Bilim insanları, Çin'in kuzeybatısındaki Xinjiang bölgesinde bulunan kömür tabakasında yaklaşık 385 milyon yıllık kehribar parçaları keşfetti. Orta Devoniyen dönemine ait olduğu belirlenen bu mikroskobik örnekler, daha önce kabul edilen en eski kehribar kaydını yaklaşık 65 milyon yıl geriye taşıdı. Araştırmanın sonuçları Science Advances dergisinde yayımlandı.
Kehribarın yaşı kadar, hangi canlıların bu reçineyi üretebildiği de keşfin en dikkat çekici kısmını oluşturuyor. Çünkü söz konusu dönem, tohumlu bitkilerin henüz ortaya çıkıp yaygınlaşmadığı bir zamana denk geliyor. Kimyasal analizler, bazı erken damarlı bitkilerin sanılandan çok daha önce karmaşık reçine üretme yeteneğine sahip olduğunu gösteriyor.
MİLYONLARCA YILLIK PARÇALAR KÖMÜRÜN İÇİNDEN ÇIKTI
Araştırmacılar, örnekleri Çin'in Xinjiang bölgesindeki Hujiersite Formasyonu'na ait bir kömür damarından çıkardı. Yaklaşık 10 kilogram kömür üzerinde yapılan incelemelerde yüzlerce küçük reçine parçasına ulaşıldı. Parçaların büyük bölümü yalnızca 0,1 ila 0,5 milimetre büyüklüğünde olurken, en büyük örnekler yaklaşık 1,5 milimetreye ulaştı.
Bu parçaların tespit edilmesinde ultraviyole ışık önemli rol oynadı. Kehribar örnekleri UV ışığı altında belirgin mavi floresans göstererek çevresindeki siyah kömürden ayrıldı. Ancak bilim insanları yalnızca görüntüye dayanmadı; parçaların gerçekten fosilleşmiş reçine olduğunu doğrulamak için ileri kimyasal analizler gerçekleştirdi.
ASIL ŞAŞIRTAN SONUÇ KİMYASAL ANALİZDE ORTAYA ÇIKTI
Araştırmacılar kehribar örneklerini Fourier dönüşümlü kızılötesi spektroskopisi (FTIR) ve gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (GC-MS/MS) yöntemleriyle inceledi. Analizler, örneklerin gerçek fosilleşmiş bitki reçinesi olduğunu ve kimyasal özelliklerinin özellikle açık tohumlu bitkilerin, yani gymnospermlerin reçinelerine benzerlik gösterdiğini ortaya koydu.
Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: Kehribarın bulunduğu dönem, tohumlu bitkilerin ortaya çıkıp çeşitlenmesinden önceye denk geliyor. Bu nedenle araştırmacılar, reçinenin kaynağının büyük olasılıkla progymnospermler veya ağaçsı likofitler gibi erken damarlı bitkiler olduğunu değerlendiriyor.
KEHRİBARIN TARİHİ 65 MİLYON YIL DAHA GERİYE GİTTİ
Daha önce yaygın şekilde kabul edilen en eski kehribar kaydı, ABD'deki Geç Karbonifer dönemine ait ve yaklaşık 320 milyon yıllık örnekti. Xinjiang'daki yeni keşif ise bu sınırı yaklaşık 385 milyon yıl öncesine çekti. Böylece kehribarın bilinen jeolojik kaydı yaklaşık 65 milyon yıl geriye taşındı.
Burada bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor: Bilim insanları kehribar parçalarının yaşını doğrudan ölçmedi. Kehribarın bulunduğu kömür tabakasının jeolojik yaşı ve fosil kanıtları, tabakanın Orta Devoniyen'e ve yaklaşık 385 milyon yıl öncesine ait olduğunu gösteriyor.
DİNOZORLARDAN YAKLAŞIK 140 MİLYON YIL ÖNCE
385 milyon yıllık bu kehribar, dinozorlardan çok daha eski bir döneme ait. İlk dinozorların ortaya çıkışından yaklaşık 140-150 milyon yıl önce oluşmuş durumda. O dönemde karasal ekosistemler bugünkünden oldukça farklıydı ve bitkiler karalarda yeni yeni daha karmaşık topluluklar oluşturmaya başlamıştı.
Keşfin önemi yalnızca "en eski kehribar" unvanıyla sınırlı değil. Araştırmacılara göre bulgu, bitkilerin reçine üretme ve bunu savunma ile yaraları kapatma amacıyla kullanma kapasitesinin daha önce düşünülenden çok daha eski olduğunu gösteriyor
BİTKİLERİN MİLYONLARCA YIL ÖNCE GELİŞTİRDİĞİ SAVUNMA SİSTEMİ
Reçine, bitkilerin yaralanma veya dış etkilere karşı üretebildiği karmaşık kimyasal bir maddedir. Zaman içerisinde korunarak fosilleştiğinde kehribara dönüşebilir. Araştırmacılar, Devoniyen döneminde reçine üretiminin bitkilere yaraları hızlı biçimde kapatma ve çeşitli çevresel tehditlere karşı korunma konusunda avantaj sağlamış olabileceğini düşünüyor.
Bu nedenle 385 milyon yıllık minicik kehribar parçaları, yalnızca geçmişten kalmış fosiller değil; aynı zamanda karasal bitkilerin nasıl evrimleştiğine dair önemli bir biyolojik ipucu niteliği taşıyor. Keşif, reçine üretiminin kökeninin tohumlu bitkilerden çok daha önceye uzanabileceğini ortaya koyarak bitkilerin erken evrimine ilişkin mevcut anlayışı yeniden şekillendiriyor.
