Yeni doğan bir bebeğin ilk fotoğraflarında sık sık, uykulu göz kapaklarının altından bakan mavi gözler dikkat çeker. Ancak bu tatlı "bebek mavisi" bakışlar, ilk doğum gününe gelindiğinde kahverengiye ya da başka bir renge dönüşebilir. Çünkü göz rengi doğumda sabit değildir. Peki neden? İşte cevabı…
Kuzey Karolina Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde pediatri doçenti olarak görev yapan Dr. Rebecca Chasnovitz'e göre, bu değişimin ardında biyolojik süreçler yer alır. Melanin üretimi, güneş ışığına maruz kalma ve genetik faktörler göz renginin zamanla değişmesine neden olabilir. "Tüm bebeklerin göz rengi değişmez," diyen Chasnovitz, "Ancak açık renk gözle doğan bebeklerin gözleri zamanla koyulaşabilir" ifadelerini kullandı.
Bu süreçte önemli bir rol oynayan hücreler ise melanositlerdir. Melanositler, melanin adlı bir protein üretir. Bu protein yalnızca cilde renk vermekle kalmaz, gözün renkli kısmı olan iriste de pigment yoğunluğunu belirler.
Ulusal Tıp Kütüphanesi'ne göre, iris tabakasının ön kısmında ne kadar çok melanin varsa, göz rengi de o kadar koyu olur. Dünyada en yaygın göz rengi olan kahverenginin arkasında da bu yüksek melanin oranı yer alır.
Amerikan Göz Akademisi'ne göre, mavi gözlü bireylerin irislerinin ön kısmında neredeyse hiç melanin yoktur. Yeşil veya ela gözlü kişilerde ise hafif kahverengi bir pigment bulunur.
Bebekler güneş ışığına maruz kaldıkça, bu melanosit hücreleri aktifleşir ve daha fazla melanin üretmeye başlar. Bu nedenle, yalnızca bebek arabasıyla yapılan gündelik yürüyüşler veya evdeki doğal ışık bile renk değişimi için yeterli olabilir.
Elbette genetik faktörler de devreye girer. Ancak göz rengi, tek bir gen tarafından belirlenmez. Birden fazla genetik işaretçi bu süreci etkiler. Yani her ne kadar iki kahverengi gözlü ebeveynin çocuğunun da kahverengi gözlü olması beklenirse de, bu durum her zaman böyle sonuçlanmayabilir. "İki açık renk gözlü ebeveynin açık gözlü bebekleri olma olasılığı daha yüksek. Ancak eğer büyükbaba veya büyükannede açık renk göz varsa, bu özellik torunda da görülebilir," diyen Dr. Chasnovitz, bazı durumların tahmin edilemez olduğunu belirtti.
Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesi tarafından 2016'da yapılan küçük çaplı bir araştırma, 192 bebeğin yaklaşık yüzde 63'ünün kahverengi, yüzde 21'inin mavi, yüzde 6'sının ela ya da yeşil gözle doğduğunu; kalan yüzde 10'un ise belli bir renk kategorisine dahil edilemediğini ortaya koydu.
Peki göz rengindeki değişim ne zaman başlar? Dr. Chasnovitz'e göre, ilk altı ayda belirginleşmeye başlayan bu süreç, genellikle bebeğin birinci yaşına kadar devam eder. "Eğer göz rengi koyulaşacaksa, renk biraz daha 'çamurlu' bir hale gelir" diye açıklıyor.
Ancak nadir bazı durumlarda dikkatli olunması gerekir. Örneğin, bir gözün mavi, diğerinin koyu renk olması, Waardenburg sendromu gibi genetik bir duruma işaret edebilir ve tıbbi takip gerektirir. Ayrıca, bebeklerde şaşılık ya da göz kayması ilk aylarda normal kabul edilse de, dört ila altı ay geçmesine rağmen bu durum devam ediyorsa bir göz doktoruna başvurulması önerilir.
Sonuç olarak, gözler doğumda en az gelişmiş duyu organımızdır ve zaman içinde hem renk hem işlev açısından olgunlaşır. Bu süreçte ebeveynlerin gözlem yapması ve gerektiğinde uzman görüşü alması önemlidir.
