Bilim insanları, Dünya'nın milyonlarca yıldır iklimini dengeleyen doğal sistemin eksik parçasını ortaya çıkarmış olabilir. Yeni araştırma, gezegenin sıcaklığını kontrol eden şaşırtıcı mekanizmaya ışık tutuyor.
Bilim insanları, Dünya'nın 100 milyon yılı aşkın süredir yaşanabilir kalmasını sağlayan doğal iklim dengeleme mekanizmasının önemli bir parçasını ortaya çıkarmış olabilir. Yeni araştırmaya göre, deniz seviyesindeki değişimler okyanuslardaki fosfat miktarını etkileyerek atmosferdeki karbondioksit seviyesinin uzun vadede düzenlenmesinde kritik rol oynadı.
Çalışma, Syracuse Üniversitesi'nden Prof. Zunli Lu'nun da yer aldığı araştırmacılar tarafından yürütüldü ve sonuçlar Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlandı.
Araştırmaya göre küresel sıcaklık değişimleri kutup buzullarının büyüklüğünü etkiledi. Bu da deniz seviyelerinde yükselme veya alçalmalara neden oldu. Deniz seviyesindeki bu değişimler ise okyanuslara ulaşan fosfat miktarını, deniz canlılarının üretkenliğini, deniz tabanına gömülen organik karbon miktarını ve atmosferde kalan karbondioksit seviyesini belirledi.
Çalışmanın merkezinde, deniz yaşamı için temel besinlerden biri olan fosfat yer alıyor. Araştırmacılar, fosfatın iklim sistemindeki bugüne kadar yeterince fark edilmeyen rolüne dikkat çekiyor.
Deniz seviyeleri yükseldiğinde kıta sahanlıkları genişledi ve fosfatın önemli bir kısmı kıyı sedimentlerinde hapsoldu. Açık okyanusta fosfatın azalması deniz canlılarının üretkenliğini düşürdü.
Bunun sonucunda deniz tabanına gömülen organik karbon miktarı azaldı, atmosferde daha fazla karbondioksit birikti ve Dünya daha sıcak bir iklime sahip oldu.
Deniz seviyeleri düştüğünde ise bunun tam tersi yaşandı. Okyanuslara daha fazla fosfat ulaştı, deniz yaşamı arttı ve ölen organizmaların ayrışması sırasında sudaki oksijen tüketildi.
Oluşan düşük oksijenli bölgeler, deniz tabanındaki sedimentlerden daha fazla fosfatın salınmasına yol açtı. Bu süreç deniz yaşamını daha da artırırken, daha fazla organik karbonun deniz tabanına gömülmesini sağladı. Böylece atmosferdeki karbondioksit miktarı azaldı ve iklim soğuma eğilimine girdi.
Araştırmacılar, bu geri besleme mekanizmasının deniz seviyesinin günümüzden yaklaşık 10 ila 40 metre daha yüksek olduğu dönemlerde en güçlü şekilde çalıştığını belirledi. Bu koşullar, milyonlarca yıl boyunca büyük miktarda karbonun deniz tabanına gömülmesine olanak sağladı.
Ekip, bu sonuçlara ulaşmak için son 60 milyon yıla ait karbon izotop kayıtlarını, derin deniz sedimentlerindeki fosfor birikimini ve eski okyanuslardaki oksijen seviyelerini ortaya koyan iyot/kalsiyum yöntemini birlikte değerlendirdi. İyot/kalsiyum analizleri, deniz tabanında korunan mikroskobik deniz canlılarının kalıntıları üzerinde gerçekleştirildi.
Araştırma ayrıca yaklaşık 56 ila 34 milyon yıl önce yaşanan Eosen Dönemi'nin neden uzun süre sıcak kaldığını da açıklıyor. Bu dönemde deniz seviyeleri oldukça yüksekti ve fosfat büyük ölçüde kıta sahanlıklarında tutuluyordu
Açık okyanusta besin maddelerinin azalması deniz yaşamını sınırladı, daha az organik karbon gömüldü ve atmosferde karbondioksit birikmeye devam etti.
Araştırmacılara göre bu doğal mekanizma, milyonlarca yıl boyunca Dünya'nın karbon döngüsünü düzenleyerek iklimin daha dengeli hale gelmesine katkı sağladı.
Ayrıca bu çalışma, fosfatın Dünya'nın uzun vadeli iklim dengesindeki rolüne ilişkin önemli yeni kanıtlar sunuyor.
