Kişisel Verileri Koruma Kurumu, iş yerlerinde parmak izi, yüz tanıma, iris ve retina taraması gibi biyometrik tanımlama sistemleriyle mesai takibinin hukuka aykırı olduğu yönünde karar aldı. Karara uymayan şirketlere 17 milyon liraya kadar ceza verilecek. İşte detaylar...
Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK), Yargıtay, AYM ve Danıştay'ın son dönemde aldığı kararlar çalışma hayatını yeniden şekillendirdi. Gelişen teknolojiyle birlikte pek çok şirketin, çalışanların işe geliş-gidiş saatlerini takip etmek ve güvenliği sağlamak amacıyla kullanmaya başladığı parmak izi, yüz tanıma veya göz taraması gibi sistemler yasaklandı. Vatandaşların en hassas verilerinin çalınmasının "geriye dönülemez" tehlike oluşturduğu kayda geçirildi.
Ayrıca ofiste kamera ile sürekli gözetlenme konusunda da alınan kararlar, işveren ve çalışan ilişkilerine yeni boyut kazandırdı. Çalışma hayatını radikal şekilde etkileyecek bu iki konuya ilişkin tüm detaylar İŞ'İN DOĞRUSU'nda...
Çalışan gizli kamera ile izlenebilir mi? Ses kaydı alınabilir mi? İzlenemez, ses kaydı alınamaz. İşverenlerin çalışanlara haber vermeden kamera izlemesi yapması ve ses kaydı alması hukuki değildir. İşveren ancak meşru bir amaç doğrultusunda çalışanlara bilgilendirme yapmalı. Gizli görüntü ve ses kaydı, özel hayatın gizliliği ilkesine aykırıdır ve suçtur, mevzuat açısından ceza gerektirir. Çalışanlar böyle bir durumu tespit etmeleri halinde kaydın sonlandırılmasını talep edebileceği gibi, haklı fesihle işi bırakabilir. Savcılıklara suç duyurusunda bulunabilir.
Ofiste güvenlik kameraları nerelere konulabilir? Ofis ortamında güvenlik amacını taşıyan güvenlik kameraları, ortak alanları ve iş süreçlerinin yapıldığı yerleri görecek şekilde konumlandırılabilir. Üretim ve depo alanları, giriş kapıları, ofis katları, koridorlarda güvenlik kamerası bulunabilir. Personel dinlenme yerleri, tuvaletler, soyunma odaları gibi çalışanların mahrem alanlarına kamera konulamaz.
Ofislerde ayrıca çalışanların özel eşyaları, kilitli dolaplarının iç ve dışı kayıt altına alınamaz. Kamera kaydı ne kadar süre saklanabilir? Kamera kayıtlarının saklanma sürelerine ilişkin kanunda bir süre belirtilmemişse de "makul süre" dikkate alınır. Veri saklama depolarının durumuna göre işverenler güvenlik kamera kayıtlarını 1 aya kadar saklayabilmekte. Bu sürenin dolması halinde kayıtlar otomatik olarak silinebilmekte. Ancak ofis ortamında bir olay yaşanırsa o ayki kamera kayıtları ayrılarak uzun süre saklanma yoluna gidilebilir. Kamera kayıtları paylaşılabilir mi? Hukuki bir nedenle yetkili makamlar dışında kamera kayıtları paylaşılamaz.
Diyelim ki, bir ofiste kavga veya hırsızlık oldu ve adli makamlara yansıdı. Polis ve mahkemeye kayıtlar delil olarak sunulabilir. İşveren kayıtları sosyal medyada yayınlayamaz. Kurum içinde alay, espri ve reklam amaçlı kullanamaz. Çalışanlar böyle bir durumu tespit ederse tazminat davası açabilir. Kamera kayıtları delil midir? Eğer kamera hukuka uygun şekilde ve yasal amaçla konumlandırılmışsa, ispat aracı olarak kabul edilir ve herhangi bir kavga, hırsızlık olayında delil olarak değerlendirilebilir. İşveren veya çalışan bu kamera kayıtlarına dayanarak iş akdinin haklı fesih yoluna gidebilir. Mahrem alanda, gizli kamera gibi kurallara uymayan yöntemlerle elde edilen kayıtlar ise delil sayılmaz. Çalışan işten çıkarılamaz veya yaptırım uygulanamaz.
