Yemek esnasında sevdiğiniz yemeği sona saklarken, sevmediğiniz yemeği önce bitirenlerden misiniz? Basit bir alışkanlık gibi görünen bu durumun arkasında, aslında öyle bir gerçek yatıyor ki… İşte detaylar…
Akşam yemeğinde önünüzde duran tabaktan önce sebzeleri yiyip, en sevdiğiniz kısmı sona mı bırakıyorsunuz? Eğer bu soruya cevabınız 'evet' ise yalnız değilsiniz.
Dünya genelinde milyonlarca insanın paylaştığı bu yemek yeme alışkanlığı, ilk bakışta sıradan bir gelenek gibi görünse de insan psikolojisine dair oldukça önemli ipuçları barındırıyor.
Davranış bilimciler ve psikologlar, en iyi lokmayı sona saklama dürtüsünün arkasında yatan temel süreçleri ve bu alışkanlığın bu kadar yaygın olmasının sebebini araştırdı.
PSİKOLOJİYE GÖRE BU DAVRANIŞIN NEDENİ NE?
Psikologlar, bu davranışın temelinde "ertelemeli haz alma" (delayed gratification) kavramı yatıyor. Yani insan, gelecekte daha büyük ve tatmin edici bit ödül alacağını bildiği zaman, anlık zevkleri erteleme becerisine sahiptir.
Yemek yerken de bu durum tam olarak böyle işliyor. Kimi yemeğin kapanışını muhteşem bir lezzetle ve keyifli bir duyguyla yapabilmek için en sevdiği yemeği yemekten bilinçli olarak kaçınır.
Uzmanlara göre, yemekte en çok sevilen yiyeceğin en son yenmesi, tabaktaki diğer besinlerin tüketimini de kolaylaştırıyor. Tabağın kenarında bir "ödülün" bizi beklediğini bilmek, o an severek yenmeyen yiyeceklere karşı bir sabır mekanizması geliştiriyor. Dolayısıyla bu beklenti hissi, genel yemek yeme sürecini çok daha katlanılır bir hale getiriyor.
Bunun yanı sıra insan beyni, yaşadığı deneyimleri genelde nasıl sonlandığıyla hafızasına kaydeder. Başlangıçta sevilmeyen bir sebze gibi keyifsiz unsurlar bulunsa dahi, yemek en çok hoşlanılan lezzetle bittiğinde zihinde tatmin edici ve güzel bir anı olarak yer ediyor.
BU ALIŞKANLIĞIN KÖKENİ NEREDEN GELİYOR?
Bu davranışın temelinde büyük oranda çocukluk dönemi yatıyor. Pek çok kişi büyüme çağında ebeveynlerinden, ana yemeği veya tatlıyı yiyebilmek için önce sebze ya da salatayı bitirmesi gerektiği yönünde uyarılar almıştır.
Küçük yaşlarda kazanılan bu disiplin, ilerleyen yıllarda zihinde otomatik bir sisteme dönüşerek yetişkinlikte zevki organize etmenin gündelik bir yöntemi haline geliyor.
Psikolojik değerlendirmelere göre, kişilerin en az sevdiği şeyi ilk önce bitirip en sevdiğini sona saklamasının arkasındaki 5 temel neden şunlardır:
POZİTİF KAPANIŞ ARAYIŞI: Yeme deneyimini hem zihinde hem de damakta en keyifli hisle sonlandırma isteği.
ÖDÜL MOTİVASYONU: Sonda bekleyen o lezzetli lokmanın yarattığı heyecan verici beklenti.
ÇOCUKLUK ŞARTLANMASI: Erken yaşlardan itibaren öğrenilen ve zamanla alışkanlığa dönüşen kalıplar.
YÜKTEN KURTULMA FİKRİ: En az beğenilen unsuru ilk başta tüketerek aradan çıkarma eğilimi.
ZAMANI UZATMA ARZUSU: En çok sevilen yiyeceğin tadına acele etmeden, daha uzun süre varma düşüncesi.
NE ZAMAN DİKKAT EDİLMELİ?
Uzmanlar, bu alışkanlığın temelde son derece olumlu ve zararsız bir yaklaşım olduğunu belirtiyor.
Hatta yemeğin lezzetini artırmak ve beslenme süreci üzerinde kişisel bir kontrol kurmak adına oldukça mantıklı bir yöntem olarak öne çıkıyor.
Ancak her psikolojik durumda olduğu gibi, burada da sürecin nasıl işlediği önem taşıyor.
Bu ritüel doğal bir akışta sürdürüldüğü müddetçe herhangi bir sorun yaratmıyor.
Fakat ne zaman ki bu durum katı bir kurala, takıntıya, suçluluk hissine ya da yiyeceklere karşı ciddi bir kaygıya yol açarsa, o aşamada temkinli olunması ve bir uzmandan destek alınması gerekebiliyor.
