Sıradan bir yamaçta yıllarca fark edilmeden duran şeyin milyonlarca dolar değerinde bir hazine olduğunu düşünün. ABD'de bir çiftlik sahibinin karşılaştığı nadir fosil, hem bilim dünyasını hem de koleksiyoncuları harekete geçirdi. Üstelik bu keşfi değerli kılan yalnızca milyon dolarlık fiyatı değil, dinozorlar hakkındaki uzun soluklu bir tartışmanın merkezinde yer alması.
Amerika Birleşik Devletleri'nin Montana eyaletindeki çiftliğinde yıllardır kimsenin dikkatini çekmeyen bir yamaçta nadir bir dinozor fosili bulan arazi sahibi, dev bir servetin eşiğine geldi.
Yaklaşık 6 metre uzunluğundaki etobur Nanotyrannus iskeleti, düzenlenecek özel bir açık artırmada yüksek bir tahmini bedelle yeni sahibini arayacak. Bilim dünyasında onlarca yıldır tartışmalara konu olan bu özel tür, pazardaki rekor satış beklentileriyle şimdiden büyük merak uyandırıyor.
NADİR ETOBUR FOSİL İLK KEZ MÜZAYEDE PİYASASINDA
Eyalet sınırları içindeki özel bir arazide gün yüzüne çıkarılan etobur dinozor iskeleti, müzayede piyasasında ilk kez boy gösterecek. Dünyada bilimsel olarak doğrulanmış yalnızca üç örneği bulunan bu fosilin, 6 ile 9 milyon dolarlık (yaklaşık 296 milyon ila 444 milyon Türk lirası) seviyelerde alıcı bulması öngörülüyor.
Söz konusu tür, paleontoloji dünyasında 80 yılı aşkın süredir devam eden büyük bir bilimsel tartışmanın odağında yer alıyor. Küçültülmüş bir dev etobur görünümüne sahip bu canlıların, genç bir tür üyesi mi yoksa tamamen bağımsız bir cins mi olduğu konusunda uzmanlar ikiye bölünmüştü. Yapılan son kapsamlı araştırmalar ise fosilin kendine özgü bağımsız bir tür olduğunu kanıtlayan bulguları ortaya koydu.
DİNOZOR PAZARI REKOR REKORA KOŞUYOR
Özel müzayedelerdeki fosil pazarı rekor seviyelere ulaşmış durumda. Geçtiğimiz dönemde yine özel bir çiftlikten çıkarılan dev etobur fosili, rekor bir tutarla satılarak tarihe geçmişti. Dev otobur türlerine ait örnekler özel fon yöneticileri tarafından milyon dolarlık tutarlarla satın alınarak önde gelen doğa tarihi müzelerine sergilenmek üzere bağışlanıyor.
Ünlü oyuncuların geçmiş yıllarda bir dinozor kafatası fosilini almak için açık artırmada çekişmesi de bu pazarın küresel çapta popülerliğini artıran kırılma noktalarından biri oldu.
MÜLKİYET YASALARI VE BİLİM DÜNYASININ ENDİŞESİ
Dinozor ticaretinin belirli ülkelerde yoğunlaşmasının temelinde mülkiyet yasaları yatıyor. Bazı ülkelerin yasalarına göre özel mülk arazilerinde bulunan fosiller arazi sahibinin izniyle serbestçe satılabiliyor.
Buna karşılık pek çok ülkede yer altında bulunan her türlü tescilli fosil devlet koruması altında olduğundan özel müzayedelerde satılamıyor.
Pazardaki bu yüksek finansal hareketlilik akademisyenleri ve kamu müzelerini derin kaygıya sürüklüyor. Dev bütçeli özel alıcılarla yarışamayan araştırma kurumları, bilimsel değeri yüksek fosillerin özel koleksiyonlara girmesiyle araştırmacıların bu materyallere erişiminin kısıtlanmasından endişe duyuyor. Tüm eleştirilere rağmen müzayede yetkilileri pazarın büyümeye devam edeceğini öngörüyor.
Güney Afrika ülkesi Namibya'da bulunan Hoba Göktaşı, dünyada bilinen en büyük tek parça göktaşı olma özelliği taşıyor. Namibya'nın kuzeyinde yer alan Grootfontein kasabası yakınlarındaki Hoba bölgesi, dünyaya düşmüş gök cisimleri arasında en iyi korunmuş olanlardan birine ev sahipliği yapıyor. "Dünyadaki en büyük tek parça göktaşı" olarak bilinen Hoba Göktaşı, bölgenin en önemli turistik cazibe noktaları arasında yer alıyor.
TARLADA TESADÜFEN BULUNDU
Hoba Göktaşı Miras Alanı rehberlerinden Namibyalı Jonathan, AA muhabirine yaptığı açıklamada, yeryüzündeki bilinen en büyük tek parça göktaşı unvanına sahip Hoba Göktaşı'nın 80 bin yıl önce dünyaya düştüğünün tahmin edildiğini söyledi.
Soyadını belirtmeyen Jonathan, göktaşının 1920'de çiftlik sahibi Jacobus Hermanus Brits isimli Alman asıllı bir Namibyalı tarafından tarla kazarken tesadüfen bulunduğunu belirtti. Bulunan cisimden alınan bir parçanın test edilmesi sonucu, göktaşı olduğunun keşfedildiğini aktaran Jonathan, taşa Brits tarafından yerel dilde 'Ben buldum' anlamına gelen Hoba isminin verildiğini anlattı.
