Vatandaşların yoğun ilgi gösterdiği Depozito Yönetim Sistemi (DOA) fırsatçıları da harekete geçirdi. Ürün başına 1 TL depozito iadesi yapılan sisteminin devreye girmesinin ardından başta hazır su olmak üzere, soda ve teneke kola gibi ürünlere yapılan yüzde 25 ila 35 arasında yapılan zamlar vatandaşları isyan ettirdi.
Fahiş fiyat artışlarının ardından Ticaret Bakanlığı da harekete geçti. DOA sistemini fırsata çeviren şirketlere "dur" diyen Ticaret Bakanlığı, plastik, cam ve metal ambalajlı içeceklerde yapılan fiyat artışlarına karşı denetim başlatıldığını bildirdi.
Bakanlık açıklamasında, "Maliyet artışını aşarak tüketiciyi mağdur eden her türlü fiyat artışı, haksız fiyat kapsamında değerlendirilecek ve gerekli idari yaptırımlar kararlılıkla uygulanacaktır" denildi.
MALİYET BAHANESİ!
Vatandaşların büyük ilgi gösterdiği DOA sisteminin yürürlüğe girmesinin ardından bazı içecek ve su markaları ürünlerine 3 ila 5 TL arasında zam yaptı. Normal şartlarda tüketici açısından kalıcı bir maliyet oluşturmaması gereken bu sistem, firmalar tarafından "yeni operasyonel yükler ve altyapı maliyetleri" bahane edilerek etiketlere yansıtıldı.
Bu zammın ardından 5 lira olan 0.5 ml su, 7.25 liraya yükseldi. 4.5 TL olan su yüzde 44 zamla 6.5 liraya, 4.75 TL'den satılan su 6.75 liraya çıktı.
Ürün başına 1 TL ödeme yapılan DOA sisteminde depozito bedelinin çok ötesinde olan bu zamlar vatandaşları isyan ettirdi. Bu duruma sosyal medyada tepki gösteren vatandaşlar, CİMER'e de şikâyet yağdırdı.
CAM ŞİŞELİLERE YÜZDE 30 ZAM
Zamda ilk dikkati çeken ürün plastik şişedeki su olsa da cam şişelerdeki soda, gazoz gibi ürünlerde de yüzde 20-35 arasında fiyat artışı oldu.
Öyle ki 1 Temmuz öncesi 6'lı paketi 57 TL'den satılan ve adedi 9.5 TL olan 200 ml'lik doğal maden suyunun fiyatı 1 Temmuz itibarıyla paket başına 76 TL'ye, adet bazında 12.5 TL'ye yükseldi.
Yine başka bir markada adedi 8 TL olan doğal maden suyunun fiyatı 11 TL'ye çıktı. 1 Temmuz öncesi 6'lısı 155 TL'den satılan cam şişe aromalı gazoz, 2 Temmuz günü 165 TL'ye yükseldi.
TENEKE KUTU DA PAYINI ALDI
Zam dalgasından metal ambalajlı teneke kutular da payını aldı. 1 Temmuz öncesinde 40-45 TL arasında satılan 330 ml'lik teneke kolanın fiyatı 48 ile 50 TL'ye yükseldi. 6 Temmuz'a kadar 12'lisi 499 TL'den satılan ve adedi 41.5 liraya , 250 ml'lik teneke kutu soğuk kahve 7 Temmuz itibarıyla yüzde 32 zamla 55 TL'ye çıktı.
VATANDAŞLAR BÜYÜK İLGİ GÖSTERDİ
ÇEVRE ve Şehircilik Bakanlığı'nın geri dönüşümü teşvik etmek ve ambalaj atıklarını ekonomiye kazandırmak amacıyla Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemine vatandaşlar büyük ilgi gösterdi. Öyle ki sistem hayata geçer geçmez DOA makineleri önünde uzun kuyruklar oluştu.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum da, DOA sistemi kapsamında uygulamanın ilk 5 gününde 7.6 milyon ambalajın toplandğı ını açıklamıştı. Sistemin kullanıcı sayısının 1 milyon 385 bini aştığını belirten Kurum, uygulamanın çevrenin korunmasının yanı sıra ekonomiye de katkı sağladığını belirtmişti.
DEPOZİTOYU KİM ÖDÜYOR?
1 TL'lik depozito iade bedelinin kimin tarafından ödendiği vatandaşlar tarafından en çok merak edilen konular arasında yer alıyor. Kimi bunun vergilerle ödendiğini kimi ise şirketlerin ödediğini iddia ediyor ancak sistem güçlü bir yap-ı dan oluşuyor.
Yani bu ne vergilerle ödeniyor ne de kamunun bütçesinden bir harcama yapılıyor. Bunun merkezinde ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'na bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) bulunuyor. Çevre ajansı'nın oluşturduğu istem ise üç temele dayanıyor. Buna göre,
Fonun oluşturulması: Üretici firmalar, ürünlerini piyasaya sunmadan önce her bir ambalaj için belirlenen depozito bedelini TÜÇA'nın yönettiği merkezi fona yatırıyor.
Teminat süreci: Tüketici ürünü satın alırken bu bedeli fark etmeden ürün fiyatının içinde ödüyor. Bu tutar sistemde bir nevi emanet olarak tutuluyor.
İade mekanizması: Boş ambalaj iade makinesine bırakıldığında ve işlem dijital olarak onaylandığında, sistem otomatik çalışıyor. Bekleyen depozito bedeli, Türkiye Emlak Katılım Bankası altyapısıyla tüketicinin e-Cüzdan'ına aktarılıyor.
DENETİMLER BAŞLATILDI
TİCARET Bakanlığı, ambalajlı su başta olmak üzere ilg-i li tüm içecek ürünlerinde üretici, tedarikçi ve perakende satış noktalarına yönelik denetimlerin başlatıldığını açıkladı. Bakanlık, fiyat artışlarının yalnızca gerçek maliyet değişiklikleriyle sınırlı olması gerektiğini vurgulayarak, tüketiciyi mağdur edecek uygulamalara izin verilmeyeceğinin altını çizdi.
Denetimlerde ürünlerin maliyet yapıları ile raf fiyatları karşılaştırılacak. Maliyet artışını aşan ve tüketiciyi mağdur eden her türlü fiyat artışının haksız fiyat kapsamında değerlendirileceği belirtilirken, mevzuata aykırı hareket edenlere yaptırım uygulanacak.
REKABET KURUMU DA DEVREYE GİRECEK
Tüketici Konfederasyonu (TÜKONFED) Başkan Vekili Av. İbrahim Güllü, bu ürünlere yapılan zamlarla ilgili çok fazla şikâyet aldıklarını, konuyu hem Ticaret Bakanlığı hem de Rekabet Kurulu'na ilettiklerini söyledi. Bakanlığın hemen harekete geçtiğine dikkat çeken Güllü, Rekabet Kurumu'nun da devreye gireceği kanaatinde olduklarını söyledi.
Güllü, "Su gibi temel bir üründe enflasyon, akaryakıt veya asgari ücretle açıklanamayacak zamlar yapıldı. Firmalar DOA'yı maliyet diye etiketlere yansıtıp kâr marjını artırdı. Bu da tüketicinin cebinden ekstra para çekmek anlamına geliyor. Kısaca çevre için faydalı bir sistem tüketici aleyhine kötüye kullanıldı" dedi.
