İçinde bulunduğumuz evrenin dışında neler var?

Hep merak etmişizdir içinde bulunduğumuz evrenin dışında neler olduğunu. Bu evren sonsuz mu? Yoksa bir sonu var mı? Aklımızdaki sorulara bir nebzede olsa Ekşisözlük yazarı ''emzegrit'' açıklık getirmiş. İşte bu da yazarın ilgili post. Öncelikle birkaç entry'de gördüğüm bir yanlışı düzeltmek isterim. evren'in ışık hızıyla genişlediği söylenmiş. Böyle bir şey yok. Evren ışık hızıyla genişleseydi şu an ışık hızıyla uzaklaştığımız o milyarlarca yıldızı, galaksiyi göremiyor olurduk. Fakat evrenin genişleme hızı hızlanarak artıyor (pozitif ivmeli hareket). Yani bir noktada ışık hızına ulaşacak ve geçecek, evet. Bu genişleme dolayısıyla şu an yaklaşık 10 milyar yılda 2 katına çıkıyor evrenin büyüklüğü tabii bu süre gittikçe azalacak. Bu sebepledir ki bundan yaklaşık 100 milyar yıl sonra biz, Çevremizdeki yakın birkaç galaksiyle birleşip geri kalanlardan çok ama çok uzaklaşmış olacağız. Yani ufukta sadece boşluk olacak. Ne Andromeda, ne başka galaksiler/yıldızlar. O yüzden 100 milyar yıl sonra eğer bir canlı formu olursa, evrenin başlangıcı, kozmoloji gibi konularda bizden de az şey bilecekler. O yüzden kozmolojiyle uğraşmak için ideal bir zamandayız. Bundan 100 yıl önce kültürel ve teknolojik gelişim yoktu 100 milyar yıl sonra da gökte bakacak bir şey olmayacak. 3 önemli kavram daha var bilmemiz gereken. İsotropy, Homogeneity, Ubiquity. Bu üçü evrenin en temel özelliklerinden. Bir metaforla açıklamaya çalışayım. Ağaçlarla dolu bir ormandasınız sağa, sola, arkaya, 62 derece sola falan bakıyorsunuz ve her taraf aynı gözüküyor, işte buna İsotropy deniyor. Evren de -büyük skalada- her yönde aynı. Bu ormanda ilerliyorsunuz ne yöne olursa olsun, ve geldiğiniz nokta başladığınız noktanın benzeri oluyor hep. Homegeneity de işte bu, yani büyük skalalarda evrendeki madde ve enerji yoğunluğu her yerde aynı. Ubiquity ise fizik kurallarının evrenselliğini ifade ediyor. bundan ister 10 milyar yıl ileriye ya da geriye, isterseniz 10 milyar ışık yılı uzağa gidin. evrenin her yerinde ve her zamanda aynı fizik kuralları geçerli ve de hep geçerli olacak. bunlar kesin olarak ispatlanmış gerçekler. Daha önceki entrylerde yazılmış birkaç kez ama tekrar etmekte fayda var. Evreni kenarına gelinebilen bir düzlük gibi düşünmek büyük yanlış. Deminki ormanı hatırlayın o ormanda yeterince koşarsanız başladığınız yere gelirsiniz, aynı şey evren için de geçerli. O yüzden Big Bang ve Microwave Background denilen şeyleri sadece tek bir yöne değil uzayda herhangi bir yöne bakıp görebiliyoruz. Evrenin genişlemesini ormanın yer aldığı dünyanın devamlı hacminin artması olarak düşünün. Yani evrenin; fizik kurallarının alt üst olduğu, etrafın başkalaştığı bir ucu yok. Evrenin dışı diyerek kastedilen yeri de şu anki mekan zaman algımızla kavramanın kolay olmadığını düşünüyorum. Bambaşka bir boyut belki. Bana kalırsa Big Bang öncesi gibi bir hiçlik var. Yeri gelmişken 'hiçbir şey yoktan var olamaz' veya 'her şeyin bir öncesi/yaratıcısı' olması gerekir tezinin de doğru olmadığını söylemek lazım. Dünyanın hiçlikten (nothing) geldiğinde otoriteler hemfikir neredeyse. Evrende 5 temel element var: atomik madde, ışık (foton), nötrino, karanlık madde (dark matter) ve karanlık enerji (dark energy). Bu madde ve enerjiler meşhur e=mc2 formülü ile birbirine dönüşebilen nicelikler. Bu hesapla evrendeki kütle 10 üzeri 53 kg. tüm bu 5 elementi enerjiye çevirdiğimizde de elimizde 10 üzeri 53 kg denginde bir pozitif enerji oluyor. Bu 5 elementi bir arada tutan, birbirleriyle etkileşimini belirleyen 6. gizli unsur ise yer çekimi (gravity). mesela karanlık madde veya enerjiyi henüz gözlemleyemesek de yerçekimsel etkilerini gördüğümüz için varlıklarından eminiz. İşte bu 6. unsur olan gravity'nin ise negatif bir enerjisi var ve bu negatif enerji -10 üzeri 53 kg'lık bir kütlenin dengi (mass-energy) yani sözün özü evrendeki her şeyi alıp topladığınızda kocaman bir sıfır elde ediyoruz. (universe sums to nothing) yani hiçliğin içinden bir şeylerin çıkabileceğini görüyoruz.

ÖNERİLEN GALERİLER

İçinde bulunduğumuz evrenin dışında neler var?

Hep merak etmişizdir içinde bulunduğumuz evrenin dışında neler olduğunu. Bu evren sonsuz mu? Yoksa bir sonu var mı? Aklımızdaki sorulara bir nebzede olsa Ekşisözlük yazarı ''emzegrit'' açıklık getirmiş. İşte bu da yazarın ilgili post'u.