Uzmanlar, yaşlanma sonucunda bağışıklık sisteminin baskılanmasını ve bağışıklık sistemini düşüren kronik hastalıkları zonanın nedenleri olarak bildirmektedirler. Böylelikle en çok sorulan sorulardan biri haline gelen zona hastalığı nedir sorusu, bulaşıcı olup olmadığını da merak ettirmektedir. Peki zona virüsü bulaşıcı mıdır, temasla başkasına geçer mi? Metnimizin geri kalanında bu sorularınıza yanıt bulabilirsiniz.
Halk arasında "gece yanığı" olarak adlandırılan zona hastalığı; suçiçeğine neden olan "varisella zoster" virüsünün sebep olduğu ikincil bir hastalıktır. Ağrılı bir döküntüye neden olan viral bir enfeksiyon olan zona, vücudunuzun herhangi bir yerinde ortaya çıkabilmesine rağmen, çoğunlukla gövdenizin sol veya sağ tarafını saran tek bir kabarcık şeridi halinde ortaya çıkar. Suçiçeği geçirdikten sonra virüs, omuriliğinizin ve beyninizin yakınındaki sinir dokusunda kalır. Yıllar sonra virüs yeniden aktifleşerek zona hastalığını oluşturabilir. Zona yaşamı tehdit eden bir hastalık olmamasına rağmen çok acı verici olabilir. Aşılar zona geliştirme riskini azaltmaya yardımcı olabilir ve erken tedavi, zona enfeksiyonunun süresini kısaltmaya yardımcı olabilir, komplikasyon riskini azaltabilir. Zona hastalığında görülen en yaygın komplikasyon, kabarcıklarınız kaybolduktan sonra uzun süre zona ağrısına neden olan postherpetik nevraljidir.
Zona, su çiçeği hastalığına neden olan varicella-zoster virüsünden kaynaklanır. Su çiçeği olan herkes zona geliştirebilir. Su çiçeği hastalığından kurtulduktan sonra virüs sinir sisteminize girer ve yıllarca uykuda kalır. Sonunda, virüs yeniden aktive olabilir ve cildinize giden sinir yolları boyunca ilerleyerek zona üretebilir. Ancak su çiçeği olan herkes zona geliştirmez.Zonanın oluşma nedeni belirsizdir. Halk arasında gece yanığı olarak da bilinen zona hastalığının oluşmasındaki en önemli faktör yaşlanmadır. Zona olan vakaların yüzde 70'i 50 yaş üzerindeki kişilerden oluşur. 80 yaşına gelen bir kişinin zona olma ihtimali yüzde 50 oranındadır. Yani 80 yaşın üzerindeki her iki kişiden biri zona olmaktadır. Varicella-zoster, uçuklara ve genital uçuklara neden olan virüsleri içeren, herpes virüsleri adı verilen bir virüs grubunun parçasıdır. Bu nedenle zona, herpes zoster olarak da bilinir. Ancak su çiçeği ve zona hastalığına neden olan virüs, cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon olan uçuk veya genital uçuktan sorumlu virüsle aynı değildir.
Zona hastalığı, sıralanan bu belirtilerin ortaya çıkmasından 2 ila 3 gün sonra, genellikle vücudun hassas olarak nitelendirilen bir bölgesinde, deri döküntüsü olarak kendini gösterir. İlk etapta döküntülü olan bu yaralarda oluşan kızarıklık daha sonrasında yerini kabuklu içi sıvı dolu kabarcıklara bırakır ve ağrılıdır. Döküntüler 10 ila 15 gün kadar sürebilir. Zona hastalığının ilk belirtileri şu şekilde listelenebilir:
Ağrı
Döküntülü bölgede yanma ve karıncalanma
Kaşıntı ve batma hissi
Bölgesel hassasiyet
Vücudun etkilenen bölgesinde uyuşma
Işığa karşı duyarlılık
Yüksek ateş ve beraberinde gelişen baş ağrısı
Tükenmişlik hissi
Zona hastalığı olan bir kişi suçiçeğine karşı bağışıklığı olmayan herkese zona virüsünü bulaştırabilir. Bulaşma genellikle zona döküntüsünün açık yaraları ile doğrudan temas sonucunda oluşur. Enfekte olan kişide suçiçeği geliştirir ve suçiçeği bazı insanlar için çok tehlikeli olabilir. Zona kabarcıkları kabuk bağlayıncaya kadar hastalığı bulaştırılabilinir haldedir ve henüz suçiçeği geçirmemiş veya su çiçeği aşısı olmamış kişilerle, özellikle de bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler, hamile kadınlar ve yeni doğanlarla fiziksel temastan kaçınılınmalıdır.
Zonadan korunmak mümkündür ve 2006 yılında lisans alan ve kişileri zonadan koruyan bir aşı bulunmaktadır. Bu aşı ülkemizde de 2015 yılında bakanlık onayını alarak kullanılmaya başlanmıştır. Tek doz olarak uygulanan bu aşı, zona hastalığının oluşmasını büyük oranda engellerken, aşıdan sonra nadiren oluşan zona hastalığının da şiddetini azaltır. Bu sebeple zona aşısı uygun olan kişilere önerilir ve bazı ülkelerde zona aşısı 50 yaş üzerindeki sağlıklı bireylere önerilirken, ülkemizde 60 yaş üzerindeki kişilere uygulanabilmektedir. Dermatoloji uzmanının onayı ile tek doz aşı ile insanlar zonadan korunabilir.
