Hz. Yahya’nın Hayatı, Kıssası ve Kur’an’daki Yeri

İsrâiloğullarına gönderilen peygamberlerden biri olan ve Hz. Zekeriyyâ'nın oğlu olduğu bilinen Hz. Yahya, Beytülmakdis çevresinde yaşamış, küçük yaşta hikmetle desteklenmiş, iffeti, takvası ve doğruluğuyla öne çıkmıştır. Hz. Yahya'nın hayatı, kıssası ve Kur'an'daki yeri vahye bağlı bir hayatın, temiz ahlâkın ve Allah'a teslimiyetin güçlü örneklerinden biri olarak İslam kaynaklarında özel bir yer tutmaktadır.

Hz. Yahya Kimdir?

Hz. Yahya Kur'an-ı Kerim'de adı açıkça geçen ve İsrâiloğulları'na gönderilen peygamberlerden biri olarak bildirilen mübarek bir şahsiyettir. Hz. Yahya Hz. Zekeriyyâ'nın oğludur ve Kur'an'da mucizevi doğumu, ahlâkî üstünlüğü ve peygamberlik vasfı üzerinde durulmaktadır.

Hz. Yahya'nın doğumu yaşlılık döneminde evlat hasreti çeken Hz. Zekeriyyâ'nın duasına karşılık olarak ilahî bir müjdeyle gerçekleşmiştir. Âl-i İmrân suresinde; "O mâbedde durmuş namaz kılarken melekler ona şöyle seslendiler: "Allah'ın bir kelimesini (Hz. İsâ'yı) tasdik edici, efendi, iffetli ve sâlih kullardan bir peygamber olarak Yahyâ'yı Allah sana müjdeliyor." (Âl-i İmrân/39). Bu ayet Hz. Yahya'nın daha doğmadan önce seçilmiş ve üstün vasıflarla müjdelenmiş bir peygamber olduğunu açık biçimde göstermektedir.

Meryem suresinde ise onun isminin doğrudan Allah tarafından verildiği vurgulanır.

"Allah buyurdu ki: "Ey Zekeriyyâ! Biz sana Yahyâ adında bir oğul müjdeliyoruz. Bu adı daha önce kimseye vermedik." (Meryem /7) mealiyle aktarılan ilahî hitap Hz. Yahya'nın Allah katındaki özel konumunu gösterir. İslam kaynaklarında bu ismin "hayat bulmak, diri olmak" anlamlarıyla ilişkilendirildiği belirtilir.

Hz. Yahya iffet, takva, ibadet, aileye saygı ve peygamberlik sorumluluğu bakımından Kur'an'ın örnek gösterdiği seçkin isimlerden biridir.

Hz. Yahya'nın Hayatı

Enbiya suresinde Hz. Zekeriyyâ'nın ileri yaşına ve eşinin çocuk sahibi olacak durumda olmamasına rağmen Allah'a içtenlikle dua ettiği anlatılır. Bu sure ile onun doğumunun sıradan bir hadise değil, doğrudan ilahî rahmetin tecellisi olduğunu anlaşılmaktadır. (Enbiya/89)

Kur'an Hz. Yahya'nın mucize doğumunun yanı sıra şahsiyetini de ayrıntılı biçimde övmektedir.

"Ayrıca katımızdan ona şefkat ve ruh temizliği de (verdik). O, kötülükten çok sakınan biriydi." (Meryem/13) "Anne babasına çok iyi davranırdı; zorba ve âsi değildi." (Meryem/14) Bu ayetler Hz. Yahya'nın karakterini özetleyen en önemli ilahî referanslardandır.

Hz. Yahya, gençliğinde sade yaşamış, dünya nimetlerine aşırı yönelmemiş, insanları tövbe, adalet, paylaşma ve güzel ahlâka çağırmıştır. Hz. Yahya'nın iffeti ve nefsini koruma yönü onu gençlik çağı için örnek bir şahsiyet hâline getirmiştir.

Hz. Yahya'nın Kıssaları ve Kur'an'ı Kerim'deki Yeri

Hz. Yahya'nın kıssası Kur'an-ı Kerim'de doğumu, seçilişi, ahlâkı ve peygamberlik vasfı üzerinden işlenir. İlk önemli kıssa Hz. Zekeriyyâ'nın duası ve mucizevi doğum müjdesidir. Bu kıssa Âl-i İmrân suresinde 38 ila 41. ayetler arasında yer alır. Burada Zekeriyyâ peygamber, Allah'tan "temiz bir nesil" ister. Melekler de ona Yahya isminde bir oğul müjdeler. Bu ayetlerde Hz. Yahya'nın "salih kullardan bir peygamber" olduğu bildirilir (Âl-i İmrân /39). Bu ifadeler onun peygamberlik vasfının daha doğmadan önce ilan edildiğini göstermektedir.

İkinci büyük kıssa Meryem suresinde yer alır. Hz. Zekeriyyâ'nın duası, Yahya isminin özel olarak verilmesi, doğum müjdesi, Zekeriyyâ'ya verilen işaret, ardından Yahya'ya verilen "kitaba var gücünle sarıl" emri ve ona çocukken verilen hikmet anlatılır.

Üçüncü kıssa En'âm suresi 85. ayet yer alır. Burada Allah Teâlâ Zekeriyyâ, Yahya, İsa ve İlyas'ı birlikte anarak onların "salihlerden" olduğunu bildirir.

İslami rivayetlerde Hz. Yahya'nın şehit edildiğine dair bilgiler yer alır. Bazı yorumlamalara göre İsrâiloğulları'nın bozgunculuğunun örneklerinden biri olarak Yahya peygamberin öldürülmesi gösterilir. Ancak Kur'an-ı Kerim, onun ölüm şekli üzerinde ayrıntılı durmaz. Daha çok onun temizliği, takvası ve kulluğu üzerinde durur. Bu da Kur'an'ın kıssa anlatımında asıl amacın tarihsel ayrıntı değil, ibret ve ahlâkî yönlendirme olduğunu göstermektedir.

Hz. Yahya duasıyla gelen bir ilahî lütuf, çocuk yaşta hikmet verilen bir peygamber, iffet ve takvanın sembolü, anne-babaya iyiliğin örneği ve Kur'an'da övgüyle anılan örnek bir kuldur. Hz. Yahya'nın hayatı, kıssası ve Kur'an'daki yeri, Müslümanlara özellikle gençlik döneminde iman, edep, sabır, iffet ve kulluk bilinci kazandıran önemli bir rehber olarak değerlendirilmelidir.