Yargıtay'ın çıraklık sigortasını sigorta başlangıcı sayan iş mahkemesinin kararını bozması, gözlerin emeklilik için kritik önem taşıyan "staj ve çıraklık sigortasına" çevrilmesine yol açtı. Yargıtay, çıraklı sigortasını sigorta başlangıcı sayın iş mahkemesi kararını kısa bir süre önce bozdu. Bu durum "staj ve çıraklık" sigortasının emeklilikte başlangıç olarak kabul edilmesi beklentisinde olan vatandaşlarda moral bozukluğuna yol açarken, beraberinde yeni bir umudun kapısını da araladı.
ÜRETİME FİİLİ OLARAK KATILMA
Yargıtay, kararında çıraklık sırasında meslek ve sanat öğreniminin arka planda kalması ile iş yerinde üretimle ilgili çalışmalara fiilen katılmanın çıraklık değil normal çalışma kabul edilebileceğine vurgu yaptı. Davaya bakan iş mahkemesi tarafından gerekli incelemeler yapılarak, çıraklığın bordo ve puantaj kayıtları ile belgelenmesi, tanıkların ifadesi alınarak kesinleştirilmesine dikkat çeken Yargıtay, ancak bu durumda sigorta başlangıcı olarak kabul edilebileceği yönünde kapıyı açık bıraktı. Yargıtay'ın bu kararına rağmen geçmişe dönük çıraklık ve sigortalığın belgelenmesinin zorluğu, umutla bekleyenlerin mahkeme yoluyla sonuca ulaşmasını zora sokuyor.
STAJYER KİMDİR?
Çırak, bir meslek dalında usta öğretici gözetiminde yetişen ve hem teorik hem pratik eğitim alan kişidir. Genellikle 14–19 yaş aralığındaki bireyler bu programa katılabilir. Stajyer de öğrencilik sürecinde, aldığı eğitimle ilgili iş yerinde pratik deneyim kazanmak için belirli bir süreyle çalışır. Çıraklık ve stajyerlik farklı hukuki statülere sahiptir, ancak her ikisi de mesleki gelişim için kritik role sahiptir.
SSK GİRİŞİ SAYILIR MI?
Çıraklık döneminde yapılan sigorta girişleri 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamında yalnızca kısa vadeli sigorta kollarına yönelik uygulanıyor. Bu kapsamda iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigortası için prim ödenmektedir. Ancak uzun vadeli primlerin ödenmemesi nedeniyle bu girişler, emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmemekte. Dolayısıyla çıraklık döneminde sigortalı görünen bireyler, emeklilik sürecinde herhangi bir avantaj elde edememekte, sigorta giriş tarihleri bu döneme çekilmemektedir.
STAJ EMEKLİLİKTE KABUL EDİLİR Mİ?
Mevzuata göre, staj sigortası, emeklilikte başlangıç tarihi olarak kabul edilmiyor. Staj sürecinde iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigortası için prim yatırılmakta, fakat emeklilik için gerekli olan uzun vadeli primler ödenmemekte.
Bu nedenle staj süreleri, sigorta başlangıcı olarak kabul edilmemekte ve emeklilik hesaplamasına dahil edilmemekte. Örneğin, 1 Ocak 2010 tarihinde çıraklık sigortası başlatmış ve daha sonra 1 Mart 2012 tarihinde uzun vadeli sigorta kollarına tabi olarak çalışmaya başlamışsa, emeklilik hesaplamalarında 1 Mart 2012 tarihi sigortalılık başlangıcı olarak kabul edilir.
EMEKLİLİĞE SAYDIRMADA İSTİSNA MESLEKLER HANGİLERİ?
Avukat ve doktorlar için istisna söz konusu. Doktora öğrenimi, tıpta uzmanlık için yurtiçinde veya yurtdışında geçirdikleri öğrenim süreleri ile avukatlık stajını yapanların normal staj süreleri sigortalı olmaksızın borçlanılabiliyor ve bu durumda emeklilik süresi erkene çekilebiliyor.
Avukatların bir yıllık staj süresinin borçlanılması prim gün sayısı açısından emekliliği etkiler ve öne çeker. Doğum yapan kadınlar için farklı bir uygulama söz konusu. Kadın çalışanlar, staj süresi ile ilk sigortalı çalışmaya başladığı tarih arasında doğum yapmışlarsa doğum borçlanmasından yararlanarak emekliliklerini erkene çekebiliyor.
İŞVERENİN ÇIRAK VE STAJYER İÇİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ NEDİR?
İşverenin çırak ve stajyer için yükümlüleri şöyle sıralanıyor: İş yeri, çırak veya stajyerin eğitim alacağı meslek dalında faaliyet göstermeli. Çırak veya stajyerin eğitiminden sorumlu usta, yeterlilik belgesine sahip olmalı ve mesleki bilgilerini doğru bir şekilde aktarmalı.
Çıraklık veya stajyerlik sözleşmesi, ilgili meslek kuruluşu ve Mesleki Eğitim Merkezi Müdürlüğü tarafından onaylanmalı. Sözleşme, eğitim şartlarını ve hakları açıkça belirtir. İş yerinde gerekli araç, gereç ve donanım bulunmalı; çırak veya stajyerin mesleki becerilerini geliştirebileceği bir ortam sağlanmalı.
STAJDA VE ÇIRAKLIKTA GEÇEN SÜRELERİ BORÇLANMA HAKKI NASIL OLACAK?
Staj veya çıraklıkta yatırılan primler yalnızca kısa vadeli sigorta kollarına yönelik. Bu nedenle söz konusu süreler, emeklilik hesabına dahil edilmiyor ve sigorta başlangıcı olarak kabul edilmiyor. Yasal düzenleme veya mahkeme yoluyla borçlanma hakkı verilmesi halinde, geçmişte staj yapan veya çıraklık eğitimi gören bireyler bu süreleri geriye dönük olarak prim ödeyerek sisteme dahil edebilecek. Böylece sigorta giriş tarihi geriye çekilecek, emeklilik yaşı ve prim gün sayısı açısından önemli avantajlar sağlanacak.
