⁠Banka Promosyonu Caiz Mi? - Diyanet Açıklaması

İslam dinine mensup her bireyin hayatının her alanında dürüst, erdemli ve sorumlu davranması beklenir. Örneğin İslam ahlakı yaşamın tüm alanlarında olduğu gibi kazanç ve para konusunda da haramdan uzak durmayı emreder. Bu nedenle birçok Müslüman günümüzde finansal uygulamalarla ilgili soruların yanı sıra banka promosyonu caiz mi sorusu ile bu meseleyle alakalı diyanet açıklamasını merak etmektedir.

Banka Promosyonu Caiz Midir?

"Caiz" kelimesi sözlükte "yapılması dinen sakıncalı olmayan, izin verilen" anlamına gelir. İslam hukukunda ise caiz kavramı, yapılması dinen yasaklanmamış olan davranışları ifade eder. Bu kavram bazen "helal" kavramı ile birlikte anılır. Bu durum her caiz olan şeyin aynı zamanda sevap kazandırdığı anlamına gelmez. Sadece o fiilin işlenmesinde dinen bir sakınca olmadığı anlamına gelir.

İslam'da caiz olmayan davranışlar ise haram olarak adlandırılır. Haram Kur'an ve sünnette açık şekilde yasaklanan eylemleri ifade eder. Örneğin faiz almak ya da faiz vermek İslam'da haram kabul edilmiştir. Kur'an-ı Kerim'de faiz konusunda şöyle buyrulmaktadır: "Faiz yiyenler ancak şeytanın çarparak sersemlettiği kimse gibi kalkarlar. Bunun sebebi onların, "Alım satım da ancak faiz gibidir" demeleridir. Hâlbuki Allah alım satımı helâl, faizi ise haram kılmıştır. Artık kime Allah'tan bir öğüt erişir de faizciliği bırakırsa geçmişteki kendisinindir, durumunun takdiri Allah'a aittir. Kim de yine faizciliğe dönerse işte bunlar orada devamlı kalmak üzere cehennemliklerdir." (Bakara Suresi, 2/275)

Bu ayet Müslümanların kazanç elde ederken helal yolları tercih etmesi gerektiğini açık şekilde ortaya koymaktadır. Aynı konuda ilk Müslümanlardan ve Hz. Muhammed'den sonra Kabe'de Kur'an'ı Kerim'i yüksek sesle, açıkça okuyan Abdullah Bin Mesud'un aktardığına göre resulümüz faiz alana da verene de lanet etmiştir. Bu da faizle ilgili işlemlerin İslam'da ne kadar sakıncalı görüldüğünü göstermektedir.

Günümüzde özellikle maaş ödemeleri ya da emekli maaşları bankalar aracılığıyla yapılmaktadır. Bankalar müşteri kazanmak ve reklamlarını yapmak amacıyla belirli bir süre maaşını kendi bankalarından alma şartıyla bazı kişilere para ödemesi yapabilmektedir. Bu ödemeye "banka promosyonu" denir.

Diyanet İşleri Başkanlığı'nın resmî açıklamalarında yer alan bilgiye göre banka promosyonu faiz kapsamında değerlendirilmemektedir. Çünkü bu ödeme bankanın verdiği bir hizmet karşılığında yaptığı teşvik niteliğinde bir ödemedir. Bu nedenle maaşını belirli bir bankadan alma karşılığında verilen promosyon parası almak dinen sakıncalı görülmemektedir.

Ancak İslam alimleri bu konuda bazı ahlaki hassasiyetlere de dikkat çekmiştir. Özellikle faizli işlemlerle doğrudan ilişki kurulmadığı sürece bu tür ödemelerin alınabileceği ifade edilmiştir. Bu görüş İslam hukukunda genel kabul gören "akdin niteliği" prensibine dayandırılır. Bununla birlikte bazı alimler de kişinin gönül rahatlığı açısından bu tür paraları ihtiyaç sahiplerine vermesinin daha faziletli olabileceğini de ifade etmiştir. Bu görüş zorunlu bir hüküm değil, ihtiyatlı davranma tavsiyesi olarak değerlendirilir.

İslam'da kazanç elde ederken helal ve haram ölçülerine dikkat etmek büyük önem taşır. Banka promosyonu ise mevcut dini değerlendirmelere göre faiz kapsamında görülmediği için alınmasında sakınca bulunmayan bir ödeme olarak kabul edilmektedir. Ancak Müslümanların her zaman kazanç konusunda hassas davranması ve şüpheli durumlardan uzak durması İslam ahlakının temel ilkelerinden biri olarak kabul edilir.