Uykuya geçiş süreci aslında beden ve zihnin uyumlu bir şekilde yavaşlaması ve gevşemesiyle karakterizedir. Ancak bu geçiş her zaman tamamen sorunsuz olmaz ve kaslarda ani kasılmalar veya beynin bilinçli bölümlerinin tetiklenmesi sonucu bir irkilme yaşanabilir. Uyku fizyolojisiyle ilgili çalışmalar, bu ani sıçrama hissinin belirli nedenlerden kaynaklandığını ve çoğu zaman zararsız olduğunu ortaya koyar. Yine de kişiden kişiye farklı şiddette görülebileceği ve stres, yorgunluk gibi faktörlerden etkileneceği için uyumaya yakın sıçrama hissi neden olur ve tam uykuya dalarken irkilmek, düşecek gibi olmanın sebebi nedir sorularının yanıtını bilmek rahatlatıcı olabilir.
Uykuya dalarken hissedilen ani sıçrama, tıpta "hipnik seğirme" veya "hipnagogik jerk" olarak adlandırılır. Beyin uyanıklık ile uyku arasındaki geçişte vücudu gevşetmeye başlar, kas tonusu düşer ve kalp atışı yavaşlar. Bu sırada beynin motor kontrol merkezleri kasların gevşemesini yanlışlıkla düşme olarak algılayabilir ve ani bir kasılma komutu gönderir.
Sonuç olarak bacaklar, kollar ya da tüm vücut bir anda sıçrar gibi hareket eder. Evrimsel açıdan bazı teoriler, bu refleksin atalarımızda ağaçta uyurken düşmeyi engelleyen koruyucu bir mekanizma olabileceğini öne sürer. Ayrıca bu kasılmalar genellikle stres, aşırı yorgunluk, kafein alımı veya düzensiz uyku gibi durumlarda daha sık görülür. Hipnik seğirmeler çoğu zaman tek seferliktir ve sağlıklı kişilerde normal kabul edilir. Ancak çok sık veya şiddetli yaşanıyorsa, kişinin uykusunu sürekli bölüyorsa altta yatan uyku bozuklukları ya da anksiyete gibi faktörler araştırılabilir.
Tam uykuya dalma aşaması beynin ve sinir sisteminin yavaşlamaya geçtiği bir dönemdir. Bu aşamada vücut kas gevşemesi yaşar ve bilinç düzeyi azalır. Beyin, bu ani gevşemeyi bazen düşme tehlikesi olarak yorumlar ve refleksif bir kasılma yanıtı verir. İrkilme ve düşecekmiş hissi işte bu refleks sonucu ortaya çıkar. Beyin sapındaki sinir merkezleri kas kontrolünü uykuya uygun şekilde azaltmaya çalışırken bu ani kas hareketini tetikleyebilir.
Özellikle gün içinde aşırı yorgun olan veya yoğun stres altında bulunan kişilerde beyin ve beden uykuya geçişte tam bir uyum sağlayamaz, bu da daha sık irkilmelere neden olabilir. Ayrıca kafein gibi uyarıcı maddeler merkezi sinir sistemini etkileyerek hipnik seğirme sıklığını artırabilir. Bu durum genelde zararsızdır ve tedavi gerektirmez, ancak çok rahatsız edici boyutta olursa yaşam tarzı düzenlemeleri önerilir. Daha düzenli bir uyku rutini oluşturmak, stres yönetimi yapmak ve uyarıcı maddeleri sınırlamak bu irkilme hissini azaltmaya yardımcı olabilir.
