Timur Sırt'ın yazısı şu şekilde:
15 yaş altı çocuklar için sosyal medya yasakları tartışılırken önce çocuklara ne sunacağımıza odaklanmak gerekli. Yasaklardan önce aileye destek için Google, Meta, Tiktok, X gibi sosyal platformların çocukları koruyacak etkinliklere imza atıp tasarımlarını ona göre yapmaları şart
Türkiye'de 15 yaş altı çocuklar için sosyal medya yasakları 1 Kasım'dan itibaren başlaması bekleniyor. Henüz zamanlama ve yaş doğrulamasının nasıl uygulanacağı net değil. Ayrıca yönetmeliklerle Google, Meta, TikTok, Snapchat gibi şirketlere düşen sorumluluklar, yaş doğrulamasının nasıl yapılacağına ilişkin konular kesinlik kazanacak. Yasanın nasıl uygulanacağına ilişkin detaylar netleşene kadar, çocuklara sosyal medya yerine ne sunacağımıza odaklanmak şart.
Avustralya bu konuda en deneyimli ülke ve bu konuda yasaklar sonrası yapılan araştırmaların sonuçları da son derece dikkat çekici. Küresel veri ve içgörü şirketi Pureprofile Limited'in yeni araştırmasına göre, Avustralya'daki sosyal medya yasağı sınırlı bir etki yarattı.16 yaş altındakilerin yüzde 78'i etkilenen platformlara hâlâ erişiyor ve yasağın uygulanma yükünün büyük bir kısmı ebeveynlere kalıyor. Bu yükün platform şirketleri ve kamu kurumları tarafından paylaşılması şart.
VPN KULLANIMI ARTTI
Avustralya'da yasakların uygulanmaya başlamasından sonra VPN kullanımı arttı. Ancak bu artışın ne kadarının çocuklardan ne kadarının yetişkinlerden geldiği ve çocukların yasağı aşmada asıl yöntemin VPN olup olmadığı net değil. Bunun sebebi çocukların önemli bölümü Türkiye'de olduğu gibi ailelerin telefonlarını kullanıyor. Yasağın yürürlüğe girmesinden sonraki 24 saatte Avustralya'daki kurulumların yüzde 400 arttığını ortaya koyuyor. hide.me ise yasaktan önceki günlerde Avustralya'dan gelen ziyaretlerde yüzde 65'lik bir sıçrama olduğunu, ancak bunun indirme sayısına yansımadığını söylüyor. Mart 2026'da ikinci dalga etkisinde yetişkin siteleri, R18+ oyunlar ve açık sohbet botları için yaş doğrulama zorunlu olunca VPN uygulamalarının Avustralya iPhone ücretsiz uygulama listesinde yükselişinin devam ettiği görülüyor.
YÜZDE 84'Ü YASAĞI DELMEYE ÇALIŞTI
Yüzde 84'ünün yasaklanmış sosyal medya uygulamalarına erişmeye devam ettiğini ortaya koyan Aralık 2025'teki ilk raporunun ardından, araştırmanın bu ikinci aşamasında bin 25 ebeveyn, öğretmen ve genç Avustralyalının yasağa yönelik algıları ve tutumları toplandı. Yasağa destek yüksek olmaya devam ederken (2025'teki yüzde 73'e kıyasla yüzde 76), 16 yaş altındakilerin yüzde 41'i yasağı aşmaya çalıştığını söylüyor. Ebeveynler de benzer bir rakam bildirdi ve yüzde 43'ü çocuklarının böyle bir girişimde bulunduğunu belirtti. Daha büyük çocuklar, küçük olanlara kıyasla yasağı delmenin yollarını daha fazla aradı; 13-15 yaş grubundakilerin yüzde 46'sı ve ebeveynlerinin yüzde 49'u buna işaret ederken, 8-12 yaş grubundakilerde bu oran yüzde 37 ve ebeveynlerinde yüzde 41 olarak gerçekleşti.
Türkiye'de EDAM tarafından platform şirketlerinden Google desteği ile hazırlanan rapor geçtiğimiz hafta yayınlandı. Rapor özellikle yaş sınırının uygulanmasına odaklanıyor. Raporun detaylarını ve Türkiye'de bu konuda bağımsız rapor hazırlayan kurumların çalışmalarını gelecek haftalarda yer vermeye çalışacağız.
