Mekkî Sûre Ne Demek, Özellikleri Neler ve Kaç Tanedir?

Kur'an'ı Kerim okuyarak, onu anlamak ve onun doğrultusunda amel etmek İslam'da büyük fazilet kabul edilir. Bu sebeple sure ve ayetlerin öğrenilmesi Müslümanlar açısından kıymetlidir. Bunun için surelerin indiği dönem ve içerikleri gibi konuların da bilibmesi tavsiye edilir. Vahiyler hicretten önce ve sonra nazil olmalarına göre sınıflandırılır. Bu da mekkî sûre ne demek, özellikleri neler ve kaç tanedir soruları hem ilmî hem de dinî olarak önemlidir.

Mekki Sure Nedir?

Mekkî sûre en yaygın ve usûl âlimlerince en güçlü kabul edilen tanıma göre, Hz. Peygamber'in hicretinden önce inen sûre ve ayetler için kullanılan bir ifadedir. Yani bir vahyin Mekke şehrinde inmiş olması mekki sure olması için tek ölçü değildir. Esas ölçü hicretten önce nazil olup olmamasıdır. Bu sebeple Mekke dışında inmiş olsa bile hicretten önce gelen ayetler Mekkî sayılabilir. T.C. Cumhurbaşkanlığı Diyanet İşleri Başkanlığı'nın "Kur'an Yolu" tefsirinde, Mekkî ve Medenî ayrımında en sağlam ölçünün "hicretten önce nazil olanlar Mekkî, hicretten sonra nazil olanlar Medenîdir" şeklinde benimsendiği açıkça belirtilir.

"Mekkî" kelimesi dil bakımından Mekke ile ilgili, Mekke'ye nispet edilen anlamı taşır. Ancak tefsir ve Kur'an ilimleri bakımından bu kavram sadece coğrafî bir işaret değildir. Aynı zamanda vahyin ilk dönemini, İslam davetinin temel inanç esaslarının öne çıktığı safhayı anlatır. Bu dönemde inen bölümler daha çok tevhid, nübüvvet, ahiret, hesap, sabır, ibret, geçmiş kavimlerin kıssaları ve putperestliğe karşı uyarılar üzerinde yoğunlaşır. Örneğin Nuh Suresinde diğer Mekkî surelerde olduğu gibi tevhid inancına davet, Allah'a karşı saygılı olma ve peygambere itaat konuları işlenir.

Bu tanımın neden önemli olduğu vahyin tarihini doğru okumada ortaya çıkar. Nüzûl döneminde, yani 610 yılı itibariyle 23 yıl boyunca Hz. Muhammed'e vahiy yoluyla indirilme sürecinde inen vahiyler öncelikle imanı inşa etmeyi, kalpleri sarsmayı, insanı düşünmeye sevk etmeyi ve şirkten uzaklaştırmayı hedefler.

Kaç Adet Mekki Sure Vardır?

Kur'an-ı Kerim'de toplam 114 sûre bulunmaktadır. Bu 114 sûrenin çoğunluğu Mekkî, kalan kısmı ise Medenî kabul edilir. Görüş farklılıkları bulunmakla birlikte Diyanet'in ve yaygın ilmî kabulün esas aldığı bilgiye göre 86 sure Mekkî, 28 sûre Medenîdir. Ancak bazı sûrelerde veya bazı ayet gruplarında ihtilaf bulunduğu için, kimi kaynaklarda sayılar 85-29 yahut 87-27 şeklinde de zikredilebilir.

Örneğin Hac Suresinin büyük bölümü Mekke'de, bazı ayetleri ise Medine'de nazil olmuştur. Bu yüzden hem Mekkî hem Medenî özellikler taşıdığı belirtilir.

Mekki Surelerin Özellikleri?

Mekkî sûrelerin en belirgin özelliği, iman esaslarını yerleştirmeye yönelik güçlü ve etkileyici bir anlatıma sahip olmalarıdır. Bu surelerde en çok işlenen konular şunlardır:

• Allah'ın birliği (tevhid)
• Peygamberliğin hak oluşu
• Ahiret, hesap, cennet ve cehennem
• Ölüm sonrası diriliş
• Şirk ve putperestliğin reddi
• Geçmiş kavimlerin ibretlik kıssaları
• Sabır, sebat ve ahlaki uyarılar

Mekkî sûreler çoğu zaman kısa ayetlerden oluşur, ritmi güçlü, sarsıcı ve dikkat çekici bir üsluba sahiptir. Bunun sebebi ilk muhatapların çoğunlukla inkârcı veya tereddütlü olması ve mesajın kalpleri doğrudan etkilemeye yönelik sunulmasıdır. Kıyamet tasvirleri, tabiat delilleri, insanın yaratılışı, gece-gündüz, yıldızlar, yer ve gök gibi evrensel işaretler bu dönemde sıkça hatırlatılır.

Mekkî sûrelerde "Ey insanlar!" hitabı daha sık görülürken, Medenî sûrelerde "Ey iman edenler!" hitabı daha belirgin hale gelir. Bunun nedeni Mekke döneminde muhatap kitlenin henüz geniş anlamda bütün insanlık ve özellikle müşrik toplum olmasıdır. Medine döneminde ise artık bir Müslüman topluluğun bulunur. Mekkî dönemde önce insanın inancı düzeltilmiş, Medenî dönemde ise toplumsal ve hukukî hayat daha ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.

Mekkî sûrelerde kıssalar da önemli yer tutar. Hz. Nûh, Hz. İbrahim, Hz. Mûsâ, Hz. Âd ve Semûd kavimleri gibi geçmiş ümmetler sıkça anılır. Bunun amacı tarih anlatmak değil, inkârın sonunu göstermek, sabreden peygamberleri örnek vermek ve Resûlullah'a güç vermektir. Özellikle baskı altında bulunan ilk Müslüman topluluk için bu kıssalar, manevi dayanıklılık sağlayan ilahî eğitim araçları olmuştur.

Mekkî sûrelerin bir başka önemli özelliği de hukukî ayrıntıların görece az, inanç ve ahlak vurgusunun ise çok daha yoğun olmasıdır. Namaz, infak, tebliğ, sabır, tefekkür ve hesap bilinci gibi temel konular öne çıkar. Miras, nikâh, ticaret, savaş hukuku, toplumsal düzen gibi ayrıntılı hükümler ise daha çok Medenî dönemde sistemli biçimde açıklanır. Bu da vahyin insanı adım adım eğiten bir yöntem izlediğini gösterir.