1992 yılında Çin'den Amerika Birleşik Devletleri'ne doğru yol alan bir kargo gemisi, Pasifik Okyanusu'nun uluslararası sularında yakalandığı şiddetli fırtınada dev dalgalarla sarsıldı. Güverteye çarpan dalgaların etkisiyle nakliye konteynerlerinden biri denize düşerek parçalandı. Konteynerin içerisinde yer alan sarı kauçuk ördekler, yeşil kurbağalar ve kunduzlardan oluşan 29 bin parçalık banyo oyuncağı grubu açık denize yayıldı.
Hava geçirmez tasarımları sayesinde batmadan su yüzeyinde kalmayı başaran bu plastik nesneler, rüzgarların ve yüzey akıntılarının etkisiyle küresel bir sürüklenme macerasına başladı.
KUTUPLARDAN İNGİLTERE KIYILARINA UZANAN 30 YILLIK SEYİR
İlk yıllarda Avustralya, Alaska ve Hawaii sahillerine vuran oyuncaklar, zamanla Bering Boğazı'nı aşarak Kuzey Kutup Dairesi'ndeki deniz buzullarının arasına kadar ilerledi. Yıllarca buz kütlelerine sıkışmış halde taşınan sarı ördekler, erime dönemlerinin ardından Kuzey Atlantik'e geçerek İngiltere ve İskoçya kıyılarına kadar ulaştı.
Okyanus bilimciler, kazanın gerçekleştiği tam koordinatları ve tarihi başlangıç noktası kabul ederek dünya genelindeki sahillerden gelen buluntu bildirimlerini titizlikle kayıt altına aldı. Kıyı sakinleri, balıkçılar ve araştırmacılar tarafından tespit edilen her bir oyuncağın konumu, devasa okyanus dolaşım modellerinin doğrulanmasında canlı veri olarak kullanıldı.
KÜRESEL DENİZ AKINTILARI HARİTASI EKSİKSİZ TAMAMLANDI
Yıllara yayılan bu benzersiz takip süreci, dev okyanus anaforlarının sınırlarını ve kutup buzulları altındaki gizli su koridorlarının birbirine nasıl bağlandığını net bir şekilde ortaya koydu. Bilim insanları, su yüzeyindeki hareketlerin hızını ve döngü sürelerini ilk kez bu ölçekte fiilen ölçme fırsatı elde etti.
Planlanmamış bu kaza, deniz yüzeyindeki akıntıların yönünü ve hızını kesinleştirerek modern oşinografi alanında küresel deniz akıntıları haritasının eksiksiz şekilde tamamlanmasına zemin hazırladı.
ABD'li bilim insanları, okyanus sularının katmanlar arasındaki hareketini ve akıntı dinamiklerini çözmek amacıyla Atlantik Okyanusu'na 75 kilogram kırmızı boya bıraktı.
Massachusetts açıklarındaki Martha's Vineyard Adası yakınlarında gerçekleştirilen ve 33 saat boyunca izlenen deney, yüzeye yakın sulardaki karışımın alt katmanlara kıyasla tam 140 kat daha güçlü olduğunu ortaya koydu. Araştırma, okyanus içi maddelerin derinlere iniş sürecinin beklenenden çok daha yavaş işlediğini gözler önüne serdi.
75 KİLOGRAMLIK KIRMIZI BOYA DENEYİ YAPTILAR
ABD'nin Massachusetts eyaletine bağlı Martha's Vineyard Adası açıklarında gerçekleştirilen dikkat çekici bir bilimsel deney, okyanusun farklı derinliklerindeki su hareketlerini gözler önüne serdi.Bir dergide yayımlanan araştırmada, yüzeye yakın sulardaki karışımın alt katmanlara göre yaklaşık 140 kat daha güçlü olduğu belirlendi.
Martha's Vineyard'ın yaklaşık 28 kilometre güneyinde konumlanan R/V Connecticut adlı araştırma gemisinden denize, 75 kilogram rodamin boyası içeren yaklaşık 492 litrelik bir karışım pompalandı. Deniz suyuyla birebir aynı yoğunluğa sahip olacak şekilde formüle edilen bu boya, su kütlesinin hareketini takip etmek için özel olarak kullanıldı. Bilim insanları boyanın farklı derinliklerdeki yoğunluğunu ölçerek akıntıların birbiriyle nasıl etkileşime girdiğini inceledi.