YASAK UYGULANIRKEN AİLE YALNIZ KALDI
Tutarsız yaş doğrulama teknolojisi, ebeveynleri yasağı uygulama konusunda zor durumda bırakıyor. Pureprofile'a göre raporun temel bulgularından biri, yaş doğrulama önlemlerinin hem kapsam hem de etkililik açısından tutarsız görünmesi. Çocukların yalnızca yüzde 31'i yüz taramalı yaş doğrulamasından geçtiğini bildirirken, bu gruptakilerin de yaklaşık yarısı 16 yaşından büyükmüş gibi görünerek sistemi aşabildiklerini söylüyor. "Platformların 16 yaş altındakileri engellemeyi başaramamasıyla" birlikte ebeveynler yasağı kendi başlarına uygulamak zorunda kalıyor. Ebeveynlerin yarısından fazlası (yüzde 57) yasağı uygulamaya çalıştığını söylerken, bu ebeveynlerin yüzde 42'si bunu yaparken zorlandıklarını belirtiyor. Algılanan tutarsızlığına rağmen, ebeveynler ve çocuklar yasaktan bu yana daha fazla açık hava ve çevrimdışı aktiviteye katıldıklarını bildirdiler; ebeveynlerin yüzde 77'si yasağın etkilerini olumlu buluyor (bu oran 2025'te yüzde 47 idi). Hem ebeveynler hem de çocuklar artık ekran süresi yerine okuma, spor ve yaratıcı hobiler gibi çevrimdışı faaliyetlere öncelik verdiklerini söylerken, bazıları daha fazla oyun oynuyor ve televizyon izliyor ya da gözetim altında YouTube izlemeyi tercih ediyor.
ACİL DESTEK PLANI ANNE-BABAYA YASAKLARDAN ÖNCE AÇIKLANMALI
Sosyal medyada 15 yaş sınırlamaları başlamadan önce platformlar ve kamu kurumları Avustralya'daki uygulamada olduğu gibi aileyi yalnız bırakmamalı. Sorumluluklar sadece aileye yüklenerek sonuç alınamaz. Bu yüzden Milli Eğitim Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Belediyeler ortak eylem planları ile aileye destek olabilir. Ayrıca yasağın uygulanmasıyla ilgili platformlara düşen sorumluluklarla ilgili Google Türkiye, Instagram, Facebook ve Whatsapp uygulamalarının sahibi Meta, TikTok ve X platformlarının yetkililerine 10 soru yönelterek sonuçlarını paylaşacağız. Gönüllü, meraklı ve üretken çocuklar için ortak hedefler belirlenmeli. Çocukların ücretsiz spor, sanat ve seyahat etmelerini sağlayacak spor, kültür, sanat ve seyahat etkinliklerinde seferberlik başlatılmalı. En az bir tiyatro oyununu izlemeden, bir tarihi veya doğal yere seyahat etmeden, bir müzeyi ziyaret etmeden veya bir konsere gitmeden ve bireysel veya takım sporu deneyimlemeden ve sosyal bir aktiviteye katılmadan yılı bitirmemeli.
AVRUPA BİRLİĞİ SOSYAL MEDYA KULLANIMINI SINIRLIYOR
Avrupa Birliği ülkeleri çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin sınırlandırma adımlarını; çocukların ruh sağlığını korumak, zararlı içeriklere ve bağımlılık yapan tasarımlara maruz kalmalarını önlemek ve kişisel verilerinin istismar edilmesini engellemek amacıyla uyguluyor. Ancak temel çocuk haklarını ve özgürlükleri de göz önünde bulundurarak adımları atıyor.
Avrupa Parlamentosu: 16 yaş altına kısıtlama getirilmesini ve 13-15 yaş için ebeveyn onayını destekliyor.
İspanya: 16 yaş altı için sosyal medyayı yasaklamaya ve platformlara yaş doğrulama zorunluluğu getirmeye hazırlanıyor. Fransa: 15 yaş altı çocukların ebeveyn izni olmadan sosyal medya kullanımını yasaklayan tasarıyı onayladı. Temel haklar konusunda çekinceler var.
Danimarka: 13-14 yaş için ebeveyn izni istisnasıyla, 15 yaş altına sosyal medyayı yasaklamayı öneriyor.
Diğer Gelişmeler: Yunanistan, İtalya, Almanya ve Hollanda benzer yaş sınırları üzerinde çalışıyor, AB Dijital Hizmetler Yasası (DSA) üye ülkelerde çocukları korumaya yönelik denetimleri güçlendiriyor.
