Durduk yere basan o sebepsiz sıkıntı, geçmek bilmeyen bunalım ya da bir anda yükselen tansiyon... Çoğumuz bu anlarda ne yapacağımızı bilemeyiz çünkü zihni kontrol etmek kolay olmayabilir. Ancak, insan vücudunda öyle tuhaf bir mekanizma var ki, birkaç basit hamleyle insanı anında kendine getiriyor.
Elinize alacağınız bir küp buz beyninizdeki 'savaş ya da kaç' butonunu saniyeler içinde kapatıp sizi sakinleştirecek. Bu formülün stres, kaygı ve hatta burun tıkanıklığına bile iyi geldiği ispatlandı!
Eskiler içi daralan birini gördüklerinde hemen eline, yüzüne soğuk su çalar veya serin bir şeyler tutuştururdu. Bugün modern bilim, bu kadim alışkanlığın arkasındaki şifreyi çözdü. Buna "aşağıdan yukarıya (bottom-up) regülasyon" deniyor.
Tıpkı incinen eklemlerimize buz bastığımız gibi, beyin de fazla stresten yorulduğunda sinirler aracılığıyla soğukla yatıştırılabiliyor.
Yani zihninizle bedeninizi kontrol edemediğinizde, bedeninizle zihninizi manipüle ediyorsunuz. Elinize bir küp buz aldığınızda veya yüzünüze soğuk su çarptığınızda beyniniz tüm mesaisini o anki kaygılı düşüncelerden çekip, ani fiziksel uyarana aktarmak zorunda kalıyor.
Büyüklerimizin böyle zamanlarda ilk başvurduğu "yüzüne bir su çarp" önerisi, aslında çok kritik bir bilimsel veriye dayanıyor.
Buz küpünü avucunuza almak, ensenize koymak veya yüzünüze soğuk su çarpmak, Vagus Sinirini anında harekete geçiriyor.
Peki bunu neye borçluyuz?
Evrimsel olarak tüm memelilerde bulunan Mammalian Dive Reflex, yani Memeli Dalış Refleksi!
Vücut, özellikle yüz ve el çevresinde ani bir soğuk şoku algıladığında, beyniniz suyun altına daldığınızı ve hayatta kalmanız gerektiğini varsayar.
Bu algıyla birlikte sinir sisteminizde şu mucizevi değişimler saliseler içinde gerçekleşir:
• Vagus Siniri Tetiklenir: Vücudun ana sakinleştirici otobanı olan vagus siniri anında uyarılır.
• Kalp Atış Hızı Düşer: Panikten dolayı fırlayan nabzınız hızla güvenli seviyeye çekilir.
• Savaş ya da Kaç Butonu Kapanır: Beyin, tehlikede olmadığını anlayarak aşırı aktif olan sempatik sinir sistemini kapatır ve yerine "dinlen ve sindir" modunu açar.
İçinizdeki o bunaltıcı hissi dağıtmak için buzu sadece elinizde tutmakla kalmayabilir, şu yöntemleri de deneyebilirsiniz:
• Avuç İçinde Sıkmak: Bir küp buzu eriyene kadar avucunuzun içinde tutun. Odağınızı tamamen o soğukluk ve sızlama hissine verin.
• Buzlu Su Şoku: Geniş bir kaba soğuk su ve birkaç buz küpü koyun. Nefesinizi tutarak yüzünüzü 5-10 saniye bu suya daldırın.
• Ense ve Göğüs Dokunuşu: Buzu bir beze sararak ensenize veya göğsünüzün tam ortasına (kalp hizasına) hafifçe bastırın. Bu bölgedeki sinir uçları sakinleşme hormonlarını hızla tetikler.
Anksiyete ve Stres: Soğuk teması, beynin tehlike sinyali veren amigdala bölgesini anında baskılar. Kalp atış hızı yavaşlar ve vücut saniyeler içinde parasempatik sinir sistemine geçerek sakinleşir.
Odaklanma ve Yorgunluk: Şok etkisi yaratan soğuk, kan akışını hayati organlara ve beyne yönlendirerek zihinsel sisi anında dağıtır.
Burun Tıkanıklığı ve Gerginlik: Temas anında kan damarları daralarak sinüs bölgesindeki baskıyı hafifletir ve nefes almayı rahatlatır.
Kaynak:
"Vagus activation by Cold Face Test reduces acute psychosocial stress responses" FAU
"The Implications of the Diving Response in Reducing Panic" PMC
"Anxiety and depression: A top-down, bottom-up model of circuit function" PMC
"Effects of Cold Stimulation on Cardiac-Vagal Activation in Healthy Participants" PMC
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