KARIŞIM ALT KATMANLARDAN 140 KAT GÜÇLÜ
Yaklaşık 33 saat süren hassas gözlemlerde, boyanın yüzde 99'unun yüzeye yakın karışık tabakada kaldığı tespit edildi. Derin alt katmanlarda ise yalnızca çok az miktarda boyaya rastlandı. Araştırmacılar, derinde tespit edilen bu sınırlı miktardaki boyanın bir kısmının başka noktalardan aşağı sızdıktan sonra akıntılarla taşınmış olabileceğini değerlendirdi.
Elde edilen verilere göre, suyun yoğunluğunun derinlikle birlikte değişmesi, yüzeydeki maddelerin alt katmanlara geçişini büyük ölçüde yavaşlatıyor. Bu durum, okyanus yüzeyine bırakılan herhangi bir maddenin derinliklere ulaşmasının saatler değil, günler sürebileceğini ve geçişin her noktada aynı hızda gerçekleşmediğini kanıtlıyor.
İngiltere'nin güney kıyılarında deniz tabanına tam 75 bin beton küp yerleştirildi. İlk bakışta şaşırtıcı görünen bu çevreci uygulamanın arkasında hem devasa deniz üstü rüzgar enerjisi santralini aşınmalara karşı koruma hem de su altındaki canlılara yeni barınma alanları oluşturma hedefi bulunuyor. Geri dönüştürülmüş malzemelerden üretilen bu yapay kalkan, enerji üretimiyle doğa korumasını bir araya getiriyor.
RÜZGAR TÜRBİNLERİNİN TABANINA 75 BİN BETON KÜP
Sussex açıklarındaki rüzgar enerjisi santralinde gerçekleştirilen çalışma kapsamında, geri dönüştürülmüş betondan üretilen küpler bir rüzgar türbininin çevresine titizlikle döşendi. Deniz üstü rüzgar türbinlerinin temelleri, hırçın dalgalar ve güçlü dip akıntılarının etkisiyle zaman içinde ciddi aşınma riskleriyle karşı karşıya kalabiliyor.
Bu durum hem türbinin yapısal ömrünü kısaltıyor hem de güvenliği tehdit ediyor. Geleneksel koruma yöntemlerinde büyük kayalar tercih edilirken, bu projede ilk kez özel tasarım küçük beton küpler kullanıldı.
DENİZİN DİBİNDE EKOLOJİK YAŞAM ALANI OLUŞACAK
Projenin en dikkat çeken yönü, endüstriyel bir altyapı koruma çalışmasının ekolojik bir işleve dönüştürülmesi oldu. Geri dönüştürülmüş betondan hazırlanan 75 bin küpün deniz tabanında oluşturduğu gözenekli yapı ve küçük boşluklar, balıklar ve diğer deniz canlıları için ideal sığınma ve üreme alanlarına dönüşecek.
Sualtı ekosisteminde adeta yapay bir resif görevi görecek olan bu katmanın, bölgedeki canlı çeşitliliğini gözle görülür şekilde artırması bekleniyor. Bilim insanları ve çevre araştırmacıları, yerleştirilen küplerin deniz yaşamı üzerindeki uzun vadeli olumlu etkilerini yakından izlemeye devam edecek.
ABD'nin Los Angeles kentinde devasa bir içme suyu rezervuarının yüzeyi, ilk bakışta tuhaf görünen 96 milyon adet siyah plastik topla kaplandı.
"Gölge topu" olarak adlandırılan bu yöntemle, suyun güneş ışığıyla temas ederek kanserojen kimyasallara dönüşmesi engellenirken aynı zamanda yıllık 1,1 milyar litrelik buharlaşmanın önüne geçildi.
ABD'nin Los Angeles kentinde bulunan devasa bir içme suyu barajının yüzeyi, görenleri şaşkına çeviren bir yöntemle milyonlarca siyah plastik topla kaplandı.
Dışarıdan bakıldığında tuhaf ve garip bir manzara oluşturan bu mühendislik hamlesi, şehir suyunu hem zararlı kimyasal tepkimelerden koruyor hem de kuraklıkla mücadeleye büyük katkı sağlıyor.
96 MİLYON "GÖLGE TOPU" SU YÜZEYİNE BIRAKILDI
"Gölge topu" adı verilen bu özel siyah plastik parçalar, Los Angeles Su ve Enerji Dairesi (LADWP) tarafından içme suyu depolarını korumak amacıyla kullanılıyor.
