Astrofizikçileri Şaşırtan Gerçek: Kuran’da Evrenin Genişlemesi Yüzyıllar Önce Nasıl Anlatıldı?
Modern astrofizik evrenin durağan değil sürekli genişleyen bir yapı olduğunu ortaya koyarken, bu bulgu bilim tarihinde önemli bir kırılma noktası olmuştur. İlginç olan ise bu olgunun Kur'an-ı Kerim'de dikkat çekici bir ifadeyle yer alması... Bu durum evrenin yapısı üzerine yapılan tartışmalarda din ve bilimin kesişim noktalarını gözler önüne seriyor.
İnsanlık tarihi boyunca evrenin yapısı, başlangıcı ve sonu en çok merak edilen konular arasında yer almıştır. 20. yüzyılda yapılan astronomik gözlemler, evrenin sabit olmadığını ve sürekli genişlediğini ortaya koymuştur. Bu bilimsel bulgular, Kur'an-ı Kerim'de yer alan bazı ayetlerle birlikte değerlendirildiğinde dikkat çekici yorumlara kapı aralamıştır.
Modern bilimin 20. yüzyılda Edwin Hubble ve Georges Lemaitre gibi isimlerin keşifleriyle kabul ettiği "genişleyen evren" modeli yüzyıllar öncesinden kutsal metinlerde kendisini nasıl hissettirdi?
İnsanlık var olduğu günden bu yana başını gökyüzüne çevirmiş ve içinde yaşadığı devasa evrenin sınırlarını, başlangıcını ve sonunu anlamaya çalışmıştır. Yüzyıllar boyunca statik, yani durağan bir evren modeline inanan bilim dünyası 1920'li yıllarda teleskopların güçlenmesi ve fizikteki teorik sıçramalarla adeta bir devrim yaşamıştır.
Evrenin sabit olmadığı, aksine her an büyük bir hızla genişlediği gerçeği, astrofizik tarihinin en büyük dönüm noktalarından biri olarak kayıtlara geçmiştir.
Ancak bu modern keşfin ardından, İslam dünyasında ve ilahiyat çevrelerinde çok daha eski bir metne dikkat çekilmiştir: Kur'an-ı Kerim.
Kuran'ın evrenin yapısına, yaratılışına ve dinamiklerine dair sunduğu bilgiler modern astrofiziğin bulgularıyla yan yana getirildiğinde bugün hala derin tartışmaları, hayranlıkları ve bilimsel- felsefi analizleri beraberinde getirmektedir.
Zariyat Suresi 47. Ayet ve Diyanet'in "Genişleyen Evren" Yorumu
Modern kozmolojiye göre evren yaklaşık 13,8 milyar yıl önce oluşmuştur. Edwin Hubble'ın gözlemleriyle galaksilerin birbirinden uzaklaştığı tespit edilmiş, böylece evrenin durağan değil genişleyen bir yapıda olduğu anlaşılmıştır.
Günümüzde bu genişlemenin hızlandığı da gözlemlenmiş, "karanlık enerji" adı verilen gizemli bir etkinin bu süreci yönlendirdiği ileri sürülmüştür. Bu durum evrenin yalnızca geçmişte değil, bugün de dinamik bir yapıda olduğunu göstermektedir.
Kur'an-ı Kerim'de evrenin yaratılışı ve düzenine dair birçok ayet bulunmaktadır. Bunlardan biri Zariyat Suresi'nde şöyle ifade edilir:
"Göğü kudretimizle biz kurduk ve şüphesiz biz onu genişletmekteyiz." (Zariyat, 51/47)
TDV İslam Ansiklopedisi'nde "semâ" kavramı yalnızca gökyüzü değil, tüm kozmik düzeni ifade eden geniş bir anlam alanı olarak açıklanır. Bu çerçevede ayette geçen "genişletme" ifadesi bazı modern yorumcular tarafından evrenin genişlemesiyle ilişkilendirilmiştir.
Ancak klasik tefsirlerde bu ifade, çoğunlukla Allah'ın kudretinin sürekli tecellisi ve yaratma fiilinin devamlılığı şeklinde yorumlanmıştır. Özetle, bazı tefsirlere göre ayet doğrudan bir bilim teorisi açıklamaktan ziyade Allah'ın yaratma gücünün sürekliliğine dikkat çeker. Ancak bazı müfessirler bu ayet-i kerimeyi evrenin genişleme teorisiyle ilişkilendirmiştir.
Diyanet İşleri Başkanlığı'nın Zariyat Suresi 47. ayet tefsiri ise şu şekildedir;
"Şüphesiz biz genişletmekteyiz" diye çevrilen cümle için yapılan başlıca yorumlar şunlardır:
a) Biz vüs'at yani genişlik ve kudret sahibiyiz; semadaki bu ihtişamı sağlamakla kudretimizden bir şey eksildiği sanılmamalıdır, dilesek daha da genişletiriz. Bu yönüyle Bakara Suresi'nin 255 ve Kaf Suresi'nin 38. âyetlerindeki içerik ve üslûp bu mânayı çağrıştırmaktadır.
b) Hiçbir şeye muhtaç olmadığımız gibi nimetleri bol bol ihsan eden de biziz; sıkıntıları giderir, darda kalanlara genişlik veririz (Şevkânî, V, 105; Elmalılı, VI, 4542-4543).
c) Evreni genişletmekteyiz. Bu yorum daha çok, uzay cisimlerinin birbirinden uzaklaştığı ve aralarındaki mesafenin gitgide arttığı yönündeki bilimsel tesbitten hareketle ortaya konan "genişleme teorisi" ışığında yapılmıştır (bk. Celal Kırca, s. 62-63; eski dönemlerin âlimlerinden bu yorumu destekleyen bazı açıklamalar için bk. Celâl Yeniçeri, s. 110-115).
Gök kelimesinin Kur'an'daki kullanımları dikkate alınarak genişletilen şey, bu ve benzeri bağlamlarda "evren" (Esed, III, 1070-1071), "dünyanın dışındaki bütün kâinat" (Celal Kırca, s. 62) anlamlarında yorumlanabilmektedir.
Râzî göğün binaya ve yerin döşeğe benzetilmesini, göğün ana yapısında değişme olmamasına, yerin ise genişleme-daralma, denizlerinin karaya dönüşmesi gibi değişkenliklere açık olmasına bağlar (XXVIII, 225-226; göklerin ve yerin yaratılması hakkında bk. Bakara 2/22, 29).
Evreni Okumak Bir Tefekkür Alanıdır
Evrenin genişlemesinin anlaşılması modern bilimin en önemli keşiflerinden biri olarak kabul edilmektedir. Kur'an-ı Kerim'de yer alan ifadeler ise bu evrensel düzene dikkat çekerek insanı düşünmeye sevk eder.