İç kulak işitmede rol alan kohlea ve dengeyi sağlayan vestibüler sistem olmak üzere iki bölümden oluşur. Normalde iç kulaktaki vestibüler sistem beyne baş ve vücudun konumu hakkında uyarılar yollayarak dengemizi sağlar. Vestibüler sistem, vestibüldeki utrikül ve sakkül ile onu çevreleyen ve yarım daire kanalları da denen semisirküler kanallardan oluşur.
Semisirküler kanallar başın dairesel hareketlerini içlerindeki sıvı ve çok ince tüyler sayesinde, utrikül ve sakkül ise başın doğrusal hareketlerini içlerindeki kanalit denilen küçük kristaller sayesinde algılar. Baş hareket ettikçe iç kulaktaki sıvı hareket eder. Baş hareketine, şekline ve yönüne göre uyarılan farklı sinir uçları beyne yön bildiren sinyaller gönderir. İç kulağın denge merkezi düzgün çalışmıyorsa beyne giren sinyallerin simetrisi bozulabilir. Bu bozulma, baş dönmesi ve dengesizlik hissine yol açabilir. Vertigo oluşumuna göre periferik tip ve santral tip olarak ikiye ayrılır. Periferik vertigo, iç kulak hastalığından kaynaklanır. Santral vertigo, özellikle denge organımız olan beyincik ya da beyin sapında olabilecek inme, tümör gibi hastalıklar nedeni ile olabilir.
BAŞ DÖNMESİNİN EN SIK GÖRÜLEN PERİFERİK NEDENLERİ:
Benign pozisyonel vertigo (BPV)
Vestibülit ya da labirentit
Meniere hastalığıdır
MANEVRA TEDAVİSİ NE ZAMAN TERCİH EDİLEBİLİR?
Manevra tedavisi bu hastalıklar içinden sadece BPV'de tercih edilir. BPV belli baş pozisyonları ile ortaya çıkan, ani başlayan ve 10-30 saniye süren bir dönme ve savrulma hissidir. Baş dönmesinin en sık görülen nedenidir. Kendiliğinden ve altta hiçbir neden olmadan başlayabilir. Normalde iç kulak beyne baş ve vücudun konumu hakkında uyarılar yollar. Böylece dengemizi korumaya yardımcı olur. İşte bu uyarıların yollanmasında rolü olan çok küçük kalsiyum kristalleri olan kanalitler normal yerlerinden oynarlar ve iç kulak sıvısı içinde serbest kalarak semisirküler kanallar dediğimiz denge kanallarının içine kaçarlar. Bu kanallar çok hassastır. İçlerine kaçan kristaller baş hareketleri ile buradaki sinir uçlarını uyararak baş dönmesine neden olur.
Genellikle yataktan kalkarken ya da bir yandan diğerine dönerken başlar. Gün içinde öne eğilme ya da yukarı bakma gibi baş hareketleri ile de şiddetli baş dönmesi olur. Bulantı hissi olabilir nadiren kusma da görülebilir. Benign yani iyi huylu olduğunu gösteren en önemli özellikler tek taraflı olması, yattıktan birkaç saniye sonra başlaması ve baş pozisyonu değiştirilmezse saniyeler içinde yavaşlayarak kaybolmasıdır. Çok basit pozisyon manevraları ile tedavi edilir. Bu manevralar ile kanalitler rahatsızlık vermeyecekleri başka bir noktaya hareket ettirilirler. Uygulama sonrasında hastada kısa sürede iyileşme görülür. İşlem sonrası alınması gereken belli başlı önlemler, başın hastalığın olduğu tarafa ani çevrilmemesi, eğilme hareketinden kaçınılması ve yüksek yastık ile yatılmasıdır.
VERTİGO TANISI DOĞRU KONULMALIDIR
Vertigo ile karşılaşıldığında en önemli aşamalarından biri altta yatan hastalığın doğru teşhisidir. Santral baş dönmesinin en sık nedenlerinden biri vestibüler migrendir. Ayrıca santral sinir sisteminin inme, multipl skleroz, tümör ve enfeksiyöz hastalıkları da tuttukları alana bağlı olarak baş dönmesine neden olabilirler. Epileptik vertigo ve kranioservikal bileşke anomalileri (Chiari malformasyonu) diğer santral vertigo nedenlerindendir.
İnme dışında vertebrobaziler yetmezlik de vertigoya yol açabilir. Vertebrobaziler yetmezlikte beyin sapı ve beyinciği sulayan vertebral ya da baziler arterlerde darlık olabilir. Eğer darlık kola giden damarlardaysa, vertebral arterden kan çalarak baş dönmesine neden olabilir. Santral nedenle olan baş dönmesinde kişinin nörolojik muayenesinde mutlaka ek bulgular vardır. Hekim anamnez ve muayene sonrası bu durumları ayırt etmek için bazı incelemeler isteyebilir.
