Egzama, halk arasında yaygın olan bir alerji ya da stres sonucunda ciltte oluşan bir deri hastalığı olarak biliniyor. Peki egzama bulaşıcı mı? Elde ve yüzde egzama görülürse ne yapmalı? Egzamayı geçiren doğal bir yöntem var mı? Dermatolog Doç. Dr. Gökhan Okan, egzamaya dair dikkat çeken açıklamalarda bulundu.
Egzama nedir? Nasıl geçer?
Halk arasında yaygın bir hastalık olan ve değişik tipleri bulunan egzama ciltte, kaşıntı, kızarıklık, sulantı, pullanma ile kendini gösteren bir cilt hastalığıdır. Çok sık karşılaşılmasına rağmen ne yazık ki egzamanın kesin tedavisi bulunmamaktadır. Hekimin önerdiği uyarı ve önlemlerle egzamadan kaynaklanan atak ve şikayetler azalmaktadır. Burada esas tedavi, korunmadır. Egzamanın artmasına neden olan sebeplerin tespit edilip, ortamdan çıkartılması tedavideki başarıyı belirlemektedir.
Egzama nasıl belirti verir?
Egzama ilk etapta içi su dolu kabarcıklar olarak kendini gösterir. Daha sonra bu kabarcıkların yerini kepeklenmeler, kabuklar alır ve son aşamada ciltte kalınlaşma gözlenir. Hastalığın başlangıcında kaşıntı ön planda iken hastalığın ileriki dönemlerinde gerilme, yanma, batma ön plana geçer.
Egzama çeşitleri var mıdır?
Egzama kalıtsal olabileceği gibi harici nedenlere, strese bağlı olarak da gelişebilir. İrritan yani derinin dış etmenler ile tahrişine bağlı olarak gelişen egzama, alerjik nedene bağlı gelişen egzama, genetik kökenli yapıya bağlı olarak gelişen atopik egzama ve stres kökenli olan nörodermit yani sinirsel egzama başlıca egzama çeşitleridir.
İrritan egzama derinin biyolojik savunma kapasitesinin azalması veya yok olması sonucunda ortaya çıkar. Su, sabun, ter, deterjan, tozlu ortamlar, mesleklere özgü kullanılan yapıştırıcılar ve kimyasal çözeltiler vb. derinin savunma kapasitesini bozarak egzamaya ortam hazırlar. Bu egzama çeşidinden korunmanın yolu, biyolojik savunma kapasitesini güçlendirmek ve tahriş edici maddeden kaçınmaktan geçmektedir.
Alerjik kökenli olan egzama sadece alerjenle daha önce duyarlanmış kişilerde meydana gelir. Bir maddeye karşı alerjik reaksiyonun oluşması kalıcı bir sorundur. Duyarlılık bir kez oluştuktan sonra alerjen maddenin çok az miktarı bile egzamaya neden olur. Alerjik olan maddenin tespiti önemlidir.
Atopik egzama ailesel astım, saman nezlesi gibi alerjiye yatkın olan bireylerde sık görülür. Genetik, immunolojik, çevresel faktörlerin bileşiminin hastalığın gelişmesinde rolü olduğu düşünülmektedir. Atopik egzema her yaşta başlayabilir. En sık görüldüğü yaş grubu bebekler ve küçük çocuklardır. Hastalık nadiren ergenlik döneminden sonrada başlayabilir. Bebeklerde yanaklar, ağız çevresi, saçlı deride sıklıkla gözlenirken, çocuklarda eller, bilekler, diz arkası hastalığın etkilendiği bölgelerde görülmektedir. Egzama ciltte kızarıklık, kaşıntı, sulantı, şişme gibi şikayetlere neden olur. Kaşıntıdan kaynaklanan kanama ve enfeksiyon bulguları sonrasında gözlenebilir. Kronik seyirlidir, dermatoloji hekimleri tarafından bu hastaların takip edilmeleri gerekir.
Stres kökenli egzama yani nörodermit yoğun stresin neden olduğu daha çok saçlı deri, ense, ayak yan kısımları, kalça ve sırtta kaşıntılı kızarıklarla başlayan hastalık ilerlediğinde etkilenen bölgede ciltte kalınlaşma ve cilt renginde koyulaşma şeklinde görülen bir egzama çeşididir. Hastalık başlangıç aşamasında tedavi edilmediğinde kronik bir durum kazanabilir. Tedavisinde egzama ilaçları yanında, strese yönelik tedavilerde eklenmelidir.
Egzama bulaşıcı mı?
Egzama hastalığı bulaşıcı değildir. Kişinin kendi bünyesinden kaynaklanan bir durumdur. Bu yüzden egzama hastalarının çevresine hastalık bulaştıracak endişesi yaşamasına gerek yoktur.
Egzama tedavisinde başlangıçta ıslak pansumanlar, lokal kortikosteroidli pomadlar ve kortizon dışı bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaçlar kullanılır. İlaçlar atak döneminde kullanılır, atak geçince kesilmeleri gerekir. Atak sıklığını azaltmak, deriyi güçlendirmek amacıyla nötr sabunlar, bariyer kremler, nemlendiriciler ve eldivenler önerilir. Bazı atopik dermatit hastalarında gıdalar, ev tozu akarları, evcil hayvanlarla temas sonrası hastalık alevlenebilir. Bu hastalarda diyet listesi, evcil hayvanın ortamdan uzaklaştırılması, akarların ortamdaki miktarını azaltmak egzama tedavisini olumlu yönde etkiler.
