Binlerce yıldır ayakta kalan zeytin ağacı, yaşı kadar hâlâ meyve vermesiyle de şaşırtıyor. Tunç Çağı'ndan günümüze ulaşan ağacın nasıl olup da bu kadar uzun süre yaşamını sürdürebildiği ise bilim insanlarının geliştirdiği özel yöntemle yeniden gündeme geldi.
Portekiz'in Alentejo bölgesinde yer alan ve "Oliveira do Peso" olarak bilinen bir zeytin ağacının, yapılan bilimsel modellemelere göre yaklaşık 3 bin 700 yaşında olduğu tespit edildi.
Roma İmparatorluğu'nun kuruluşundan ve Büyük İskender'in doğumundan yüzyıllar önce, Tunç Çağı'nda filizlenen bu tarihi ağaç, aradan geçen 37 asra rağmen meyve vermeye ve zeytin üretmeye devam ediyor.
Araştırmacılar, gövde içi çürüdüğü için yaş tespiti oldukça zor olan bu anıt ağaçların gizemini çözmek adına patenti kendilerine ait özel bir yöntem kullandı.
Portekiz'in güneyindeki Alentejo bölgesinde boy gösteren "Oliveira do Peso" isimli zeytin ağacı, doğanın en dirençli ve mucizevi örneklerinden biri olarak bilim dünyasının gündemine oturdu.
Yapılan son analizlerde yaşının yaklaşık 3 bin 712 yıl olduğu tahmin edilen dev ağaç, M.Ö. 1700'lü yıllara, yani insanlık tarihinin Tunç Çağı dönemine kadar uzanan köklü bir geçmişe sahip.
Yaklaşık 6 metre yüksekliğinde ve 10 metre gövde genişliğindeki bu anıt ağaç, sadece hayatta kalmakla kalmıyor; aradan geçen binlerce yıla rağmen her sezon zeytin üretmeyi sürdürüyor.
TARİHİ AĞACIN YAŞI NASIL HESAPLANDI?
Çok yaşlı zeytin ağaçlarının yaşını belirlemek bilim insanları için oldukça karmaşık bir süreçtir. Bunun nedeni ve uygulanan yeni yöntemler şu şekilde detaylandırılıyor:
Asırlar geçtikçe zeytin ağaçlarının merkezindeki en eski ahşap doku çürüyerek yok olur ve gövdenin ortası boşalır. Bu durum, ağacın ilk yıllarına ait halkaların sayılamamasına ve Karbon-14 (radyokarbon) yaş tayininin yetersiz kalmasına yol açar.
Trás-os-Montes ve Alto Douro Üniversitesi (UTAD) araştırmacıları, ağaca zarar vermeyen patentli bir yöntem geliştirdi.
Ağacın yarıçapı, yüksekliği ve gövde çevresi gibi fiziksel ölçümleri (dendrometri) alan bilim insanları, bu verileri özel bir matematiksel modele aktararak yaş tahmininde bulunmayı başardı. Uzmanlara göre bu ağacın binlerce yıldır meyve vermeye devam etmesinin arkasındaki anahtar faktör, zeytin ağaçlarının olağanüstü hücresel yenilenme kapasitesidir.
Yaşlı gövde kısımları ölse dahi, canlı kalan diğer dokular hızla yeni sürgünler ve filizler verebilir. UTAD araştırmacılarından José Luís Louzada'nın belirttiği gibi; gövdenin ne kadar yaşlı bir parçası olursa olsun, zeytin ağacı kendini sürekli sıfırdan filizlendirme ve canlı organizmayı yenileme yeteneğine sahiptir.
Bunun yanı sıra Akdeniz ikliminin zorlu, sıcak ve kurak şartlarına uyum sağlayan ağaç, aşırı sıcak dönemlerinde metabolizmasını yavaşlatarak canlılığını korumaktadır
"Oliveira do Peso" tam olarak 3.712 yaşında olsun ya da olmasın; Tunç Çağı'ndan bu yana Portekiz topraklarında büyümeye ve insanlığı beslemeye devam ettiği gerçeği doğanın gücünü bir kez daha gözler önüne seriyor.
