Bir muhabirin bir yolsuzluğun peşine düşmesi, bir editörün yüzlerce bilgiyi doğrulaması, bir gazetecinin afet bölgesinden haber geçmesi ya da bir televizyon ekibinin kilometrelerce yol giderek gerçeği görüntülemesi... Bunların hiçbiri kendiliğinden gerçekleşmiyor. Habercilik emek, zaman, uzmanlık ve güçlü bir ekonomik altyapı gerektiriyor. Ancak bugün dünyada reklam gelirleri hızla dijital platformlara kayarken, haberi üreten geleneksel medya kuruluşları giderek daha zor bir ekonomik denklemle karşı karşıya kalıyor. Mesele artık yalnızca gazetelerin satılmaması, televizyonların reklam kaybetmesi değil. Asıl mesele doğru bilgiyi araştıran, doğrulayan ve kamuoyuna ulaştıran kurumların ayakta kalıp kalamayacağı. Çünkü güvenilir haber kuruluşlarının zayıfladığı bir ortamda bilgi boşluğu kendiliğinden ortadan kalkmıyor. O boşluğu doğrulanmamış içerikler, manipülasyonlar ve dezenformasyon doldurabiliyor. Haberin üretildiği yer ekonomik olarak güç kaybederken, onu dağıtan platformların büyümesi ise yeni bir adalet tartışmasını beraberinde getiriyor. Peki, hakikatin ekonomik güvencesi nasıl sağlanacak? Reklam gelirlerinin büyük bölümü dijital platformlara kayarken, özgün ve güvenilir haberi, vatandaş için yapılan sağlıklı içerikler nasıl finanse edilecek? Burada önemli bir ayrım var: Geleneksel medya her zaman doğruyu, dijital medya da her zaman yanlışı temsil etmiyor. Mesele mecra değil; haberin doğrulanması, editoryal bağımsızlık, hesap verebilirlik ve kamu yararı için kaynak ayrılabilmesi. Gelin uzmanlara kulak vermeden önce meselenin arka planındaki istatistiğe bir göz atalım...
DÜNYADA ÇÖZÜM ARAYIŞI VAR
Benzer bir durum tüm dünyada yaşanıyor. Ülkeler bu yaşanan mali dengesizliği aşmak için çeşitli çözüm yollarına başvurdu.
❙Avustralya News Media Bargaining Code düzenlemesini hayata geçirdi. Amaç, Google ve Meta gibi büyük platformlarla haber yayıncıları arasındaki gelir ve pazarlık gücü dengesizliğini azaltmaktı.
Platformların haber kuruluşlarıyla ticari anlaşmalar yapması için bir çerçeve oluşturuldu.
❙Kanada'da ise Online News Act ile büyük dijital platformların haber kuruluşlarına içeriklerinin platformlarda sunulması karşılığında ödeme yapmasını sağlayacak bir pazarlık sistemi oluşturuldu.
❙AB ülkeleri de çözümü telifte buldu. AB basın yayıncılarına çevrimiçi kullanım bakımından belirli bağlantılı haklar tanıyor. Böylece dijital platformların yayıncı içeriğini kullanması karşısında ekonomik hakların korunması hedefleniyor.
158 MİLYAR TL'LİK REKLAM DİJİTALE YÖNELDİ
Reklamcılar Derneği ve Deloitte tarafından hazırlanan Türkiye'de Tahmini Medya ve Reklam Yatırımları 2024 Raporuna göre, 2024 yılında Türkiye'de toplam medya yatırımları 213 milyar liraya ulaştı. Bu tutarın 158 milyar 30 milyon lirası dijital mecralara yöneldi. Dijitalin toplam yatırımlar içindeki payı yüzde 74.18 olarak hesaplandı.
TELEVİZYON'UN PAYI YÜZDE 18
Televizyon, 38 milyar 860 milyon liralık yatırımla yüzde 18.24 pay aldı. Açık hava reklamlarına 10 milyar 930 milyon lira ayrılırken bu mecra yüzde 5.13'lük pay elde etti. Radyo yatırımları 3 milyar 300 milyon lirayı aşarak yüzde 1.55'e ulaştı. Sinema reklamlarına yapılan yatırım ise 261 milyon 710 bin lira oldu.
GAZETELERE 919 MİLYON LİRA
Raporda basın yatırımları gazete ve dergi olarak iki ayrı başlıkta ele alındı. Buna göre 2024 yılında gazete reklam yatırımları 919 milyon lira, dergi yatırımları ise 721 milyon lira olarak gerçekleşti. Gazete ve dergilerin toplam yatırımı 1 milyar 640 milyon liraya ulaştı. Basının toplam medya yatırımları içindeki payı yüzde 0.77'de kaldı.
REKLAM VEREN SAYISI DÜŞTÜ
Gazetelerdeki reklam hacmine ilişkin veriler de dikkat çekti. 2023 yılında 4 milyon 704 bin santim olan reklam alanı, 2024'te 3 milyon 793 bin santime geriledi. Aynı dönemde gazetelerde reklam verenlerin sayısı da 3 bin 869'dan 3 bin 556'ya düştü. Böylece reklam alanında yüzde 19.4, reklamveren sayısında ise yüzde 8 azalma kaydedildi.
