Kuzey Atlantik ve Arktik Okyanusu'nun gizemli sakinleri olan Grönland köpek balıklarının nasıl bu kadar uzun süre yaşayabildiğini inceleyen araştırmacılar, canlıya ait yaşlanma karşıtı iki yeni genetik mekanizma keşfetti.
Radyokarbon tarihleme yöntemleri, Grönland köpek balıklarının 400 yıla kadar yaşayabildiğini gösteriyor. Bu süre, onları gezegendeki en uzun ömürlü omurgalı canlı yapıyor.
Bu dev canlılar, yaklaşık 200 yıl yaşayan Galapagos kaplambağasından ya da kutup balinasından belirgin şekilde daha uzun bir ömre sahip.
KANSERE KARŞI GİZEMLİ DİRENÇ
Grönland köpekbalıkları, -1.1°C'ye kadar düşen dondurucu sıcaklıklara dayanabilmeleri ve yaklaşık 3.000 metre derinliklerde hayatta kalabilmeleriyle biliniyor.
İnanılmaz derecede yavaş büyüyen bu canlılar, yılda sadece 1 santimetre uzuyor ve yetişkinliğe ulaşmaları yaklaşık 170 yıl sürüyor.
İstatistiksel olarak bakıldığında, bu kadar uzun süre yaşayan ve boyları 6 metreyi aşan canlıların kanser gibi hastalıklara yoğun şekilde yakalanması beklenir. Ancak Grönland köpekbalıklarında durum böyle değil.
Bu da bünyelerinde hastalıkları uzak tutan çok özel genetik formüller barındırdıklarını gösteriyor.
Tokyo Üniversitesi'nden Shigeharu Kinoshita liderliğindeki bir araştırma ekibi, Grönland köpek balığının haritasını çıkarmak için detaylı bir çalışma yürüttü.
Hayvanın DNA'sının yüzde 96,7'sini kapsayacak şekilde gen haritasını geliştiren ekip, uzun ömürlülüğe ışık tutacak iki yeni bulguya ulaştı.
1. DNA STABİLİTESİNİ KORUYAN BİR PROTEİN
Keşfedilen ilk bulgu, hücre içindeki DNA'nın paketlenmesine yardımcı olan "histon H1.0" adlı bir proteinle ilgili.
Araştırma ekibi bu proteinde, "lisin" adı verilen bir amino asidin yerini "arjinin" adı verilen başka bir amino aside bıraktığı benzersiz bir yapısal özellik tespit etti.
Her iki amino asit de DNA'yı sıkıca sarma yeteneğine sahip olsa da, lisin maddesinin yükü kapatılamazken, arjinin maddesinin yükü sabit kalıyor.
Uzmanlar, bu sabit yapının köpek balığının DNA'sını çok daha sıkı ve kararlı bir biçimde tuttuğunu tahmin ediyor. Bu sayede, yaşlanmanın en büyük işareti olan genetik yapının bozulması ve dağılması engellenmiş oluyor.
.
2. HÜCRE ÖLÜMÜNÜ KONTROL EDEN GEN KOPYALARI
İkinci önemli bulgu ise hücrede aşırı demir birikmesiyle tetiklenen bir hücre ölümü biçimi olan "ferroptozis" ile ilgili. Köpekbalığının, demiri güvenli bir şekilde depolayan "ferritin" proteiniyle bağlantılı "FTH1b" geninden tam 59 kopya taşıdığı bulundu.
Bilim insanları, bu yüksek gen kopyası sayısı sayesinde Grönland köpek balıklarının hücre ölümünü kontrol etme konusunda olağanüstü bir güce sahip olduğunu düşünüyor.
Bu mekanizma, bir yandan sağlıklı dokuları korurken diğer yandan hasarlı veya kanserli hücrelerin güvenli bir şekilde yok edilmesini sağlıyor olabilir.
NOT: Araştırmacılar, elde edilen bu iki mekanizmanın şimdilik birer güçlü varsayım olduğunu hatırlatıyor. Genlerin tam olarak bu işlevleri nasıl yerine getirdiğini kesin olarak kanıtlamak için canlı hücreler üzerinde yapılacak yeni deneylere ihtiyaç duyuluyor.
IFLScience. (2026, May 20). The world's longest-living vertebrate can reach 400 years old. Scientists just found two more clues as to how. IFLScience.
