Cumhurbaşkanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın hazırladığı "2027-2029 Ulusal Adil Geçiş Eylem Planı" yeşil ekonomi ve yapay zekâ eksenli dijital dönüşümün çalışma hayatında oluşturacağı köklü değişime yeni rota çizecek. Yapay zekâ, yeşil dönüşüm ve düşük karbonlu ekonomi yalnızca fabrikaları değil; meslekleri, ücret politikalarını, beceri ihtiyaçlarını ve sosyal güvenlik sistemini de yeniden şekillendiriyor. Adil Geçiş Stratejisi tam da bu büyük dönüşümün yol haritasını ortaya koyuyor. Yeni dönemin şifresi: becerini yenile, işini koru ve yüksek maaş al olacak. Eylem planına ilişkin detaylar İŞ'İN DOĞRUSU'nda...
BECERİNİ YENİLE İŞİNİ KORU
Plana göre, Türkiye'de artık dönüşümün odağında yalnızca üretim teknolojileri değil, çalışanların yeni döneme hazırlanması da yer alacak. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı "hiç kimseyi geride bırakmama" ilkesiyle işini kaybetme riski bulunan çalışanların yeni beceriler kazanmasını, farklı mesleklere geçişlerinin desteklenmesini ve sosyal koruma mekanizmalarının güçlendirilmesini hedefliyor. Artık diploma tek başına yeterli olmayacak. Yeni dönemin şifresi: "Becerini yenile, işini koru, daha fazla ücret kazan" olacak.
17 SEKTÖR DÖNÜŞECEK
Eylem planının en dikkat çekici yönlerinden biri ise sektör bazlı dönüşüm hazırlığı. Çelikten otomotive, enerjiden tekstile, kimyadan tarıma, turizmden finans sektörüne kadar 17 stratejik sektör için ayrı ayrı ayrı ihtiyaç analizleri yapıldı. Hangi meslekler değişecek? Hangi beceriler öne çıkacak? Hangi çalışanlar risk altında? sorularına cevap aranıyor. Özellikle karbon yoğun üretim yapan sektörlerde yeni teknolojilere geçiş hızlanırken, çalışanların da bu dönüşüme ayak uydurabilmesi için kapsamlı eğitim programları hazırlanacak.
YENİ İSTİHDAM ALANLARI
Elektrikli araç üretiminin yaygınlaşmasıyla otomotiv sektöründe batarya teknolojileri, elektronik sistemler ve yazılım bilgisi öne çıkacak. Enerji sektöründe yenilenebilir enerji yatırımları, depolama sistemleri ve akıllı şebekeler yeni istihdam alanları oluşturacak. Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yapay zekâ, veri analitiği ve ileri dijital beceriler yeni dönemin temel yetkinlikleri arasında yer alacak. Tekstil sektöründe ise sürdürülebilir üretim ve döngüsel ekonomi uygulamaları yeni çalışma modellerini beraberinde getirecek.
MESLEKLER DEĞİŞECEK
Asıl mesele, geleceğin ekonomisinde Türkiye'nin emeğinin nasıl ayakta kalacağı... Bugün yapılan mevcut birçok iş yapılmaya devam edecek ancak aynı yöntemlerle değil. İçeriği değişecek. Otomasyon, yapay zekâ ve dijital teknolojiler nedeniyle çalışanlardan yalnızca teknik bilgi beklenmeyecek. Önümüzdeki dönemde; "veri okuryazarlığı, yapay zekâyı kullanabilme, dijital yetkinlik, analitik düşünme, problem çözme, teknolojiyi yönetebilme" gibi yeni nesil beceriler çalışanların en önemli sermayesi olacak.
Başka bir ifadeyle, işini korumak isteyen önce kendini dönüştürmek zorunda kalacak. Bu nedenle mesleki eğitim sisteminden yükseköğretime, hayat boyu öğrenmeden İŞKUR hizmetlerine kadar bütün eğitim altyapısının yeniden şekillendirilmesi öngörülüyor. Planda, çalışma hayatında kırılgan gruplara yönelik "sosyal kapsayıcılık" en önemli başlıklardan biri. Kadınların teknoloji ve mühendislik alanlarına katılımının artırılması, gençlerin okuldan işe geçişlerinin kolaylaştırılması, engellilerin erişilebilir eğitim ve çalışma ortamlarına kavuşturulması ve ileri yaştaki çalışanların yeni becerilerle desteklenmesi hedefleniyor. Bakım sorumluluklarının kadınların çalışma hayatına katılımını engellememesi için yeni politika araçlarının geliştirilmesi de öncelikler arasında sıralanıyor.
GENÇLER SAVUNMADA
Eylem Planı'nda Merkez Bankası ve SGK'nın 2015-2025 dönemine ait çarpıcı sektör analizleri yer aldı. İstihdamda en yüksek kadın payı yüzde 49.6 ile finans ve sigorta sektörü, en az pay da yüzde 6.9 ile çimento sektörü oldu. Gençleşen tek sektör ise yüzde 55.9 ile savunma sanayi oldu. Şoklara en dayanıklı sektör enerji, yapay zekâya en açık sektör ise yüzde 86 ile bilgi ve iletişim sektörü ilk sırada yer aldı. Yüzde 73.6 ile çelik sektörü beceri gelişmenin merkezinde yer aldı. Planda dönüşümün etkisinin çoğunlukla iş kaydından öte, beceri uyumu ve görev dönüşümü eksininde ortaya çıkacağı öngörüsü paylaşıldı.
KOBİ'LER DE DÖNÜŞECEK
Plana göre dönüşüm yalnızca büyük sanayi kuruluşlarını değil, KOBİ'leri de kapsayacak. KOBİ'lerin teknolojiye, finansmana ve nitelikli işgücüne erişiminin kolaylaştırılması, çalışan eğitimlerinin desteklenmesi ve tedarik zincirlerindeki değişime uyumlarının hızlandırılması planlanıyor.
SOSYAL DİYALOG MODELİ
Stratejinin uygulanması yalnızca kamu kurumlarının değil; işçi ve işveren konfederasyonlarının, üniversitelerin, meslek kuruluşlarının, yerel yönetimlerin ve sivil toplumun katılımıyla yürütülecek. Bu kapsamda "Adil Geçiş Politikaları İhtisas Çalışma Grubu" aktif rol üstlenecek, pilot illerde yerel adil geçiş mekanizmaları oluşturulacak.