MESAİ TAKİBİ İÇİN PARMAK İZİ, YÜZ VE RETİNA TARAMASI KULLANILABİLİR Mİ?
KİŞİSEL Verileri Koruma Kurumu (KVKK) kısa süre önce iş yerlerinde parmak izi, yüz tanıma, iris ve retina taraması gibi biyometrik tanımlama sistemleriyle mesai takibinin hukuka aykırı olduğu yönünde karar aldı. Mesai takibi gibi rutin bir idari işlem için yüksek risk barındıran bir veri işleme faaliyetinin yürütülmesini, çalınma ihtimalini gözeterek, veri güvenliği ilkelerine aykırı olduğunu kayda geçiren KVKK, "çalınırsa geri dönüşü yok" tespitini yaptı. Kurum, işçinin açık rızasının olmasını da yeterli bulmadı. AYM ve Danıştay'ın değişik tarihlerde aldığı kararlar da KVKK'nın izlediği yolu desteklemekte.
MESAİ TAKİBİ İÇİN İŞE GİRİŞ VE ÇIKIŞLAR NASIL YAPILACAK?
Şirketler, mesaiye giriş çıkış verisinin işlenebilmesi için "ölçülülük" yani amacın hasıl olması için en basit yolu seçmek zorunda. Şifreli kartlar, PIN kodları, eski usul imza çizelgeleri veya turnike kartları (RFID/NFC) gibi alternatif sistemler devreye sokulacak.
KAMERA İLE TAKİP MOBBING VEYA PSİKOLOJİK TACİZ MİDİR?
Güvenlik amacıyla genel kamera kayıtları kötü niyet içermediği durumlarda mobbing sayılmaz. Ancak, işveren kameradan sürekli izleme yapıp çalışanlara anlık tepki verip, hataları herkesin içinde ifşa ederse psikolojik taciz ve mobbing gündeme gelir. Bu davranış sistematik ve yıldırıcı olursa çalışan durumu belgeleyip dava açabilir.
BİYOMETRİK TANIMLAMAYI KULLANANLARIN CEZASI NE OLACAK?
Alınan karara rağmen mesai takibinde biyometrik veri işlemeye devam eden veya altyapısını yasal düzenleme doğrultusunda değiştirmeyen işletmelere idari para cezası uygulanacak. 2026 yılı idari para cezası 256.357 TL ile 17.092.242 TL arasında uygulanacak. Çalışanların veri işleme süreçlerine ve haklarına ilişkin Kanun'a uygun şekilde bilgilendirilmemesi durumunda ise 86.437 TL ile 1.709.200 TL arasında idari para cezası kesilecek. KVKK, şikayet üzerine veya resen yapılan incelemeler sonucu verilen talimatların ve hukuka aykırılıkları giderme kararlarının yerine getirilmemesi halinde ise öngörülen ceza sınırı 427.263 TL ile 17.092.242 TL arasında olacak.
ÇALIŞANLARIN MESAİ KAYITLARI NASIL TUTULUR?
İş Kanunu'na göre işveren, fazla mesai dahil tüm çalışma sürelerini kayıt altına almak ve gerektiğinde çalışanlara sunmak zorunda. İşyerlerinde tutulan işe giriş-çıkış kayıtlarının kontrol edilmesi; güvenliği yanı sıra, işveren-çalışan ile iş sözleşmesinden kaynaklanabilecek ihtilaflar bakımından devamsızlık, fazla sürelerle ve fazla çalışma gibi hukuki uyuşmazlıkların ispatı açısından kritik önemde.
UZAKTAN ÇALIŞIRKEN KAMERA İLE İZLEME YAPILABİLİR Mİ?
Ev konuk dokunulmazlığı ve özel hayatın gizliliğini içerdiği için çalışanın ev ortamı kayıt altına alınamaz. Çalışan, bilgisayar ekranındaki kameradan veya evine kamera yerleştirilerek takip edilemez. İşveren böyle bir talepte bulunursa çalışanın reddetme hakkı var. İşveren ve yöneticiler, uzaktan çalışanları ile iletişim kurma ve görüntülü görüşmeler yapabilir.
