Alp Dağları'ndaki buzulları korumak isteyen uzmanlar, erimeyi yavaşlatmak için dev beyaz örtüler kullanmaya başladı. İlk bakışta sıra dışı görünen bu yöntem, uygulandığı bölgelerde buz kaybını ciddi ölçüde azaltmayı başardı. Ancak yıllar içinde ortaya çıkan sonuçlar, buzulları koruma çabasının beraberinde başka bir çevre sorununu da getirebileceğini gösterdi.
Alp Dağları'nda yaz aylarında yürüyüşe veya bisiklet turuna çıkanlar, buzulların üzerine serilmiş devasa beyaz örtülerle karşılaşıyor.Halk arasında "buzul yünü", teknik adıyla "geotekstil" olarak bilinen bu sentetik örtüler, uygulandığı alanlarda buz erimesini yaklaşık %60 oranında azaltmayı başarıyor. Ancak uzmanlar uyarıyor: Bu yöntem yerel ölçekte son derece etkili olsa da, gezegen genelindeki buz kayıplarını tamamen durdurma gücüne sahip değil.
GÜNEŞ IŞINLARINI YANSITARAK BUZU KORUYOR
Genellikle polipropilen malzemeden üretilen ve birkaç milimetre kalınlığında olan bu özel örtüler, mayıs ayından eylül başına kadar buzulların üzerine serilerek bekletiliyor.
2200 metrenin üzerindeki yüksek rakımlarda erimenin en temel nedeni güneş radyasyonu olduğu için, beyaz kumaş Güneş ışınlarını geri yansıtıyor ve hava sıcaklığına karşı bir yalıtım katmanı oluşturarak altındaki buzu koruma altına alıyor.
Örneğin Engadin bölgesindeki Diavolezza buzulunda 10 yıl boyunca aralıksız uygulanan bu örtü sayesinde, korunan noktadaki buz kalınlığı çevre alanlara kıyasla 10 metre daha fazla ölçüldü.
Ancak bu lokal başarı genel tabloyu değiştirmiyor; İsviçre'de örtüyle korunan alan ülkedeki tüm buzulların sadece %0,02'sini oluşturuyor ve yıllık genel buz kaybının yalnızca %0,03'ünü önleyebiliyor.
MİKROPLASTİK TEHLİKESİ VE DOĞAL ALTERNATİFLER
Güneş ışığı, sert rüzgarlar ve kaya düşmelerine maruz kalan polipropilen örtüler zamanla yıpranarak aşınıyor.
Innsbruck Üniversitesi tarafından yürütülen araştırmalar, örtü altındaki 1 metrekarelik buzda toplam 3 kilometre uzunluğunda plastik lif (mikroplastik) biriktiğini ortaya koydu. Bu plastik lifler, yaz aylarında eriyen sularla birlikte alt vadilere ve içme suyu kaynaklarına kadar taşınıyor.
Plastik kirliliğinin önüne geçmek amacıyla araştırmacılar doğada çözünebilen alternatiflere yöneldi. Mısır nişastasından üretilen biyolojik PLA keçeler ile mısır ve ağaç lifinden elde edilen selüloz örtüler sahada test edilmeye başlandı. 2025 yılında 20 bin metrekarenin üzerinde üretilen PLA esaslı örtüler, Corvatsch ve Laax gibi bölgelerde denenerek başarılı sonuçlar verdi.
Günün sonunda 'buzul yünü' uygulaması ticari işletmeler ve turizm için kritik bir geçici çözüm sunsa da, küresel ısınmaya karşı kesin bir çare olmaktan uzak görünüyor.
İsviçre Alpleri'nde küresel ısınma nedeniyle hızla eriyen buzulları muhafaza edebilmek amacıyla oldukça sıra dışı bir yönteme başvuruldu.
Valais kantonunda yer alan Tsanfleuron Buzulu'nun bir kısmı koyun yününden imal edilen özel örtülerle kaplanırken, gerçekleştirilen ilk saha ölçümleri bu doğal malzemenin sıcak yaz aylarında buz kaybını ciddi oranda frenleyebildiğini ortaya koydu.
YAKLAŞIK 200 METREKARELİK ALANDA DOĞAL ISI YALITIMI
Bilim insanları bu uygulamayı, erimeyi önlemek adına uzun yıllardır kullanılan sentetik tekstil ürünlerine çevreci bir alternatif geliştirmek amacıyla başlattı.
Tsanfleuron Buzulu'nda yaklaşık 200 metrekarelik test sahasında uygulanan denemede; işlenerek kalın örtüler haline getirilen koyun yünleri doğrudan buz tabakasının üzerine serildi.
Açıkta bırakılan yüzeyler ile yünle örtülü alanlar kıyaslandığında, yünün güneş ışınlarını yansıtıp güçlü bir yalıtım katmanı oluşturduğu ve erime hızını sentetik örtüler kadar düşürdüğü tespit edildi.
SENTETİK KİRLİLİĞİN ÖNÜNE GEÇİLİYOR
Projenin bir diğer önemli boyutunu ise atık malzemenin ekonomiye ve doğaya kazandırılması oluşturuyor.
İsviçre'de koyunlardan elde edilen yünün yaklaşık %40 ila %70'lik kısmının ticari olarak değerlendirilmeyen atığa dönüştüğü biliniyor.
Bu çalışmayla bir yandan atık yünler değerlendirilirken, diğer yandan küçük ve kritik buzul alanlarında kullanılan plastik bazlı sentetik örtülerin yerini doğal malzemelerin alması hedefleniyor.
DAYANIKLILIĞI VE ÇEVRESEL ETKİLERİ İZLENECEK
Maliyet ve uygulama zorlukları nedeniyle tüm buzul yüzeylerinin kaplanması mümkün görülmese de uzmanlar, kayak merkezleri veya buz mağaraları gibi stratejik noktaların bu yöntemle korunabileceğini düşünüyor.
Araştırma ekibi, Tsanfleuron'daki yün örtülerin dayanıklılığını, tekrar kullanılabilme kapasitesini ve ekosistem üzerindeki uzun vadeli etkilerini gözlemlemeyi sürdürecek.
