İran'ın kuzeyindeki Gilan eyaletinde, Alborz Dağları'nın dik yamaçlarında deniz seviyesinden bin metreden fazla yükseklikte konumlanan Masuleh köyü, ezber bozan mimarisiyle görenleri büyülüyor. MS 1006 yılına kadar uzanan geçmişiyle öne çıkan bu tarihi yerleşimde evler, yamacın doğal eğimine paralel şekilde yükseliyor.
Masuleh'i dünyadaki diğer tarihi yerleşimlerden ayıran en dikkat çekici özelliği ise mimari yapısı: Bir evin çatısı, bir üstteki evin doğrudan sokağını veya avlusunu oluşturuyor.
TARİHİ İPEK YOLU ÜZERİNDE BİR TİCARET MERKEZİYDİ
Günümüzdeki Masuleh'in geçmişi, bugünkü yerleşimin 6 kilometre kuzeybatısında bulunan antik bir alana dayanıyor. İpek Yolu üzerinde yer alan ve geçmişte Khortab veya Masalar adıyla bilinen köy, demir madeni etrafında gelişerek kısa sürede bölgenin önemli bir demircilik ve ticaret merkezi haline geldi.
Ancak tarihe geçen yıkıcı bir veba salgını ve şiddetli depremler sonrasında halk, kademeli olarak bugün "Kohneh Masuleh" (Eski Masuleh) olarak adlandırılan ilk yerleşimi terk edip mevcut konumlarına taşındı.
DOĞAYLA İNSAN ZEKASININ ORTAK ESERİ
Masuleh, eğitimli mimarlar tarafından değil, yüzyıllar boyunca burada yaşayan yerel halk tarafından inşa edildi.
Yerleşimin coğrafi konumu ve mimari düzeni tamamen iklimsel koşullar göz önünde bulundurularak tasarlandı.
Daha alçak kodlara kurulması sel riskini beraberinde getireceği, daha yüksek noktalar ise çetin kış şartlarında yaşanamaz olacağı için mevcut yükseklik seçildi.
Bu sayede evler hem optimum güneş ışığından yararlanıyor hem de sert rüzgarlardan korunuyor.
Köydeki ahşap, kerpiç ve taştan inşa edilen iki ve üç katlı evler, 60 derecelik dik bir eğim üzerinde duruyor.
Doğal kayalar üzerine oturtulan temeller ve dağ yamacına dayanan "dağ duvarı" adı verilen destek sistemleri sayesinde evler depremlere karşı oldukça dirençli bir yapı sunuyor.
ARAÇ GİREMEYEN TEK YERLEŞİM YERİ
Masuleh'de kamusal alan kullanımı tamamen ezber bozuyor. Belirli sınırların bulunmadığı köyde tüm çatılar; üst kattakiler için bahçe, avlu veya yaya yolu işlevi görüyor.
Kıvrımlı merdivenler ve dar sokaklar terasları birbirine bağlayarak tüm köyü devasa, çok katlı ve ortaklaşa kullanılan tek bir kamusal alana dönüştürüyor.
Dar merdivenlerin yanındaki küçük rampalar ise sadece yerel halkın yük taşımak için kullandığı el arabalarına uygun olarak tasarlanmış.
Bu özel mimari düzenleme nedeniyle Masuleh, İran'da motorlu araçların girmesinin tamamen yasak olduğu ve yayaların özgürce dolaşabildiği tek yerleşim yeri olma unvanını taşıyor.
Çatılarda Yeşeren Sosyal Yaşam
Masuleh'in kalbinde, geçmişte olduğu gibi bugün de geleneksel zanaatların yaşatıldığı tarihi bir çarşı yer alıyor.
Her yıl binlerce turistin ziyaret ettiği bin yıllık Masuleh köyünün UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmesi için süreç devam ediyor.