60 TON AĞIRLIĞINDA, YÜZDE 80'İ DEMİR
Jonathan, göktaşının yarım metrelik bölümünün toprağın altında olduğunu kaydetti. Eni ve boyu yaklaşık 3'er metre olan taşın, 1 metreye yakın yükseklikte olduğunu söyleyen Jonathan, "Taş yaklaşık 60 ton ağırlığında. Bu üç erkek filin ağırlığına eşit." dedi. Taşın demir, nikel ve kobalt olmak üzere üç ana bileşenden meydana geldiğini bildiren Jonathan, "Yüzde 80'i demirden, yüzde 16'sı nikel ve yüzde 0,76'sı ise kobalttan oluşuyor." bilgisini paylaştı.
Jonathan, ayrıca göktaşının içinde çinko, lityum, baryum ve karbon gibi diğer elementleri de küçük miktarlarda barındırdığına dikkati çekerek "Ama altın ve elmas barındırmıyor. Hem de hiç." ifadelerini kullandı.
SICAKLIĞINI MUHAFAZA EDİYOR
Hoba Göktaşı'nın bileşenlerinden ötürü her zaman aynı sıcaklığı muhafaza ettiğini dile getiren Jonathan, "Ayrıca taşın üzerine çıkıp, tam ortasında durup bir şeyler söylerseniz, sesinizin eko yaptığını göreceksiniz." diye konuştu. Jonathan, göktaşının dünyaya dikey şekilde düşmeyip, suda sektirilen bir taş gibi yatay şekilde düşmesi nedeniyle bütünlüğünü muhafaza ettiğinin düşünüldüğünü de söyledi. Bununla birlikte yıllar önce taşın burada kamp yapan insanlar tarafından hasara uğratıldığını aktaran Jonathan, bu olaydan sonra çevrelenerek koruma altına alındığını kaydetti.
İsveç'te bir kişinin 1980'lerde bit pazarından yaklaşık 101 liraya satın aldığı küçük Buda heykeli, 40 yıl boyunca evde sıradan bir süs eşyası olarak kaldı.
Sahibinin merak edip uzmanlara göstermesiyle 600 yıllık Ming Hanedanı eseri olduğu anlaşılan altın kaplama bronz heykel, Stockholm'deki açık artırmada 12 milyon liranın üzerinde bir fiyata alıcı buldu.
BİT PAZARINDAN 101 LİRAYA ALMIŞTI!
İsveç'te yaşanan sıra dışı bir olay, sanat dünyasında geniş yankı uyandırdı. 1980'li yıllarda Uppsala kentindeki bir bit pazarından bugünün parasıyla yaklaşık 101 liraya (20 kronun biraz üzerinde) satın alınan küçük bir Buda heykeli, kırk yıla yakın süre bir evin köşesinde sıradan bir dekorasyon objesi olarak sergilendi.
Heykelin geçmişini merak eden sahibinin bir müzayede evine başvurmasıyla paha biçilemez bir tarihi gerçek gün yüzüne çıktı.
600 YILLIK MİNG HANEDANI İMPARATORLUK MİRASI
Heykelin gerçek değerini öğrenmek üzere İsveç'in köklü müzayede evlerinden Stockholms Auktionsverk'e başvuran aile, Asya sanatı uzmanlarının incelemesiyle büyük bir şaşkınlık yaşadı.
Yaklaşık 18 santim boyundaki altın kaplamalı bronz döküm heykelin, Çin'de Ming Hanedanı'nın Yongle döneminde (1403-1424) üretildiği tespit edildi.
Eser, Budizm'in kurucusu Şakyamuni Buda'yı, geleneksel nilüfer kaide üzerinde bağdaş kurmuş halde tasvir ediyor. Kumaş kıvrımlarındaki zarafet ve üzerindeki zengin altın kaplama, heykelin doğrudan Ming sarayının imparatorluk atölyelerinde üretildiğini kanıtlıyor.
AÇIK ARTIRMADA MİLYONLUK TEKLİF YARIŞI
Müzayede evinde düzenlenen bir etkinlikte satışa sunulan eser için uluslararası koleksiyonculardan telefon ve internet üzerinden yoğun teklif yağdı. Kıran kırana geçen açık artırma sonucunda heykel, 2 milyon 437 bin 500 İsveç kronuna (yaklaşık 224 bin euro / 12 milyon Türk lirasının üzerinde) satıldı.
Uzmanlar, bu nitelikteki nadide parçaların genellikle saygın kurumların koleksiyonlarında yer aldığını, özel bir evden bu kalitede 15. yüzyıl Budist metal işçiliği örneğinin çıkmasının olağanüstü bir keşif olduğunu belirtti.
2009 yılında İngiltere'nin Staffordshire bölgesindeki bir tarım arazisinde bulunan Anglo-Sakson dönemine ait paha biçilemez hazine, arkeoloji dünyasındaki tüm ezberlerin bozulmasına neden oldu. Toplam değeri 3,285 milyon sterlini bulan devasa define, tarihin en büyük metal işçiliği keşiflerinden biri olarak kayıtlara geçti.
