Modern mutfak alışkanlıkları değiştikçe bu tariflerin bir bölümü günlük sofralardaki yerini kaybetti. Ancak Şırnak'tan Van'a, Ağrı'dan Muğla'ya uzanan bu yemekler, yörelerin geçmişten bugüne taşıdığı mutfak kültürünün izlerini barındırıyor. İşte adını bugün daha az kişinin bildiği, tarifleri ise geleneksel kaynaklarda kayıt altına alınan 7 farklı lezzet...
Türkiye'nin yöresel mutfağında bugün adı pek duyulmayan, ancak geçmişte farklı bölgelerde sofralarda yer alan çok sayıda yemek bulunuyor. Bazıları yalnızca birkaç temel malzemeyle hazırlanırken bazıları ise günler süren geleneksel hazırlıklarla sofraya geliyor.
İSMİNİ DUYAN ŞAŞIRIYOR: SURYAZ
Şırnak mutfağının geleneksel yemeklerinden Suryaz, adını kullanılan ottan alıyor. Suryaz otu haşlandıktan sonra soğan, yağ ve kavurma ile bir araya getiriliyor.
Tarif, Şırnak Kültür Envanteri'ne dayanılarak Kültür Portalı'nda kayıtlı. Bu yönüyle yalnızca yöresel bir yemek değil, bölgenin geleneksel mutfak kültürünün belgelenmiş örneklerinden biri.
DOLMANIN ŞIRNAK'TAKİ ADI: ŞIMŞIPE
İlk kez duyanların anlamını merak ettiği Şımşıpe, Şırnak yöresinde bugün dolma olarak bilinen yemeğin yerel adı. Soğan, patlıcan, domates, kabak ve asma yaprağı gibi sebzeler pirinç, kıyma ve baharatlarla doldurularak hazırlanıyor.
Kültür Portalı'ndaki tarifte yemeğin Şırnak Valiliği'nin 2012 tarihli Kültür Envanteri'nden kaynaklandığı belirtiliyor.
40 GÜN BEKLETİLİYOR: MAHMILATIK
Listenin en sıra dışı tariflerinden biri Mahmılatık. Şırnak yöresine ait bu geleneksel yiyecek, ince bulgur ve şalgamla hazırlanıyor. Ancak asıl dikkat çeken bölüm hazırlık süreci.
Kültür Portalı'ndaki tarife göre karışım küpe alınıyor, mayalı hamurla birlikte hazırlanıyor ve ağzı kapatıldıktan sonra 40 gün bekletiliyor. Sonrasında turşu gibi kullanılıyor.
ADI UNUTULAN ESKİ LEZZETLERDEN: KELEDOŞ
Keledoş, özellikle Doğu Anadolu mutfağının dikkat çeken geleneksel yemeklerinden. Ağrı Kültür Portalı kaydında döğme, nohut, yeşil mercimek, ak pancar, kavurma ve kurut gibi malzemelerle hazırlanıyor.
Malzemelerin ayrı ayrı pişirilip bir araya getirilmesiyle hazırlanan yemek, yoğun kıvamıyla dikkat çekiyor. Tarif Ağrı İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kaynağına dayanıyor.
VAN'IN FARKLI BULGUR YEMEĞİ: BULGUR ŞİLESİ
Van mutfağından Bulgur Şilesi, ince bulgurun sebzeler ve baharatlarla buluştuğu geleneksel tariflerden biri. Çirişli versiyonunda çiriş otu da kullanılıyor.
Kültür Portalı'nda yer alan kayıtta yemeğin Van Geleneksel Gıdalar Envanteri'ne dayandığı belirtiliyor. Çirişli tarifte soğan, domates, bulgur ve çiriş otu bir arada kullanılıyor.
MUĞLA'DAN ŞAŞIRTAN BİR ÇORBA: ÜFELEMEÇ
Üfelemeç, Muğla'nın geleneksel mutfak kültüründe yer alan farklı çorbalardan biri. Unun suyla nemlendirilip elle küçük taneler haline getirilmesiyle hazırlanan hamur parçaları kaynayan suya ekleniyor.
Üzerine yağ, soğan, kırmızı biber ve höşmerimle hazırlanan sos ekleniyor. Kültür Portalı, Üfelemeç'in başka bir çeşidinin "hamur çorbası" veya "dutmaç" olarak adlandırıldığını da belirtiyor.
AZ MALZEMEYLE HAZIRLANIYOR: MURTOĞA
Murtoğa, Bitlis mutfağında yer alan oldukça sade bir tarif. Un, tereyağı ve tuzla hazırlanıyor. Un, tereyağında rengi koyulaşana ve kokusu çıkana kadar kavruluyor.
Kültür Portalı'ndaki kayda göre Murtoğa kahvaltıda tüketilebildiği gibi çörek iç harcı olarak da kullanılıyor. Tarif, Geçmişten Günümüze Bitlis Mutfağı çalışmasına dayandırılıyor.
ANADOLU MUTFAĞINDA UNUTULAN TARİFLER
Suryaz'dan Murtoğa'ya, Mahmılatık'tan Üfelemeç'e kadar bu yemekler Türkiye'nin yöresel mutfak çeşitliliğini gösteriyor. Her biri farklı bir bölgenin malzemelerini, pişirme yöntemlerini ve sofra alışkanlıklarını taşıyor.
Bugün bu tariflerin bazıları hâlâ yörelerinde hazırlanıyor. Ancak isimlerinin ülke genelinde çok fazla bilinmemesi, onları keşfetmeye değer geleneksel lezzetler arasında öne çıkarıyor.
