Kökten zenginlik yıllara meydan okur!

Ekonomi tarihi zamanla daha çok dallara ayrılan ve ulaştığı yeni bilgilerle beraber bir yandan da sosyolojik bilgileri güncelleyen bir dal olarak hızla hayata etki ediyor. Gregory Clark da bir yandan akademisyenlik bir yandan da kitapları ve konferansları ile ekonomi tarihi alanında çok da dokunulmayan konulara giren bir isim. Vakıfbank kültür Yayınları'ndan çıkan Oğullar da Yükselir Soyadları ve Toplumsal Hareketliliğin Tarihi kitabı yazarın kendi coğrafyasının dışına çıkan ve dünyanın farklı noktalarından gelen bilgileri değerlendirip incelemeye aldığı bir kitap. Gregory Clark aslında tam bir Britanyalı! İrlanda asıllı bir ailenin İskoçya'da doğan ve İngiliz kültürü hakimiyetinde yaşamına devam edip dersler veren bir bilim insanı. 1979'da Cambridge King's College'de Ekonomi ve felsefe lisansını yapıp ardından da Harvard'da doktorasını tamamladı. Stanford ve Michigan üniversitelerindeki akademisyenlik süreçleri ardından Kaliforniya Üniversitesi'nde profesörlükle devam eden kariyerinde misafir öğretim üyelikleri ile farklı okullarda da görev aldı. Ekonomi alanındaki araştırmaları onu Sanayi Devrimi gibi özellikle İngiliz coğrafyasında başlayıp dünyaya yayılan bir dala yaklaştırırken yine İngiliz sömürgesi olan Hindistan'daki ekonomik değişim de Gregory Clark'ın çalışmalarını yaptığı bir alan oldu. Fukaralığa Veda: Dünyanın Kısa İktisat Tarihi ve Oğullar da Yükselir kitapları yazarı alanında tanınır bir isimken daha da uluslararası bir üne kavuşturdu.
Sinan Çakır tarafından Türkçe'ye çevrilen kitap ekonomiyi aile ve kökler açısından yorumlayan türünde ender eserlerden biri. Bizden önceki kuşaklarımızın statüleri ve ekonomik durumları, yatırımlarının nesiller sonrasına etkisi mercek altına alınıyor. Gregory Clark, soyadları üstünden hem ülkeleri hem de dönemleri incelerken toplumsal hareketliliklerde yeni bir tekniği benimseyip inceleme yaparken bu hareketliliğin düşünülenden çok daha az olduğunu kitabında vurguluyor. Dikkat çeken nokta geçmişteki soylu ailelerin sonraki dönemlerde zenginlikleri değişse de toplumlar arasında farklılık göstermediği. "Zengin yine zengin" tabirinin belki de bilimsel olarak da kanıtlanmasının bir ürünü bu kitap. Clark, ABD, İngiltere, modern İsveç ve Çin'in Qing Hanedanlığı gibi çok farklı örneklerde soyadlarını inceliyor ve karşılaştırıyor. Kaderin atalar tarafından nasıl belirlendiğini ve neredeyse tüm toplumların benzer şekilde düşük sosyal hareketlilik oranlarına sahip olduğunu gösteriyor. Ailelerden gelen mirasın sonraki nesilleri nasıl derinden etkilediği neredeyse her örnekte bir kez daha dikkat çekiyor.
Hindistan bölümüne ayrı bir dikkat vermekte yarar var. Kast sistemi gibi çok sert bir toplumsal ayrışmanın asırlar boyu yaşandığı Hindistan'da katmanlar arasındaki bağ kendi arasında ayrıca değerlendiriliyor. Ekonomik ve sosyolojik değişim diğer coğrafyaların aksine Hindistan'da çok daha kısıtlı. Bu belki insani bir tehlike olarak da dikkat çekerken ülkelerin yönetim biçimleri de bu toplumsal değişimlere etki edebiliyor. Hindistan'da toplumsal hareketlilik yok denecek kadar az olurken demokrasi yaşamı daha uzun ülkelerde göreceli de olsa bu değişim yaşanıyor. Ancak bu noktada özellikle Çin'deki Mao ve komünistlerin zaferi, ardından gelen Kültür Devrimi sert tasfiyelere sebep olmuştur. 1900'lerin başından itibaren başlayan devrim hareketi, Çin'deki milliyetçilerin sonunda büyük bölümünün Tayvan'a göç etmesi ile sonuçlanırken Çin'de ve Tayvan'da hem elitlerin değişmesine hem de toplumsal olarak ciddi bir değişime sebep olmuştu.
Yazar, soyadları üzerinden toplumsal hareketliliği grafiklerle aktarıp anlaşılması zor ve kapsamlı olan konuyu kolay okunabilir, yalın bir hale getirmeyi başarmış.

EŞ TERCİHİ Mİ ÇOCUK TERCİHİ Mİ?
Gregory Clark'ın yeni dönem araştırmalarında ise daha fazla çekirdek aileye ve bunu oluşturan bireylerin genetik geçmişlerine bir yolculuk başlıyor. Yazar, son çalışmalarında gelecekte vereceği bilimsel araştırmaların detaylarını da paylaşırken, aslında insanların biriyle evlilik öncesi görüşmeye başladığında kendi çocuklarının nasıl olmasını istediği de kafasında şekilleniyor. Bunun için yazarın önerisi ise genetik detaylara daha da hakim olmak! Bize biraz ütopik gelecek ama biriyle evliliğe gidecek bir yolun başındaysanız o kişinin kardeşlerine, amcalarına, annesinin ailesine bir göz atın diyor!