Çöpe gitmesi beklenen milyonlarca halı lifi, bu kez yolların içine karıştırıldı. ABD'de araştırmacıların geliştirdiği sıra dışı yöntem, asfaltın dayanıklılığını test etmek için laboratuvarda denendi. Ancak deneylerin sonunda ortaya çıkan sonuç, kullanılan malzemenin sanıldığından çok daha etkili olabileceğini gösterdi.
North Carolina Eyalet Üniversitesi araştırmacıları, atık halılardaki naylon lifleri asfalta karıştırarak yollardaki çatlakların önüne geçmeyi başardı.
Laboratuvar ortamında yapılan testlerde, yüzde 1 oranında 12 milimetrelik lif eklenen asfaltın kırılma enerjisinde yüzde 85 artış kaydedildi. Her yıl milyonlarca tonu çöpe giden halı atıkları için bu yöntem, hem çevre kirliliğini azaltma hem de yolların ömrünü uzatma potansiyeli taşıyor.
Atık halılardaki naylon lifler, yollarda zamanla oluşan yorulma çatlaklarının ve bozulmaların önüne geçmenin yeni bir yolu olabilir. ABD'deki North Carolina Eyalet Üniversitesi araştırmacıları tarafından yürütülen çalışma, geri dönüştürülmüş halı liflerinin asfaltın dayanıklılığını önemli ölçüde artırdığını ortaya koydu.
ASFALTIN KIRILMA ENERJİSİNİ %85 ARTIRDI
Araştırmacılar laboratuvar ortamında yürüttükleri çalışmada, halı yüzeylerinde sıkça kullanılan 15 denyelik naylon lifleri farklı uzunluk ve oranlarda asfalta karıştırarak test etti. Yapılan dolaylı çekme dayanımı testleri sonucunda, hacimce yüzde 1 oranında ve 12 milimetre uzunluğunda lif içeren asfalt numunelerinin kırılma enerjisi, lifsiz standart asfalta kıyasla yüzde 85 daha yüksek çıktı. Bu durum, malzemenin yorulma çatlaklarına karşı direncini belirgin şekilde yükseltti.
MİLYONLARCA TON HALI ATIĞI İÇİN YENİ BİR UMUT
ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) verilerine göre yalnızca ABD'de bir yılda yaklaşık 3,4 milyon ton halı ve kilim atığı oluşuyor. Bu atıkların sadece yüzde 9,2'si geri dönüştürülebilirken, yüzde 73 gibi büyük bir kısmı doğrudan çöp sahalarına gidiyor.
Araştırmacılar, çalışmanın henüz ideal bir asfalt karışım tasarımı aşamasında olmadığını belirtmekle birlikte, elde edilen yüksek kırılma enerjisinin yol ömrünü uzatma potansiyeli taşıdığını ve halı atıklarının değerlendirilmesi açısından kritik bir adım olduğunu vurguluyor.
ABD'nin Idaho eyaletinde 2002 yılında gerçekleştirilen bir altyapı projesi, çevreci bir geri dönüşüm fikrine ev sahipliği yaptı.
Wood River Vadisi'ndeki geri dönüşüm merkezinde biriken binlerce cam şişe ve kavanoz, bölgedeki Highway 75 otoyolunun yenileme çalışmaları sırasında değerlendirildi. Yaklaşık 300 ton kırılmış cam, yol altyapısına dolgu malzemesi olarak gömüldü.
KIRILAN CAMLAR YOLUN ALTINA TABAKA HALİNDE SERİLDİ
Söz konusu uygulama, Big Wood Nehri üzerindeki köprü yenileme projesinin bir parçası olarak hayata geçirildi. Serbest bırakılan atık camlar, yolun 60 metrelik bölümüne yaklaşık 20 ila 30 santimetre kalınlığında serildi.
Cam katmanının üzerine doğal malzemeden oluşan 1,2 metrelik dolgu, kırma taş temel ve nihayetinde asfalt kaplama yerleştirildi. Böylece cam atıklar, araçların doğrudan temas ettiği yüzeyde değil, yolun derinliklerindeki dayanıklı dolgu katmanında yer aldı.
SIKIŞTIRILDIĞINDA TAŞ KADAR SAĞLAM HALE GELİYOR
Proje yetkilileri, camın silindir ve iş makineleriyle Ezilip kırıldıktan sonra tıpkı geleneksel taş malzemeler gibi sıkışarak yüksek dayanıklılık sunduğunu belirtti.
Bölgedeki geri dönüşüm birimi de her yıl toplanan yüzlerce ton camın çöp alanlarına gömülmek yerine altyapı projelerinde kullanılması yönünde tekliflerde bulundu.
Kömürle çalışan termik santraller elektrik üretirken geride devasa miktarda kül bırakıyor ve bu atıkların büyük bir kısmı çöp depolama alanlarında birikiyordu.
ABD'deki mühendisler ise bu sanayi atığının çöpe gitmeyecek kadar değerli olabileceğini öngörerek 1988 yılında sıra dışı bir deneye imza attı: Kentucky'deki bir kara yolunun altyapısına doğrudan santral külü serildi.
Kentucky Üniversitesi araştırmacıları, McCracken County bölgesindeki 3074 numaralı eyalet yolunda üç farklı deneysel test bölümü oluşturdu.
Doğru bir karşılaştırma yapabilmek amacıyla yolun bir kısmı da hiçbir kül karışımı içermeyen standart geleneksel malzemelerle "kontrol bölümü" olarak bırakıldı.
ÜÇ FARKLI KARIŞIM DENENDİ
Her biri yaklaşık 230 metre uzunluğunda ve 6,7 metre genişliğinde inşa edilen deneysel bölümlerde şu teknik bileşimler kullanıldı:
1. Bölüm: Akışkan yataklı yakma süreci kalıntısı, standart taş agregası ve uçucu kül karışımı,
2. Bölüm: Göletlerde biriken uçucu kül, hidratlı kireç ve sıkı dereceli agrega birleşimi,
3. Bölüm: Gölet külünün doğrudan aynı yakma sürecinin kalıntısıyla sertleştirildiği alt temel yapısı.
İKİ BÖLÜM BAŞARISIZ OLDU, BİR KARIŞIM REKOR KIRDI
Deney sürecinde akışkan yataklı yakma kalıntısı barındıran iki bölüm, malzemenin zamanla aşırı genleşme göstermesi nedeniyle başarısız kabul edildi. Bu bölümler sökülerek geleneksel yol malzemeleriyle yeniden inşa edildi.
Buna karşın uçucu kül, hidratlı kireç ve agrega karışımıyla hazırlanan bölüm, aradan geçen yıllara rağmen hiçbir ciddi deformasyon göstermeden hizmet vermeyi başardı.
Yapılan ölçümlerde bu bölümdeki tekerlek izi derinliğinin, standart malzemeyle yapılan kontrol bölümünden bile daha az olduğu saptandı. Ayrıca laboratuvar testlerinde malzemenin basınç dayanımı mükemmel seviyelerde ölçüldü.
Araştırmacılar elde edilen bu sonucu; termik santral atığı olan uçucu külün, doğru formülle birleştirildiğinde sertleştirilmiş ve uzun ömürlü yol temelleri yapımında başarıyla kullanılabileceğinin somut bir kanıtı olarak değerlendiriyor.
ABD'nin Michigan eyaletine bağlı Ann Arbor kentinde hayata geçirilen pilot proje, çevre ve altyapı çalışmalarında yeni bir dönemin kapısını araladı.
