Abdestsiz Zikir ve Tesbih Çekilir Mi? - Diyanet Açıklaması

Müminler Allah'ın emrini yerine getirmek, kalplerini huzura kavuşturmak ve manevi bilinçlerini canlı tutmak amacıyla zikirle meşgul olurlar. Zikir ise tesbih, tahmid, tekbir, tehlil ve salavat gibi sözlerle yapılabildiği gibi tesbih kullanılarak da gerçekleştirilebilen bir uygulamadır. Bu nedenle abdestsiz zikir ve tesbih çekilir mi sorusu ve konuya ilişkin diyanet açıklaması ibadet hayatında sıkça araştırılan meseleler arasında yer almaktadır.

Zikir Neden Çekilir?

Zikir sözlükte "anmak, hatırlamak ve hatırda tutmak" anlamına gelir. Dini bir kavram olarak ise Allah'ı isimleriyle anmak, O'nu yüceltmek, emirlerini hatırlamak ve kulluk bilincini canlı tutmak demektir. TDV İslam Ansiklopedisi'nde zikrin tesbih, tahmid, tekbir, tehlil, istiğfar, dua ve salavat gibi ifadelerle yapılabileceği belirtilmektedir.

Kur'an-ı Kerim'de Allah Teâlâ "Ey iman edenler! Allah'ı çokça zikredin." (Ahzâb, 33/41) buyurarak müminleri zikre teşvik etmektedir. Yine "Bilesiniz ki kalpler ancak Allah'ı anmakla huzur bulur." (Ra'd, 13/28) ayeti zikrin insan ruhu üzerindeki etkisini ortaya koymaktadır.

Peygamber Efendimiz (s.a.s.) de zikrin önemini şu hadisle ifade etmiştir: "Rabbini zikreden ile zikretmeyenin durumu diri ile ölünün durumu gibidir." (Buhârî, Deavât, 66).

Tesbih zikri ise Allah'ı "Sübhanallah", "Elhamdülillah", "Allahu Ekber" gibi sözlerle anmak ve bu sözleri belirli sayılarda tekrar etmektir. Ne yöntemle hangi araç kullanılarak ve hangi ifadelerle olursa olsun esas olan kalbin ve dilin Allah'ı anmasıdır.

Abdestsiz Zikir Çekilir Mi?

Abdest namaz gibi bazı temel ibadetlerin geçerlilik şartıdır. Ancak zikir için aynı zorunluluk bulunmamaktadır. TDV İslam Ansiklopedisi'nde ibadetlerin sıhhati için bazı şartlar gerekli olmakla birlikte zikir için herhangi bir şart ileri sürülmediği gibi kişinin gece ya da gündüz, ayakta, oturarak, yatarak, abdestli veya abdestsiz şekilde Allah'ı zikredebileceği ifade edilmektedir.

Kur'an-ı Kerim'de müminlerin özellikleri anlatılırken şöyle buyurulur: "Onlar ayakta dururken, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah'ı zikrederler." (Âl-i İmrân, 3/191)

Diyanet kaynaklarında bu ayetin Allah'ın her hâlükârda anılabileceğine işaret ettiği belirtilmektedir.

Diyanet'in benimsediği fıkıh anlayışına göre zikir, dua, salavat ve istiğfar gibi ibadetler için abdest şart değildir. Bununla birlikte abdestli bulunmak ibadete saygı ve manevi hazırlık bakımından daha faziletli kabul edilmiştir.

Aynı doğrultuda İmam Nevevî de el-Ezkâr adlı eserinde Allah'ın zikrinin her durumda yapılabileceğini, abdestli olmanın ise daha faziletli olduğunu belirtmektedir. İmam Nevevî'nin bu görüşü Diyanet'in temel kaynakları arasında yer alan klasik İslam literatürüyle uyumludur.

Abdestsiz Tesbih Çekilir Mi?

Tesbih çekmek zikrin bir çeşidi olduğundan hükmü de zikirle aynıdır. Bu nedenle tesbih çekerken abdestli olmak zorunlu değildir. Kişi evinde, iş yerinde, yolculukta veya günlük hayatının herhangi bir anında abdestsiz şekilde "Sübhanallah", "Elhamdülillah", "Allahu Ekber", "Lâ ilâhe illallah" gibi tesbihatları okuyabilir.

Zira Diyanet kaynaklarında da zikrin belirli bir vakte veya belirli bir temizlik şartına bağlanmadığı, müminin her durumda Allah'ı anabileceği ifade edilmektedir.

Bununla birlikte İslam âlimleri, abdestli olarak yapılan zikrin edebe ve manevi hazırlığa daha uygun olduğunu belirtmişlerdir. Nitekim İmam Nevevî, el-Ezkâr adlı eserinde zikrin abdestsiz yapılmasının caiz olduğunu ancak temiz ve abdestli bulunmanın daha güzel bir davranış sayıldığını ifade etmektedir.

Sonuç olarak Diyanet'in kabul ettiği temel İslam kaynaklarına göre abdestsiz zikir çekmek ve abdestsiz tesbih çekmek caizdir. Abdest zikir ve tesbihin geçerlilik şartı değildir. Ancak mümkün olduğunda abdestli bulunmak, ibadetin manevi değerini artıran güzel bir davranış olarak değerlendirilmektedir.