Projenin en büyük aşaması; yaklaşık 71 hektarlık alanı kaplayan ve 12,5 milyar litre su barındıran Los Angeles Rezervuarı'nda hayata geçirildi. Bırakılan son toplarla birlikte baraj yüzeyindeki toplam top sayısı 96 milyona ulaştı.
Çapı yaklaşık 10 santimetre olan bu toplar, dayanıklı siyah polietilenden üretiliyor. Rüzgârın etkisiyle uçup gitmemeleri içinse iç kısımları suyla dolduruluyor. Tanesi yaklaşık 36 sente mal olan bu projenin toplam bütçesi 34,5 milyon doları buldu.
TEHLİKELİ KİMYASALLARI ENGELLEDİ
Siyah topların kullanılmasındaki ana sebep sadece buharlaşmayı önlemek değil. Los Angeles'ın içme suyunda doğal olarak bulunan bromür maddesi, şebekeyi dezenfekte etmek için eklenen klor ile birleşiyor. Bu karışım doğrudan güneş ışığına maruz kaldığında ise kanserojen bir madde olan "bromat" ortaya çıkıyor.
LADWP yetkilileri, topların su yüzeyinde tam bir gölge tabakası oluşturarak güneş ışığını tamamen kestiğini, bu sayede bromat oluşumuna yol açan kimyasal tepkimenin önüne geçildiğini belirtiyor.
Ayrıca su yüzeyini kapatan bu tabaka; kuşları ve diğer yaban hayvanlarını sudan uzak tutarken, rüzgârın getirdiği toz ile yağmur suyunun doğrudan baraja karışmasını önlüyor. Yosunlaşma azaldığı için de suya eklenen klor miktarı ciddi oranda düşüyor.
BUHARLAŞMA BÜYÜK ÖLÇÜDE AZALDI
Topların sağladığı bir diğer devasa fayda ise su kaybını engellemesi. Suyu sürekli gölgede tutarak serin kalmasını sağlayan sistem sayesinde, her yıl yaklaşık 1,1 milyar litre suyun buharlaşarak kaybolması önleniyor. Bu miktar, yaklaşık 8 bin 100 kişinin bir yıllık içme suyu ihtiyacına denk geliyor.
Bu yenilikçi fikir, emekli LADWP biyoloğu Brian White'tan çıktı. White, havalimanlarındaki pist kenarlarında yer alan göletlerde kuşları pistten uzak tutmak için kullanılan "kuş toplarından" esinlendi.
Rezervuarın üzerini klasik yüzen brandalar veya sabit yapılarla kapatmanın maliyeti 250 milyon doları bulacakken, bu pratik fikir sayesinde proje 34,5 milyon dolara tamamlanarak şehir bütçesine de büyük bir katkı sağlandı.
ABD'deki efsanevi Tahoe Gölü'nde bilim insanları, yerli türleri tehdit eden istilacı Asya midyeleriyle mücadele etmek için Emerald Bay koyunun dibini 20 bin metrekarelik dev kauçuk örtülerle kapladı. Göl tarihinin en geniş kapsamlı projesinde, göl tabanında iki yıl boyunca kalan örtüler sayesinde midyelerin oksijenle teması kesilerek popülasyonun en az yüzde 90'ı yok edildi.
ABD'deki Tahoe Gölü, ekosistemini tehdit eden ciddi bir istilacı tür saldırısıyla karşı karşıya kalınca bilim insanları eşine az rastlanır bir yöntem geliştirdi.
Gölün simge noktalarından biri olan Emerald Bay koyunda, istilacı Asya midyelerinin yayılımını durdurmak amacıyla göl tabanına yaklaşık 20 bin metrekare büyüklüğünde kauçuk örtüler serildi. Bu uygulama, gölün bugüne kadar gördüğü en büyük midye kontrol projesi olarak tarihe geçti.
SUDAKİ OKSİJENİ KESEREK YOK ETTİLER
Tahoe Gölü'nde ilk kez 2002 yılında varlığı tespit edilen Asya midyeleri, etraflarındaki besin miktarını manipüle edip yosun oluşumunu tetiklerken, gölün yerli türlerini de yaşam alanlarından mahrum bırakıyordu.
Bu ekolojik kriz üzerine araştırmacılar ve profesyonel dalgıçlar harekete geçti. Dalgıçlar, midyelerin yoğun olarak kümelendiği göl dibini ışık ve hava geçirmeyen siyah kauçuk örtülerle tamamen kapladı. Amacın, midyelerin sudaki çözünmüş oksijene erişimini keserek biyolojik olarak yok olmalarını sağlamak olduğu belirtildi.
