Nepal-Tibet sınırında meydana gelen felakette flaş gelişme! Bütün dünya günlerce 4.4 büyüklüğünde bir deprem zannetti, ancak sismografları bile yanıltan yıkıcı gerçek uydu görüntüleriyle ortaya çıktı! Nepal'de köyleri saniyeler içinde haritadan silen ve 1300'den fazla kişiyi yutan felaketin arkasından dağlardan kopan 'ölümcül bir sır' çıktı. Peki, uzmanları şaşkına çeviren ve suyu adeta bir silaha dönüştüren o sarsıntının asıl nedeni neydi?
Himalayalar'ın eteklerinde çarşamba sabahı yaşanan felaket, kısa sürede bölgenin gördüğü en yıkıcı doğa olaylarından birine dönüştü.
Nepal ile Çin'in Tibet Özerk Bölgesi arasındaki sınır hattını vuran sel ve toprak kayması, köyleri, yolları, köprüleri ve hidroelektrik tesislerini saatler içinde yok etti.
İŞTE İNSAN VE ARAÇLARIN BİR ANDA YUTULDUĞU O SANİYELER
Peki bu felaketi tetikleyen "deprem" gerçekten bir deprem miydi? Bilim insanlarının son incelemeleri şaşırtıcı bir gerçeği gözler önüne serdi.
ÖNCE DEPREM SANILDI, SONRA GERÇEK ORTAYA ÇIKTI
Felaketin yaşandığı sabah saatlerinde ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS), bölgede 4,4 büyüklüğünde bir sismik hareket kaydetti ve bunu ilk etapta bir deprem olarak sınıflandırdı.
Ancak yakındaki sismik istasyonlardan gelen ek veriler, uzun periyotlu sismik dalgaların analizi ve uydu görüntülerinin yeniden incelenmesi, tabloyu tamamen değiştirdi.
USGS'nin güncellenen değerlendirmesine göre kaydedilen sarsıntı bir deprem değildi. Kayıt, yüksek rakımlı bir buzulun çökmesi ve ardından oluşan enkaz akışının yarattığı sismik enerjiden ibaretti. Bu nedenle felaketin "eş zamanlı bir deprem ve sel" olduğu yönündeki ilk yorumların yanlış olduğu netlik kazandı.
Tibet Özerk Bölgesi'nde toprak kayması! Çok sayıda kişi kayboldu | Video
Fransa'daki Grenoble Alpes Üniversitesi'nden jeomorfolog Kristen Cook, kaydedilen ilk sinyalin klasik bir deprem görüntüsü vermediğini belirtti.
Cook, uydu görüntüleri ve saha verileriyle birlikte değerlendirildiğinde olayın büyük olasılıkla aşağı doğru ilerleyen bir kaya-buz çığının akışa dönüşmesinden kaynaklandığını söyledi.
BİNLERCE METRE YÜKSEKTEN KOPAN DEV BUZ KÜTLESİ
Felaketin fiziksel kaynağına dair en çarpıcı bulgular, Kanada'daki Calgary Üniversitesi'nden jeolog Daniel Shugar'ın uydu görüntüleri üzerinde yaptığı ilk incelemeden geldi. Shugar'a göre bölgedeki bir buzulun büyük bir parçası, adeta keskin bir bıçakla kesilmiş gibi ana kütleden ayrıldı ve yaklaşık 1 dikey kilometre aşağıdaki vadi tabanına çakıldı.
Nepal'i sel vurdu: 22 kişi hayatını kaybetti! | Video
Kopan buz bloğunun yaklaşık 600 metre (2 bin fit) genişliğinde olduğu ve yaklaşık 5 bin 200 metre (17 bin fit) rakımdan harekete geçtiği belirlendi. Kütlenin yaklaşık 1.200 metrelik (4 bin fit) bir dikey düşüş yaşadığı hesaplandı.
Shugar, felaket bölgesinin uydu görüntülerini incelerken vadi tabanının adeta bir patlama yaşanmış gibi göründüğünü, geriye yalnızca paramparça olmuş buzul kalıntılarının kaldığını ifade etti.
Bu denli yükseklikten kopan dev buz kütlesi yalnızca kendi ağırlığıyla değil, aşağı inerken önüne kattığı kaya, toprak, su ve diğer malzemelerle birleşerek çok daha büyük ve yıkıcı bir akışa dönüştü.
"BUZ ADETA SUYA DÖNÜŞTÜ"
İskoçya'daki Dundee Üniversitesi'nden buzul bilimci Simon Cook, yüksek rakımda depolanan dev buz kütlesinin ani kopuşuyla açığa çıkan muazzam potansiyel enerjinin, buzu aşağı inerken tehlikeli ve son derece hızlı bir buz-su karışımına dönüştürdüğünü belirtti.
Cook, buz kütlesinin hareket sırasında parçalanarak neredeyse suya dönüştüğünü söyledi. Bu süreç, yüksek dağlardan aşağı inen akışın yalnızca katı bir buz kütlesi olmaktan çıkıp devasa miktarda su ve enkaz taşıyan ölümcül bir sel dalgasına dönüşmesini açıklıyor.
