Bazı yıllar sıçanla, bazıları atla, bazılarıysa parsla anılıyordu. Eski Türklerin kullandığı 12 hayvanlı takvim, zamanı bugünkünden farklı bir yöntemle adlandırıyordu. Bu tarihî sistemde doğduğunuz yılın hangi hayvanla eşleştiğini öğrenmek için uzun bir araştırma yapmanıza gerek yok; 12 yıllık döngü ve doğum yılı tablosu size yol gösteriyor.
Doğum yılınızı biliyor olabilirsiniz ancak eski Türklerin kullandığı takvimde hangi hayvanın yılına denk geldiğinizi hiç düşündünüz mü? Günümüzde burçlar üzerinden yapılan doğum tarihi yorumlarının aksine, 12 hayvanlı Türk takvimi yılları belirli hayvanların adlarıyla tanımlayan tarihî bir zaman ölçme sistemi olarak öne çıkıyor.
Türk kültürünün geçmişine uzanan bu gelenekte her yıl farklı bir hayvanın adını taşıyor. Sıçanla başlayan sıralama, sığır, pars, tavşan ve diğer hayvanlarla devam ediyor; 12 yıllık döngünün tamamlanmasıyla yeniden ilk hayvana dönülüyor.
Takvimin en dikkat çekici yönlerinden biri de yalnızca bir isimlendirme sistemi olmaması. Geçmişte savaşların tarihlerini belirlemek, çocukların yaşlarını hesaplamak ve yaşanan olayları kaydetmek için de kullanılıyordu. Kâşgarlı Mahmud'un Dîvânu Lugâti't-Türk adlı eserinde takvimin ortaya çıkışına ilişkin bir anlatı da yer alıyor.
Kâşgarlı Mahmud'un aktardığı anlatıya göre geçmişte yaşanan bir savaşın hangi tarihte gerçekleştiği konusunda anlaşmazlık çıkması üzerine yılların belirli adlarla anılması fikri ortaya atıldı. Bunun üzerine hayvanların bir ırmağı geçmesiyle ilişkilendirilen bir hikâyede, suyu geçen ilk 12 hayvanın adı yıllara verildi.
Anlatıda ilk sırayı sıçan alırken diğer hayvanlar da geçiş sırasına göre takvimde yerini aldı. Böylece 12 yıllık döngünün temeli oluşturuldu. Bu hikâye, takvimin kökenine ilişkin tarihî bir kaynakta aktarılan geleneksel anlatı olarak değerlendiriliyor.
Takvimin kullanımı yalnızca sözlü anlatılarla sınırlı değil. Orhun Yazıtları'nda tarihî olayların hayvan yıllarıyla ifade edildiği örnekler bulunuyor. Bu da sistemin Türklerin tarih kaydı geleneğinde önemli bir yere sahip olduğunu gösteriyor.
Doğum yılınızın karşılığını öğrenmeden önce takvimdeki hayvanları tanımak gerekiyor. İşte 12 hayvanlı Türk takviminde kullanılan geleneksel sıralama.
Domuz, 12 yıllık döngünün son sırasında yer alıyor. Bu yılın tamamlanmasıyla takvim yeniden sıçan yılına dönüyor.
Köpek, takvimde domuzdan önce geliyor. Hayvanın adı, tarihî metinlerde günümüz Türkçesinden farklı biçimlerde de kaydediliyor.
Tavuk, 12 hayvanlı sıralamanın onuncu sırasında bulunuyor. Bazı modern anlatımlarda horoz figürüyle temsil ediliyor.
Maymun, tavuk yılından önce gelen hayvan olarak döngünün dokuzuncu sırasında yer alıyor.
Koyun, takvimin sekizinci sırasında bulunuyor. Hayvan, tarihî adlandırmalarda farklı Türk lehçelerinde değişen biçimlerde de karşımıza çıkıyor.
At, 12 yıllık döngünün yedinci halkasını oluşturuyor. Takvimdeki geleneksel adı, tarihî kaynaklarda yund veya yunt biçiminde de aktarılıyor.
