Kapı eşiği etkisi, bir bireyin bir mekândan diğerine geçerken zihinsel olarak bir "bölüm" yaşamasını ifade eder. Bu durum, çevresel ve bilişsel değişikliklerin insan hafızası üzerindeki etkisini inceleyen çalışmalarda ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır.
KAPI EŞİĞİ ETKİSİ NEDİR?
Kapı eşiği etkisi, bir kapıdan geçtiğinizde zihinsel bağlamınızın değişmesiyle, bir önceki odadaki amacınızı unutmanızın daha muhtemel hale gelmesi durumudur. Bu durum, hafızanın olay bazlı ve bağlam temelli çalışma prensibine dayanır.
Araştırmacılar, kapı eşiğini bir "bilişsel sınır" olarak tanımlar. Bir mekândan diğerine geçiş, beyinde yeni bir bağlamın başlatılmasına neden olur ve bu, önceki bağlamda depolanan bilgilerin çağrılmasını zorlaştırabilir.
ARAŞTIRMA BULGULARI
Notre Dame Üniversitesinden psikolog Gabriel Radvansky ve ekibi, kapı eşiği etkisini kanıtlamak için bir dizi deney gerçekleştirdi. Katılımcıların sanal ve fiziksel ortamda bir odadan diğerine geçerken bir nesneyi hatırlama yetileri test edildi. Sonuçlar, bir kapıdan geçmenin hafıza performansını belirgin şekilde azalttığını gösterdi.
Bu fenomen, zihinsel kaynakların yeni bağlamı anlamlandırmaya yöneldiği bir adaptasyon süreci olarak açıklanıyor. Eski bağlam bilgileri "düşük öncelikli" olarak değerlendirilirken, yeni ortamın detayları öncelik kazanıyor.
BEYİN VE HAFIZA ARASINDAKİ İLİŞKİ
Kapı eşiği etkisinin temelinde, insan beyninin bağlama duyarlı çalışma prensibi yatar. Hafıza, genellikle çevresel ipuçlarıyla bağlantılıdır.
Bir mekanda alınan kararlar veya oluşan düşünceler, o mekânın çevresel özellikleriyle birlikte kaydedilir. Yeni bir mekana geçiş yapıldığında, beynin bu ipuçlarını algılaması ve hatırlama süreci sekteye uğrayabilir.
FARKLI DURUMLARDA DA YAŞANABİLİR
Hiç fark ettiniz mi, çevrimiçi bankacılığı kullanmak gibi belirli bir nedenle telefonunuzu açtığınızda, öncesinde dikkatiniz dağılıyor, her gün kontrol ettiğiniz e-posta ve sosyal medya gibi alışılmış sitelere dalıyoruz. Yarım saat sonra, önemli olmasına rağmen, hala bankacılık sitesinde girmemiş oluruz ve hatta ne yapacağımızı unuturuz.
Bunun olmasının sebebi aynıdır. Geçitten girdiğinizde, beyin bankacılıkla ilgili önceki bilgileri boşaltır ve dosyalar ve bunun yerine, otomatik olarak hep yaptığınız şeyleri yaparsınız, beyin neredeyse otomatik pilotta, ziyaret edilecek tanıdık siteleri sistematik olarak hatırlar ve izler.
Bu, işten eve dönerken arabanızı park ettiğinizde, aniden marketten almanız gerekenleri hatırlamanıza da benzer. Çözüm aslında, odaklanma ve unutmamak için yazma gibi hafıza araçlarını kullanmak kadar basittir.