Elde ve yüzde egzama görülürse ne yapmalı?
Yüz egzamalarında özellikle ellerin yüze götürülmemesi, yüzün kimyasal maddeler ile temasının azaltılması, mümkün olduğu kadar bayanların makyaj yapmaması önemlidir. Kişinin cildine temas eden maddelerden egzamasını arttıranı tespit etmek amacı ile patch test (yama testi) uygulanır. Hastanın sırtına alerjen maddelerin düşük konsantrasyonları yapıştırılır. Yapıştırılan maddeler 48 ve 72.saatte açılarak değerlendirilir. Hangi maddeye karşı alerji varsa o maddenin olduğu bölgede kızarıklık, kabarıklık ve sulantı görülür. Test süresince hastanın duş almaması, spor yapmaması ve test sonucunu etkileyebilecek ilaç kullanmaması önemlidir. Yama testinde saptanan alerjenin klinik ve mesleksel ilişkisi dermatologlar tarafından incelenir ve hastaya o maddeden kaçınması söylenilir.
El egzamaları, en sık el sırtı ve ön kolda görülür. Su, sabun, deterjan ve tozlu ortam gibi faktörler elleri yıpratır ve egzama gelişmesine zemin hazırlar. El egzamaları için eller nötr sabunlarla yıkanmalıdır. El temizliği ılık suyla yapılmalı, eller kağıt havluyla kurulanmalıdır. Temizlik yaparken eldiven kullanılmalıdır. Deterjan, çamaşır suyu gibi temizlik maddelerinin ele temas etmemesi sağlanmalıdır. Çiğ sebze, meyve, soğan, et ve balık gibi yiyeceklere çıplak elle temas edilmemelidir. Eller sık sık nemlendirilmelidir.
Yaz aylarında egzama görülmesinin nedeni nedir?
Yaz aylarında egzama ataklarında artış görülür. Yazın artan ter salgısı egzamayı arttırır. Ter içeriğinde çinko, bakır, demir, nikel kadmiyum, kurşun, manganez, sodyum ve klor yer almaktadır. Bu mineraller sürtünmenin olduğu bölgelerde cildi tahriş ederek atak oluşturur. Bu sebepten egzama hastalarının yazın sık duş almaları, terin ciltlerinde kalmalarına fırsat vermemeleri çok önemlidir. Yaz aylarında havada artan polenlerin deriye teması ataklara neden olabilen bir diğer sebeptir. Bu yüzden polenlerin yoğun olduğu ortamlarda çok fazla bulunulmamalıdır. Yaz aylarında denizde yüzmek tercih edilmelidir. Havuzlarda bulunan klor cildi kurutarak egzama şikayetlerini arttırır. Güneş koruyucuların içeriğinde bulunan bazı maddeler duyarlı kişilerde egzama ataklarına sebep olabilir. Yazın egzamalarında artma tarif eden hastalarda tüm bu faktörler göz önünde tutulmalıdır.
Egzamayı geçiren doğal bir yöntem var mı?
Egzama tedavisi öncelikli dermatolog kontrolünde yapılmalıdır. Hastalık dermatoloji hekiminin yazmış olduğu ilaçlarla tedavi edilmelidir. Hastalık ilaçlarla kontrol altına alındıktan sonra atak sıklığının azaltılmasında doğal yöntemlere başvurulabilir.
Probiyotik ürünler özellikle bebek ve çocuklarda egzama ataklarının azalmasına yardımcı olan destek grubudur. Bağırsaktaki bakteri dengesi bozukluğu egzama oluşmasında etkili olduğundan, probiyotikler bağırsak florasını düzenleyerek egzama tedavisine yardımcı olur. Probiyotik ürünler hazır olarak alınabildikleri gibi yoğurt, kefir gibi doğal yollarla da tüketilebilirler. Balık yağı tabletleri egzama tedavisinde kullanılan bir diğer destek grubudur. İçeriklerinde yoğun miktarda omega 3 bulunur. Cildin nem dengesini düzenleyerek egzama ataklarının azalmasına yardımcı olurlar. Kürler halinde kullanılırlar. Hafif bağırsak hareketlerini arttırmak dışında yan etkileri yoktur.
Hindistan cevizi yağı egzama tedavisinde kullanılabilir. Hindistan cevizi yağı, egzama hastalarının ciltlerinde yoğun olarak bulunan Stafilokok Aureus bakterisi miktarını azaltmanın yanında, cildin kuruluk, kaşıntı, kızarıklık gibi bulgularının hafiflemesine yardımcı olur. Aloe vera bitkisi de cildi yatıştırıcı, kaşıntı ve yangı giderici özelliğinden dolayı egzama hastalarına faydalıdır.
Egzama tedavisinde kullanılan doğal yöntemler tedaviyi sadece destekleyici niteliktedir, tek başlarına tedavi edici etkileri yoktur.