Yılan, at yılından önce ve ejderha yılından sonra geliyor. Böylece döngünün altıncı sırasını oluşturuyor.
Beşinci sıradaki hayvan, kaynaklar arasında farklı adlandırmalarla dikkat çekiyor. Bazı modern Türkçe kaynaklarda ejderha adı kullanılırken Kâşgarlı Mahmud'un Dîvânu Lugâti't-Türk eserindeki ad timsah olarak aktarılıyor.
Tavşan, döngünün dördüncü sırasında bulunuyor. Hayvanın adı, eski kaynaklarda tavışgan gibi farklı yazımlarla da yer alıyor.
Pars, takvimin üçüncü sırasında yer alıyor. Tarihî kaynaklardaki bars adı, modern Türkçede pars biçiminde kullanılıyor.
Sığır, sıçan yılının ardından gelen ikinci hayvan. Tarihî adlandırmalarda ud biçimiyle karşılaşılıyor; modern anlatımlarda öküz yılı olarak da biliniyor.
Sıçan, 12 hayvanlı Türk takviminin ilk sırasında yer alıyor. Döngü bu hayvanla başlıyor ve 12 yılın ardından yeniden aynı sıraya dönüyor.
Hayvanların sıralamasını öğrendikten sonra sıra doğum yılınızı kontrol etmeye geliyor. Aşağıdaki tablo, 1900 yılını sıçan yılı kabul eden 12 yıllık döngüye göre hazırlanmıştır.
| Takvimdeki hayvan | Örnek doğum yılları |
|---|---|
| Sıçan | 1900, 1912, 1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996, 2008, 2020 |
| Sığır | 1901, 1913, 1925, 1937, 1949, 1961, 1973, 1985, 1997, 2009, 2021 |
| Pars | 1902, 1914, 1926, 1938, 1950, 1962, 1974, 1986, 1998, 2010, 2022 |
| Tavşan | 1903, 1915, 1927, 1939, 1951, 1963, 1975, 1987, 1999, 2011, 2023 |
| Ejderha | 1904, 1916, 1928, 1940, 1952, 1964, 1976, 1988, 2000, 2012, 2024 |
| Yılan | 1905, 1917, 1929, 1941, 1953, 1965, 1977, 1989, 2001, 2013, 2025 |
| At | 1906, 1918, 1930, 1942, 1954, 1966, 1978, 1990, 2002, 2014, 2026 |
| Koyun | 1907, 1919, 1931, 1943, 1955, 1967, 1979, 1991, 2003, 2015 |
| Maymun | 1908, 1920, 1932, 1944, 1956, 1968, 1980, 1992, 2004, 2016 |
| Tavuk | 1909, 1921, 1933, 1945, 1957, 1969, 1981, 1993, 2005, 2017 |
| Köpek | 1910, 1922, 1934, 1946, 1958, 1970, 1982, 1994, 2006, 2018 |
| Domuz | 1911, 1923, 1935, 1947, 1959, 1971, 1983, 1995, 2007, 2019 |
Eski Türk takvimi, geçmişte zamanın nasıl ölçüldüğünü ve tarihî olayların nasıl kaydedildiğini göstermesi bakımından önem taşıyor. Günümüzde doğum yılına göre hayvan eşleştirmeleri ise bu tarihî geleneği daha geniş kitleler için ilgi çekici hâle getiriyor.
Ancak hayvan yıllarına yüklenen kişilik özellikleri veya geleceğe ilişkin yorumlar, takvimin temel işleviyle karıştırılmamalı. 12 hayvanlı Türk takvimi öncelikle yılları adlandırmak ve zamanı takip etmek için kullanılan tarihî bir sistemdir.
Doğum yılınızı tablodan kontrol ederek bu gelenekte hangi hayvanın yılına denk geldiğinizi öğrenebilir, Türk kültür tarihinin yüzyıllar öncesine uzanan takvim geleneğini daha yakından tanıyabilirsiniz.
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
