrımı ve yağışlı-kurak mevsimlerle şekillenir.
Çoğu kültürde zaman, önümüzde uzanan gelecek veya arkamızda kalan geçmiş şeklinde mekânsal olarak tasvir edilir. Amondawa dilinde bu tür zaman-mekân eşleştirmeleri bulunmaz.
Araştırma ekibindeki Profesör Chris Sinha şunları söyledi:
"Artık hiç şüphesiz en azından bir dil ve kültürün, ölçülebilen, sayılabilen veya soyut olarak konuşulabilen bir şey olarak zaman kavramına sahip olmadığını söyleyebiliriz. Bu, Amondawa halkının 'zamanın dışında insanlar' olduğu anlamına gelmiyor; ancak onlar zamanın akışından ziyade olayların yönettiği bir dünyada yaşıyorlar."
1986 yılında keşfedilen ve sayıları yaklaşık 150'yi bulan Amondawa halkı, avcılık, balıkçılık ve çiftçilik gibi geleneksel yaşam tarzlarını sürdürüyor.
Dış dünyayla ilk teması 1986 yılında gerçekleşen Amondawa halkı, insan beyninin zamanı algılama biçiminin evrensel mi yoksa tamamen kültürel mi olduğu tartışmasında en önemli referans noktalarından biri haline geldi.
Günümüzde genç kuşakların çevre kasabalarla temas kurması ve Portekizce öğrenmesiyle birlikte modern zaman kavramları kabileye girmeye başladı.
Araştırmacılar, bu özgün bilişsel yapının ve dilin kaybolmaması için topluluğun kültürel mirasını belgeleme çalışmalarını sürdürüyor.
Zaman algısı dünyanın geri kalanından farklı olan tek kabile Amondawa halkı değil:
Aymara Halkı (And Dağları)
Dünyanın geri kalanının aksine Aymaralar geçmişi önlerinde, geleceği ise arkalarında görür.
Onlara göre gözle görülebilen ve bilinen şey geçmiş olduğu için öndedir; henüz görülmeyen ve bilinmeyen gelecek ise arkada yer alır.
Pirahã Kabilesi (Amazon Havzası)
Dillerinde kesin rakamlar (1, 2, 3...) yerine yalnızca az ve çok gibi yaklaşık miktarlar bulunur.
Dillerinde geçmiş ya da gelecek zaman kipleri yoktur. Yalnızca doğrudan deneyimlenen anı ve olayları yani şimdiki zamanı konuşurlar; kolektif tarih veya mitoloji anlatmazlar.
Kuuk Thaayorre (Avustralya - Pormpuraaw)
Sağ veya sol gibi göreceli kavramlar yerine ana yönleri (kuzey, güney, doğu, batı) kullanırlar.
Zamanı her zaman doğudan batıya (güneşin hareketine göre) doğru sıralarlar. Oturdukları yöne göre zaman çizgisi vücutlarına göre sürekli yön değiştirir.
Hopi Kabilesi (Kuzey Amerika)
Geleneksel Hopi dilinde zamanı ölçülebilir, bölünebilir bir nesne (saat, gün, yıl gibi) olarak ele alan yapılar bulunmaz.
Zaman bir akıştan ziyade, bir şeyin henüz potansiyel halinde olması veya gerçekleşmiş olması durumuyla ifade edilir.