Doğa tarihi uzmanları ve bilim insanlarının yaptığı son araştırmalar, yeryüzünün en eski canlı tanıklarını ortaya çıkardı. Dünyanın en yaşlı 14 ağacının yer aldığı liste, doğanın mucizelerini bir kez daha gözler önüne serdi. Listede yer alan bazı ağaçların yaşları insan aklının sınırlarını zorlarken, Türkiye'den gelen bir detay tüm ülkeyi gururlandırdı.
80.000 Yaşında!
Listenin zirvesinde hayal gücünü zorlayan bir dev var. "Titreyen Dev" lakaplı Pando, tek bir kök sistemine bağlı dev bir koloni. Tam 6 milyon kilogram ağırlığıyla dünyanın bilinen en ağır canlı organizması!
13.000 Yaşında!
Çalı yangınlarından ve binlerce yıllık doğa olaylarından sağ kurtulan bu meşe kolonisi, Kaliforniya'nın en eski bitkisi unvanını taşıyor.
9.558 Yaşında!
O bir klonal ağaç; yani kökleri binlerce yıldır kendini yeniliyor. Dünyanın en eski Avrupa Ladini olarak biliniyor.
5.067 Yaşında!
Tam 5 bin yaşın üzerinde! Gizliliğini korumak için yeri saklı tutulan bu ağacın internette tek bir fotoğrafı bile bulunmuyor. Gerçek bir gizem!
4.112 Yaşında!
Listeye Türkiye damgası! 2016 yılında Zonguldak'ta keşfedilen bu Porsuk ağacı, Bronz Çağı'ndan günümüze miras kaldı. Anadolu'nun en yaşlı ağacı olan bu dev, uzmanlara göre bir 4 bin yıl daha yaşamaya aday.
4.000+ Yaşında!
"Zerdüşt Selvisi" olarak da biliniyor. İran'ın kültürel anıtı kabul edilen bu selvi, 25 metrelik yüksekliğiyle bölgenin en önemli turistik simgesi.
4.000+ Yaşında!
Kuzey Galler'de bir kilise bahçesinde yaşayan bu ağaç, Bronz Çağı'nda filizlendi. Gövdesi parçalanmış olsa da hala dimdik ayakta.
3.622 Yaşında!
Güney Amerika'nın bu kadim sakini, Charles Darwin'in gemi kaptanına ithafen adlandırıldı. Fitzroya Cupressoides türünün en görkemli örneği.
3.350 Yaşında!
Avrupa'nın en yaşlılarından biri olan bu zeytin ağacı, yol yapımı için kesilmekten son anda kurtarıldı. Binlerce yıla rağmen bugün hala zeytin vermeye devam ediyor!
3.200 Yaşında!
Adeta bir dev! Gövde hacmine göre dünyanın üçüncü büyük ağacı olan "Başkan", tam 1.300 metreküplük devasa bir gövdeye sahip.
4.845 Yaşında!
Dünyanın en yaşlı ikinci "klonal olmayan" ağacı. White Mountains'ın zorlu koşullarında binlerce yıldır hayatta kalmayı başarıyor.
2.305 Yaşında!
Buda'nın aydınlanmaya eriştiği ağaç olarak biliniyor. MÖ 288 yılında dikilen bu kutsal incir ağacı, bir insan tarafından dikildiği bilinen dünyanın en eski ağacı unvanına sahip.
Sicilya'daki Etna Yanardağı yakınlarında bulunan 3.000 yıllık olduğu düşünülen kestane ağacı, efsaneye göre bir fırtınada 100 şövalyeyi gölgesinde saklamış. Bugün hala devasa genişliğiyle görenleri büyülüyor.