GELENEKSEL MEDYANIN CAN DAMARINI KESMEYE ÇALIŞIYORLAR
Reklam gelirlerinin televizyon ve yazılı basın için can damarı olduğuna değinen gazeteci yazar Yüksel Aytuğ, "Türkiye'de insanların doğru haber alıp temiz bilgiye ulaşmalarını sağlayan, aynı zamanda vatandaşın tek ücretsiz eğlencesi olan konvansiyonel kanallara şu günlerde dış uzantılı bir darbe yapılıyor. Aynı komployu daha önce de yazılı basın için uygulamaya sokmuşlar ve kısmen başarılı olup tirajları düşürerek, boşa çıkan reklam gelirini iç etmişlerdi. Şimdi de dijital platformlar genel reklam harcamasının yüzde 75'ini haksız rekabet sonucu ele geçirip, televizyon kanallarını reklamsız bırakarak can damarlarını kesmeye çalışıyorlar" dedi. Dijital eğlence ve dizi platformlarının neden olduğu tehlikeye dikkat çeken Aytuğ, "Dijital platformlar bunu sadece kâr amacıyla yapmıyor. Esas hedefleri; Türk aile yapısını, gelenek, örf ve adetleri, ahlaki normları, dini, milli ve kültürel değerleri önce yıpratıp, sonra da yok etmek. Aslında yayın politikaları da tamamen bu gizli amaçlarına hizmet eder nitelikte. Dizilerinde aşırı cinsellik, şiddet, milli değerleri küçümseme gibi yer altına gömülmüş mayınlar var.
DİJİTAL DİZİ PORTALLARI UYARISI
Eşcinselliğin ve onun taşeronu LGBT'yi sadece desteklemekle kalmıyor, propagandasını da yapıyorlar. Üstelik bunu abonelik ücreti adı altında milletin cebine ellerini daldırarak gerçekleştiriyorlar. Hem reklam pastasının en büyük dilimini mideye indiriyor hem de milleti adeta haraca kesiyorlar" ifadelerini kullandı. Geleneksel medyanın rekabette zorlanmaya başladığına değinen Aytuğ, "Bütün bunların yanı sıra RTÜK, konvansiyonel kanallara en ufak ihlalde milyonlarca lira ceza keserken, dijital kanalların aldığı cezalar devede kulak kalıyor. Ayrıca yerli ve milli medyanın kazandığı para yurt içinde kalırken, dijital medyanın kazancı açıktan İngiltere, YouTube ve Google'un izlenme oranlarının bağımsız denetim kuruluşlarına devredilmesi için mahkemeye başvurdu. Böylece izlenme oranlarının kendi ileri sürdükleri gibi zirvede olmadığı ortaya çıkacak, reklam dünyasını sömürmeleri engellenecek, 'Artık kimse televizyon izlemiyor' savları da çürütülecekti. Ancak mahkeme 'Halkın haber alma özgürlüğü' kriterini baz alarak bu başvuruyu reddetti. Haber alma özgürlüğüymüş. Yahu hangi özgürlükten söz ediyorsunuz? Gazze katliamı sırasında algoritmalar oluşturarak, vahşeti kınayanları, Filistin'e destek verenleri, Netanyahu'yu lanetleyenleri sansürleyen, açıkça siyonizm çığırtkanlığı yapan bunlar değil miydi?" dedi.
TELEVİZYONLAR AYAKTA KALMALI
Televizyonların dijital medya organlarına karşı mutlaka ayakta kalması gerektiğini kaydeden Aytuğ, "Şu anda Türkiye'de diziler erkenden yayından kalkıyor, yeni projeler erteleniyor. Sebebi, dijital platformların reklam gelirlerine haksızca ipotek koymaları. Eğer geleneksel medya bu yolla yok edilirse, meydan tamamen onlara kalacak" şeklinde konuştu.
DOĞRU BİLGİNİN KAYNAĞI
Gümüşhane Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Halkla İlişkiler ve Tanıtım Bölüm Başkanı Doç. Dr. Ersin Diker ise geleneksel medyanın doğru haber noktasında güvenilir bir kaynak olmayı sürdürdüğüne işaret ederek, "Bence buradaki yanılgı, dijital medyanın yükselişinin geleneksel medyanın sonu olarak yorumlanmasıdır. Televizyon, radyo ve gazeteler sadece reklam yayınlanan mecralar değillerdir. Aynı zamanda toplumun haber alma, bilgilendirme ve ortak gündem oluşturma işlevleri de bulunmaktadır. Televizyon hala geniş kitlelere aynı anda ulaşabilen güçlü bir mecradır. Örneğin başta afetler olmak üzere olağanüstü durumlarda, toplumsal gelişmelerde ve kamuoyunun dikkatini çeken konularda geleneksel medya yayıncılığı önemini korumaktadır" ifadelerini kullandı.
KÜRESEL ÇAPTA DÜŞÜŞ SÖZ KONUSU
WPP Media'nın This Year Next Year 2025 küresel reklam raporuna göre, dünyada toplam 1.14 trilyon dolara ulaşan reklam pastasında dijital mecraların hakimiyeti kesinleşirken geleneksel medya kanallarının payı tarihi seviyelere geriledi. 2025 yılında salt dijital reklam gelirleri toplam pazarın yüzde 73.2'sini oluşturarak yaklaşık 834.5 milyar dolara yükseldi. Toplam televizyon reklam gelirleri 167.4 milyar dolarda kaldı. Gazetelerde ise düşüş derinleşerek küresel gazete reklam gelirleri 31.4 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Gazeteler küresel reklam pastasından yalnızca yüzde 2.75 oranında pay alabildi.
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
