Bir yazarı gerçekten tanımak için yalnızca yazdıklarını okumak yeterli midir? Şiirlerinin, romanlarının, öykülerinin arkasında hangi kitaplar, hangi düşünürler, hangi edebî karşılaşmalar vardır? Bir yazarın zihninde hangi cümleler iz bırakmış, hangi kitaplar onun dünyasını değiştirmiştir? Edebiyatı biraz da bu soruların peşinden okumak gerekiyor. Çünkü hiçbir yazar boş bir sayfadan başlamıyor. Kendi sesini bulana kadar başka seslerle karşılaşıyor, onlardan besleniyor, kimi zaman etkileniyor, kimi zaman itiraz ediyor. Sonunda ortaya çıkan eser, yalnızca yazarın hayatının ve deneyimlerinin değil, okuduklarının da bir toplamına dönüşüyor. Mehlika Karagözoğlu Aslıyüksek'in editörlüğünü yaptığı Yazanların Kütüphanesi: Türk Edebiyatının Okuma Kültürü tam da bu noktadan hareket ediyor. Türk edebiyatının önemli isimlerini bu kez eserleri üzerinden değil, okuma alışkanlıkları ve entelektüel dünyaları üzerinden anlamaya çalışıyor. 31 araştırma ve incelemeden oluşan 584 sayfalık kitap, edebiyat tarihinin pek de görünür olmayan bir cephesini açıyor.

EDEBİYATIN GÖRÜNMEYEN MİMARİSİ
Şinasi'den Tomris Uyar'a uzanan geniş yelpaze, Türk edebiyatının farklı dönemlerinden yazar ve şairleri bir araya getiriyor. Şair Nigâr Hanım'ın günlüklerine yansıyan okuma deneyiminden Mehmet Âkif'in okurluğuna, Yahya Kemal'in Kafka okumalarından Nâzım Hikmet'in düşünsel kaynaklarına, Necip Fazıl'ın okuma planından Sabahattin Ali'nin kitaplarla kurduğu ilişkiye kadar pek çok farklı dünyaya konuk oluyoruz. Ancak kitabı değerli kılan, yalnızca tanınmış edebiyatçıların hangi kitapları okuduğunu öğrenmek değil. Asıl mesele, bu okumaların onların düşünce ve sanat dünyasında nasıl karşılık bulduğunu görmek. Örneğin bir şairin başka bir şairden etkilenmesi, mutlaka onun izinden gitmesi anlamına gelmiyor. Bazen bir okuma hayranlıkla başlayan bir yolculuğu itiraza dönüştürebiliyor. Bazen de insan, başkasının düşüncesinden geçerek kendi sesini buluyor. Dolayısıyla bir yazarın kütüphanesi, yalnızca sevdiği kitapların değil, zihinsel mücadelelerinin de kaydını tutuyor. Yahya Kemal'in Kafka ile kurduğu okuma ilişkisi ya da Yusuf Atılgan'ın çok okuyup az yazan bir edebiyatçı olarak ele alınması bu açıdan özellikle dikkat çekici. Füruzan'dan Leyla Erbil'e, Gülten Akın'dan Tomris Uyar'a uzanan incelemeler ise kadın edebiyatçıların okuma serüvenlerini de bu büyük haritanın önemli bir parçası hâline getiriyor. Böylece edebiyat tarihine yalnızca eserler ve edebî akımlar üzerinden değil, kadın yazarların düşünsel birikimleri ve edebî akrabalıkları üzerinden de bakma imkânı doğuyor.

BİRBİRİNİ OKUYAN YAZARLAR
Kitabın bence en önemli katkılarından biri, edebiyatçılar arasındaki görünmez bağları ortaya çıkarması. Bu isimlerin birbirlerini okuduklarını, aynı kaynaklardan beslendiklerini, kimi zaman birbirlerine hayranlık duyup kimi zaman da karşı çıktıklarını unutmamak gerekiyor. Bir yazarın kütüphanesi, aslında başka yazarlarla kurduğu ilişkinin de izlerini taşıyor. Ortak okumalar, düşünsel karşılaşmalar, hoca-talebe ilişkileri ve edebî tartışmalar, kuşaklar arasında bir aktarım ağı oluşturuyor. Bu açıdan bakıldığında Türk edebiyatı, birbirinden bağımsız eserlerin toplamı olmaktan çıkıyor; birbirini besleyen, dönüştüren ve zaman zaman karşısına alan seslerin oluşturduğu büyük bir kültürel belleğe dönüşüyor. Üstelik bu belleğin içinde birbirinden farklı dünya görüşleri de yan yana durabiliyor.