MİDYELERİN YÜZDE 90'INDAN FAZLASI ETKİSİZ HALE GETİRİLDİ
Yaklaşık iki yıl boyunca gölün dibinde serili kalan devasa kauçuk örtüler, süre sonunda dalgıçlar tarafından tek tek toplandı. Yapılan ilk saha ölçümleri ve bilimsel incelemeler, örtünün altında kalan istilacı midyelerin en az yüzde 90'ının öldüğünü ortaya koydu.
Projeyi değerlendiren uzmanlar, Emerald Bay'in gölün doğası açısından kritik bir değer taşıdığını ve koyu korumak adına uygulanan bu oksijensiz bırakma yönteminin hedeflenen başarıya ulaştığını kaydetti.
MÜCADELEYE RAĞMEN VARLIKLARI SÜRÜYOR
Emerald Bay'deki başarının ardından, gölün kuzeydoğusundaki Sand Harbor bölgesinde 2014 yılında yeni ve ayrı bir midye topluluğu keşfedildi. Bu alanda 2017 yılında başlatılan çok yıllık temizlik operasyonlarına rağmen, ilerleyen yıllarda yapılan taramalarda bölgede hâlâ canlı midye odaklarının bulunduğu saptandı. Popülasyon yoğunluğu düşürülmüş olsa da bilim insanları göldeki biyolojik dengeyi korumak adına izleme ve denetim çalışmalarını aralıksız sürdürüyor.
Su altı araştırmalarında ve deniz tabanı gözlemlerinde kullanılan cihazların enerji ihtiyacını karşılamak, bilim dünyasının en zorlu konuları arasında yer alıyor.
Genellikle kısıtlı kapasiteye sahip bataryalar veya karmaşık kablo sistemleriyle çalışan otonom araçlar, sensörler ve kameralar için sürdürülebilir bir güç kaynağı geliştirmek amacıyla yürütülen çalışmalarda tarihi bir aşama kaydedildi.
Çin'deki Yunnan Üniversitesi bünyesinde görev yapan bilim insanları, güneş panellerini suyun derinliklerine taşıyarak yenilikçi bir teknolojiye imza attı.
GÜNEŞ PANELLERİ İLK KEZ ON METRE DERİNLİKTE TEST EDİLDİ
Geçmiş dönemlerde gerçekleştirilen su altı güneş enerjisi deneyleri, genellikle ışığın yoğun olduğu ilk iki metrelik sığ alanlarla sınırlı kalmıştı.
Yayımlanan araştırma kapsamında ise özel olarak geliştirilen hücreler, Güney Çin Denizi'nde tam on metre derinliğe yerleştirilerek denendi. Kurşun halür perovskit maddesinden üretilen ve özel bir polimer kat katkısıyla dayanıklılığı artırılan paneller, su altındaki zorlu koşullara karşı üstün bir direnç sergiledi.
10 METRE DERİNLİKTE BİLE ŞARJ ETMEYİ BAŞARDI
Saha deneyleri sırasında panellerin, suyun altındaki lityum-iyon bataryaları yaklaşık iki saatlik bir zaman diliminde şarj edebildiği belirlendi. Suyun ışığı soğurma özelliğinden dolayı derinlik arttıkça üretilen elektrik miktarında doğal bir düşüş gözlendi:
2 Metre Derinlikte: 1.416 milivat-saat
6 Metre Derinlikte: 752 milivat-saat
10 Metre Derinlikte: 324 milivat-saat
Laboratuvar ortamındaki testlerde yüzde 35 civarında dönüşüm verimliliğine ulaşan bu sistemlerin, yaklaşık beş buçuk yıl boyunca kesintisiz hizmet verebileceği öngörülüyor.
BİYOLOJİK KİRLENME ÇÖZÜM BEKLEYEN EN BÜYÜK ENGEL
Elde edilen sonuçlar, özellikle insan müdahalesi olmadan uzun süre görev yapan otonom su altı araçları ve veri toplama istasyonları açısından devasa bir potansiyel barındırıyor. Ancak teknolojinin yaygınlaşması sürecinde, panellerin yüzeyinde zamanla oluşan yosun ve deniz canlıları birikimi ciddi bir engel teşkil ediyor.