Bilim insanlarının değerlendirmesine göre buzul kopması Kathmandu'nun yaklaşık 65 kilometre kuzeyinde meydana geldi. Buz ve enkazdan oluşan akış vadi boyunca kuzeybatıya ilerleyerek Nepal ile Tibet arasındaki Bhote Koşi Nehri'ne, oradan da nehrin bir kolu olan Lhende Khola'ya taşındı. Olayın Nepal-Çin sınırındaki Rasuwagadhi/Gyirong geçişinin yaklaşık 20 kilometre kuzeydoğusunda gerçekleştiği aktarıldı.
Katmandu merkezli Uluslararası Entegre Dağ Gelişimi Merkezi (ICIMOD) uzmanları da felaketi bir buzul çığının tetiklediğini doğruladı. Araştırma grubunda görev yapan afet riski uzmanı Saswata Sanyal, Lhende Khola Nehri'nin son 14 ay içinde ikinci kez taştığına dikkat çekti; geçen yılın ağustos ayında da komşu Tibet'teki bir buzul gölünün taşması dokuz kişinin ölümüne yol açmıştı.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ETKİLİ Mİ? BİLİM İNSANLARINDAN KRİTİK UYARI
Buzul çökmesinin felaketin ana tetikleyicisi olduğuna dair güçlü bulgular bulunsa da uzmanlar olayın tüm nedenlerinin henüz kesinleşmediğini vurguluyor.
Daniel Shugar, bölgeye ait tüm hava koşulu verilerinin henüz elde edilemediğini, ancak uydu görüntülerinde bir önceki güne kıyasla kar örtüsünde belirgin bir azalma gözlemlendiğini aktardı. Bu durum, yüksek sıcaklıkların buzulun erimesine ve kütlenin kopmasına katkı sağlamış olabileceğine işaret ediyor.
Yine de bilim insanları iklim değişikliğinin bu çöküşteki kesin payının henüz belirlenemediğini ve başka etkenlerin de göz ardı edilmemesi gerektiğini belirtiyor. Shugar ayrıca felakette taşınan su hacminin, son dönemde bölgede görülen benzer buzul olaylarına kıyasla çok daha büyük olduğuna dikkat çekerek olayın arkasında henüz tam olarak tanımlanmamış ek bir faktörün bulunabileceğini söyledi.
GÜNCEL BİLANÇO: ÖLÜ SAYISI 270'E ÇIKTI, BİNLERCE KİŞİDEN HABER ALINAMIYOR
Felaketin bilimsel nedenleri araştırılırken sahadaki arama kurtarma çalışmaları aralıksız sürüyor. Nepal Ulusal Afet Riski Azaltma ve Yönetim Otoritesi'nin son açıklamasına göre ülkede 826 kişiden haber alınamıyor ve sel felaketinden kaynaklanan can kaybı sayısı 270'e yükseldi. Nepal makamları, felaketten en ağır etkilenen Nuwakot ve Rasuwa bölgelerinde arama kurtarma operasyonlarını yoğunlaştırdı.
Sınırın diğer tarafında ise tablo şu şekilde: Çin devlet televizyonu CCTV, Tibet'te kayıp bildirilen 558 kişiden 260'ının yabancı uyruklu olduğunu ve iki köylünün kurtarıldığını duyurdu; yetkililer bölgede en az üç kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Böylece iki ülkedeki toplam kayıp sayısı 1.300'ü aşmış durumda.
Kayıp turistler arasında çok sayıda farklı ülke vatandaşı bulunuyor. Nepal Turizm Bakanlığı'nın açıklamasına göre yabancı uyruklu 341 kişiden haber alınamazken bu kişiler arasında Hindistan, ABD, Rusya, Ukrayna, Portekiz, Güney Kore ve İtalya vatandaşlarının yer aldığı bildirildi. Kayıp yabancılar arasında Hindistan'dan 100'ü, ABD'den 54'ü, Avustralya'dan 34'ü ve İngiltere'den 33'ü aşkın turist bulunuyor.
Kayıpların önemli bir bölümünün, Rasuwa'nın sınır komşusu Tibet Özerk Bölgesi'ndeki Kailash Mansarovar bölgesine dini ziyaret amacıyla giden hacılardan oluştuğu belirtiliyor. Ayrıca Nepal Polisi ve Silahlı Polis Gücü'ne bağlı 32 güvenlik görevlisi, yeni tamamlanan bir hidroelektrik projesinde çalışan 60 işçi ve sınırdaki gümrük bürosunda görevli 15 personel de kayıplar arasında yer alıyor.
"ÇAMUR AKINTISI DOĞRUDAN ÜZERİMİZE GELİYORDU"
Felaketi yaşayanların anlattıkları ise olayın ne denli ani ve yıkıcı olduğunu gözler önüne seriyor. Hastanede tedavi gören 68 yaşındaki Keshav Prasad Baral, doğrudan kendilerine doğru gelen devasa bir çamur akıntısı gördüğünü, yaklaştıkça akıntının daha da yükseldiğini anlattı.
Baral, çamurun evlerine girdiğini fark edince eşinin elinden tutup onu terasa çıkarmaya çalıştığını ancak akıntının eşini alıp götürdüğünü söyledi. Bir başka yaralı ise bir mango ağacına tutunarak hayatta kalabildiğini aktardı.