NECİP FAZIL'I TORUNU KALEME ALDI
Kitapta yazarlarla ilgili bölümleri farklı kişilerin kaleme alması da önemli. Örneğin Necip Fazıl Kısakürek'in anlatıldığı bölümü torunu Şeyma Kısakürek Sönmezocak yazmış. Dolayısıyla bu bilgi, yazıyı daha da kıymetli yapıyor. Sönmezocak'ın aktardığına göre Necip Fazıl hastalık derecesinde okuma meraklısıymış. Erken yaşlarda karşılaştığı tasavvuf kitapları, Sorbonne Üniversitesi'nde felsefeyle tanışması, Batı felsefesiyle tasavvufu aynı potada eritmesini sağlamış. Baudelaire'den Dostoyevski'ye Pascal'dan Shakespeare'ye etkilendiği yazarları kitaplarına taşımış, Abdülhamit ve Vahdettin ile ilgili özle okumalar yapmış. Aynı zamanda Ankara Üniversitesi'nde Sanat dersleri veren bir profesör olması da onun entelektüel kişiliğinin bir yansıması... Öte yandan edebiyatımızın usta yazarlarından Sabahattin Ali'yle ilgili bölüm de yazarın hayatına dair çarpıcı anekdotlar taşıyor. Sabahattin Ali'nin Sığındığı Kitaplar isimli bu bölümde yazarın gerek Almanya'da gerek Sinop Hapisanesi'ndeki mahkumiyet sürecinde en yakın arkadaşının kitaplar olduğu aktarılıyor. Alman edebiyatından Goethe ve Schiller, Rus edebiyatından Turgenyev, Gogol, Çehov, Puşkin ve Dostoyevski, Amerikan edebiyatından Edgar Allan Poe gibi yazarlardan etkilenen Ali'nin aynı zamanda Nazım Hikmet hayranlığın da dile getirilmiş.
Yahya Kemal Beyatlı, özellikle 1903-1912 yılları arasında Paris'te geçirdiği 9 yıllık eğitim ve yaşam döneminde Fransız edebiyatına ve şiirine derin bir ilgi duymuş. Aynı zamanda klasik Türk edebiyatı (Divan şiiri) geleneğini ve Osmanlı tarihini de kendi ifadesiyle "köklerden gelen bir ihtirasla" incelemiş; Baki, Nedim ve Şeyh Galip gibi klasik şairlerin yanı sıra köklü tarih kaynaklarını ve Doğu-Batı medeniyeti üzerine yazılmış eserleri okuyarak kendi şiir sentezini oluşturmuş. Bu bölüm "yahya kemal Kafka'yı Naısl okudu" başlığıyla Habil Sağlam tarafından aktarılıyor.
ÖNCE İYİ OKUR OLMALI
Yazanların Kütüphanesi bana bir kez daha şunu düşündürdü ki; iyi yazar olmanın yolu, öncelikle iyi bir okur olmaktan geçiyor. Üstelik okumak yalnızca yazmak isteyenlerin değil, dünyayı anlamaya çalışan herkesin ihtiyacı. Başka hayatlarla tanışmak, farklı düşüncelere kulak vermek ve kendi doğrularımızı yeniden sorgulamak için kitaplardan daha güçlü bir alan bulmak kolay değil. Bu nedenle çalışma, yalnızca edebiyat araştırmacılarının ilgisini çekecek akademik bir inceleme olarak görülmemeli. Sevdiği bir yazarın hangi kitaplardan etkilendiğini merak eden, bir şairin düşünce dünyasına daha yakından bakmak isteyen okurlar için de önemli bir keşif imkânı sunuyor.