"Biyolojik kirlenme" olarak adlandırılan bu durum, panellerin ışık alma kapasitesini zamanla azaltabileceği için düzenli temizlik çözümleri gerektiriyor.
Tüm bunlara karşın yeni bulgular, deniz altı enerjisinde bağımsız sistemlerin önünü açacak kritik bir adım kabul ediliyor.
Özel vinçli dubalar kullanılarak gölün stratejik noktalarına 93 adet sedir ağacı kümesi bırakıldı. 2027 yılına kadar devam etmesi planlanan projeyle göl tabanına toplam 450 adet yapay su altı yaşam alanı kurulması hedefleniyor.
BALIKLAR İÇİN DOĞAL SIĞINAK VE BESLENME ALANI
Su altı ekosistemini hareketlendirmeyi amaçlayan çalışmada sedir ağaçlarının seçilme nedeni uzun süre dayanıklı olmaları.
Göle batırılan ağaçlar; tatlı su balıkları için akıntıdan korunma, gölgelenme ve avcılardan saklanma imkanı sunuyor.
Zamanla ağaç dallarında biriken mikroorganizmalar ve küçük canlılar, büyük balıklar için doğal bir beslenme alanı oluşturuyor.
GPS KONUMLARI UYGULAMADAN PAYLAŞILDI
Yetkililer, batırılan ağaç kümelerinin yerlerini balıkçılardan gizlemiyor.
Aksine olta balıkçılığını teşvik etmek amacıyla yeni su altı yapılarının koordinatları erişime açıldı.
Bu tip girişimler ise her zaman başarıyla sonuçlanmıyor. 1970'li yıllarda hem atık lastik sorununu çözmek hem de deniz canlılarına yeni yaşam alanı sunmak amacıyla başlatılan "yapay resif" projesi, tarihin en büyük çevre facialarından birine dönüştü.
LASTİKLERİ SUYA BIRAKMIŞLARDI
Florida kıyılarına bırakılan 2 milyon lastik, doğal mercan kayalıklarını yok etmeye devam ediyor.
Amerika Birleşik Devletleri'nde 1960 ve 70'li yıllarda araç kullanımının hızla artması, devasa bir atık lastik krizini beraberinde getirdi. O dönemde geri dönüşüm teknolojilerinin yetersiz olması sebebiyle atıkların depolanması ciddi bir sorun haline gelince, Florida'da dikkat çeken ancak son derece riskli bir adım atıldı.
Bir kuruluş, atık lastikleri okyanus tabanına yerleştirerek yapay bir mercan kayalığı oluşturma fikrini ortaya attı. Proje kapsamında, Fort Lauderdale kıyılarında yer alan Osborne Kayalığı'na yaklaşık 2 milyon atık lastik bırakıldı.
GÖRKEMLİ AÇILIŞ FELAKETLE SONUÇLANDI
Sivil teknelerin de katıldığı dev organizasyonda, çelik klipsler ve naylon kayışlarla birbirine bağlanan lastikler, okyanus tabanında yaklaşık 14 hektarlık bir alana yayılacak şekilde konumlandırıldı.
Ancak hedeflenen ekolojik katkı hiçbir zaman gerçekleşmedi. Deniz canlılarının lastik yüzeylerine tutunup çoğalamadığı görülürken, asıl büyük felaket zamanla ortaya çıktı.
TUZLU SU VE AKINTI FELAKETE DÖNÜŞTÜRDÜ
Tuzlu suyun zamanla çelik bağlantıları çürütmesi ve güneş ışığının naylon malzemeyi deforme etmesi sonucu, birbirine bağlı duran 2 milyon lastik serbest kaldı. Fırtınalar ve güçlü dip akıntılarıyla sürüklenen devasa lastik kütleleri, bölgedeki doğal mercan resiflerine çarparak yok etmeye başladı. Doğal ekosisteme büyük zarar veren sürüklenen lastikler, bölgedeki deniz yaşamının da hızla azalmasına yol açtı.
TEMİZLİK ON YILLAR SÜRECEK
2006 yılında resmi olarak başlatılan devasa temizlik operasyonlarına rağmen felaketin izleri silinebilmiş değil. Aradan geçen yıllara rağmen batık lastiklerin henüz çeyreğinden biraz fazlası sudan çıkarılabildi. Mevcut projeksiyonlar, okyanus tabanındaki lastiklerin sadece yarısının temizlenebilmesi için en iyimser ihtimalle 2033 yılına kadar çalışılması gerektiğini gösteriyor.
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
