Mescid-i Aksa’daki Namazgahlar - İsimleri ve Özellikleri

Filistin'in Kudüs şehrinde bulunan Mescid-i Aksa Müslümanların ilk kıblesi olması sebebiyle büyük önem taşımaktadır. Kur'an-ı Kerim'de de adı geçen bu mukaddes alan yalnızca bir camiden ibaret değildir. Avlular, kubbeler, mescitler ve açık namaz alanlarından oluşan geniş bir külliyeden meydana gelen Mescid-i Aksa'daki namazgahlar ile bunların isimleri ve özellikleri İslam mimarisine ilgi duyanlar için örnek niteliği taşımaktadır.

Mescid-i Aksa'nın Tarihi ve Önemi

Kur'an-ı Kerim'de İsra Suresi'nin ilk ayetinde şöyle buyrulmaktadır: "Bir gece, kendisine bazı âyetlerimizi gösterelim diye kulunu Mescid-i Harâm'dan çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksâ'ya götüren Allah eksikliklerden münezzehtir. O, gerçekten her şeyi işitmekte ve görmektedir." (İsra Suresi, 1. Ayet)

İslam alimleri bu ayetin Mescid-i Aksa'nın manevi değerini açık biçimde ortaya koyduğunu ifade etmiştir. İmam Nevevî el-Minhâc Şerhu Sahîh-i Müslim adlı eserinde Mescid-i Aksa'nın Müslümanlar için faziletli üç mescitten biri olduğunu belirtmiştir.

Hz. Muhammed'in şu hadisi de bu önemi desteklemektedir: "Yolculuk ancak şu üç mescide yapılır: Mescid-i Haram, benim şu mescidim ve Mescid-i Aksa." (Buhârî, Fazlü's-Salât, 1)

Tarih boyunca Emeviler, Abbasiler, Eyyubiler ve Osmanlılar döneminde birçok kez onarılan Mescid-i Aksa farklı bölümleriyle İslam mimarisinin önemli eserlerinden biri hâline gelmiştir. Özellikle Selahaddin Eyyubi'nin Kudüs'ü yeniden fethetmesinin ardından bölgede kapsamlı çalışmalar yapıldığı bilinmektedir.

Mescid-i Aksa'da Bulunan Namazgahlar

İslam tarihinin en önemli merkezlerinden biri olan Mescid-i Aksa Kudüs'ün eski şehir bölgesinde bulunan ve yaklaşık 144 dönümlük alanı kapsayan kutsal bir ibadet merkezidir.

Diyanet kaynaklarında yer alan bilgiye göre Mescid-i Aksa yalnızca kıble mescidi olarak bilinen yapıdan ibaret değildir. Zira avlular, kubbeler, medreseler, revaklar ve çeşitli namazgahların tamamı bu alanın parçası kabul edilmektedir. Mescid-i Aksa'da bulunan namazgahlar ise şunlardır;

Kıble Mescidi: Mescid-i Aksa yerleşkesinin güney kısmında bulunmaktadır. Halk arasında çoğu zaman tüm külliye bu yapı ile karıştırılmaktadır. Kurşun renkli kubbesiyle tanınan yapı, cemaatle namaz kılınan ana bölüm olarak kullanılmaktadır.

İç kısmında çok sayıda sütun, mihrap ve tarihi süsleme bulunmaktadır. Özellikle cuma namazları ve önemli dini günlerde Müslümanların yoğun olarak toplandığı alanlardan biridir. Diyanet kaynaklarında yapının Emevi Halifesi Abdülmelik bin Mervan döneminde inşa edildiği, daha sonra çeşitli dönemlerde yenilendiği aktarılmaktadır.

Kubbetü's- Sahra: Kubbetü's- Sahra Mescid-i Aksa yerleşkesinin en dikkat çekici yapılarından biridir. Altın renkli kubbesi sebebiyle dünyanın en tanınan İslam eserleri arasında gösterilmektedir.

Bu yapının merkezinde "Muallak Taşı" olarak bilinen kaya bulunmaktadır. İslam geleneğinde Hz. Muhammed'in Miraç gecesinde buradan semaya yükseldiğine inanılır. Bu nedenle yapı yalnızca mimari değil, manevi açıdan da büyük değer taşımaktadır.

Mervan Mescidi: Mervan Mescidi yerleşkenin güneydoğu kısmında bulunan geniş bir namaz alanıdır. "Mervan Musallası" adıyla da bilinmektedir. Büyük taş sütunlar ve tonozlarla çevrili olan bu bölüm yer altı görünümündeki mimarisiyle dikkat çekmektedir.

Uzun yıllar depo olarak kullanılan alan, daha sonra temizlenerek yeniden ibadete açılmıştır. Günümüzde özellikle kalabalık vakitlerde ek namaz alanı olarak kullanılmaktadır.

Babürrahme Namazgahı: Babürrahme Namazgahı Mescid-i Aksa'nın doğu tarafında yer almaktadır. Adı "Rahmet Kapısı" anlamına gelen bu bölüm tarih boyunca çeşitli dönemlerde kapatılmış ve yeniden açılmıştır.

Sade mimarisi ve manevi atmosferiyle öne çıkan Babürrahme Namazgahı Kudüs halkı için sembolik bir değer taşır. Babürrahme'nin Mescid-i Aksa'nın korunması açısından önemli olduğu belirtilmektedir.

Açık Avlu Namaz Alanları: Mescid-i Aksa yalnızca kapalı yapılardan oluşmaz. Yerleşke içerisindeki geniş avlular da namazgah olarak kullanılmaktadır. Özellikle Ramazan ayında ve cuma günlerinde binlerce kişi bu açık alanlarda saf tutmaktadır. Revaklarla çevrili avluların taş döşemeleri ve tarihi çeşmeleri bulunur.

Bugün Mescid-i Aksa'daki namazgahlar, yalnızca ibadet edilen alanlar değil; İslam tarihini, Kudüs medeniyetini ve Müslümanların ortak hafızasını yansıtan önemli miras alanları olarak kabul edilmektedir.