Dorn, bir kaybın ardından yıllar hatta on yıllar boyunca ara sıra, beklenmedik yas dalgaları yaşamak yaygın olsa da, çoğu insanın bu duygular üzerinde çalıştıkça "zaman içinde yas semptomlarının sıklığında ve süresinde kademeli bir düşüş" fark edeceğini söyledi.
Tüm bu genel anlayışlara rağmen bazen yoğun ıstırap dönemi azalmaz. Yas duygusunun içinde sıkışabilir ve ilerleyemeyecekmiş gibi hissedebilirsiniz. Bu durum, "çözümlenmeyen yas" olarak bilinir. Klinik terimlerle "karmaşık yas" veya "uzun süreli yas" olarak adlandırılabilir. "Uzun süreli yas bozukluğu" adı verilen bir durum, 2021'de resmi bir ruh sağlığı teşhisi haline geldi.
Dorn, "Çözümlenmemiş yas, bir kişinin normal yas tutma dönemi geçtikten çok sonra bile, bir kayıpla ilişkili önemli duygusal sıkıntı, acı ve üzüntü yaşamaya devam ettiği bir tür yastır" açıklamasında bulundu. Bu durum, birisi kaybını tam olarak işleme veya kabul etme fırsatına sahip olmadığında olabilir.
Dorn, "tipik" yas ile çözülmemiş yas arasındaki farkı vurgulayan bir benzetme önerdi. Fırtınaya yakalanmış bir gemi düşünün. Dalgalar güverteye çarparak yolcuların yönünü şaşırmış, bunalmış ve bitkin durumda bırakabilir.
Dorn, "Ancak, 'normal' yasta, fırtına sonunda diner ve geminin daha sakin sulara yelken açmasına izin verir," dedi. Yine Dorn'a göre; "Tersine, çözümlenmemiş yas, etrafınızdaki kaosun biraz azaldığı, ancak sıkışmışlık hissinin devam ettiği bir fırtınanın ortasında hapsolmuş gibi hissettirir. Bu yas hali, bir yalnızlık ve kafa karışıklığı duygusu yaratarak hayatınızı net bir şekilde görmenizi zorlaştırabilir."
Daha sakin sulara ulaşmak için dalgalı sularda ilerlemek çok yıldırıcı gelebilir. Dorn, "Bu sadece yorucu olamaz," dedi. Ayrıca bu süreç; bir kişinin yası işlemesini ve çözmesini engelleyebilir. Daha sakin sulara ulaşmanın tek yolu fırtınadan, yastan kurtulmanın tek yolu da onu yaşamaktır.
Dorn, belirli faktörlerin çözümlenmemiş yasa yol açma olasılığının daha yüksek olduğunu söyledi: Ani veya travmatik bir ölüm, ölen kişiye yakınlığınız, sosyal destek eksikliği ve önceden var olan zihinsel sağlık koşulları veya duygusal mücadeleler bunlardan birkaçı.
ÖLÜMLE İLGİLİ SUREKLİ VE YOĞUN ACI VERİCİ DUYGULAR
Kayıpla ilgili üzüntü, öfke, özlem veya umutsuzluk gibi işlevlerinizi zorlaştıran duygularla sık sık bunalmış hissedersiniz. Dorn, "Kaçamayacağınız bir yas döngüsünde sıkışıp kalmış gibi hissedebilir ve hayatınızın diğer yönlerinde neşe veya zevk bulmakta zorlanabilirsiniz" dedi.
Yas konusunda uzmanlaşmış bir terapist olan Fanisha Calvert , kişinin nasıl öldüğüne bağlı olarak utanç, damgalanma, izolasyon veya travma duyguları da yaşayabileceğinizi söyledi.
Calvert; örneğin, sevdiklerini intihar ederek kaybedenler, intihar ölümüne eşlik eden duygusal yıkım ve damgalamanın üstesinden gelmek zorunda olduğunu belirtti.
Dorn, bazıları için çözümlenmemiş yasın artan endişe veya ajitasyon olarak ortaya çıkıp hayatınızda "küçük gibi görünen olaylara güçlü tepkiler" vermesine neden olabileceğini belirtti.
ÖLEN KİŞİYİ HATIRLATAN ŞEYLERDEN KAÇMAK VEYA ONLARA SARILMAK
Çok acı verici olduğu için kaybettiğiniz sevdiğiniz kişiyi size hatırlatan yerlerden, hobilerden veya diğer insanlardan aktif olarak kaçındığınızı fark edebilirsiniz. Dorn, "Örneğin, mezarlığa gitmekten, sevdiğiniz kişinin fotoğraflarına bakmaktan veya bir zamanlar birlikte yapmaktan keyif aldığınız etkinliklere katılmaktan kaçınabilirsiniz" dedi. "Bu, sosyal bağlantıları sürdürmeyi ve iyileşmeyi teşvik edebilecek faaliyetlerde bulunmayı zorlaştırabilir."
Yelpazenin diğer ucunda, kendinizi sürekli olarak bu kişinin hatıralarını ararken bulabilirsiniz. Örneğin, her zaman eşyalarına dokunma isteği bunlardan biridir.
YANLIŞ DÜŞÜNCELER
Yanlış düşünceler, ölümü çevreleyen gerçekleri yansıtmayan düşüncelerdir. Bu duruma, kontrolünüz dışındaki şeyler için kendinizi suçlama da dahil olabilir. Calvert, "Örneğin, başka birinin yaptığı ve sevdiği kişinin ölümüne katkıda bulunmuş olabilecek kötü bir seçimin tüm sorumluluğunu üstlenen biri," dedi.
Yararsız düşüncelerin kendilerine göre bazı gerçekleri olabilir, ancak sizi suçluluk, çaresizlik ve umutsuzluk gibi olumsuz duygularla doldururlar, dedi. "Örneğin, 'Sevdiğim kişi bunun bir parçası olmayacaksa gelecekte bana ne olacağı umrumda değil' gibi düşüncelere sahip olmak. Mezun olduğumu asla görmeyecek, öyleyse ne anlamı var?'" gibi cümleler çözümlenmemiş yasın belirtilerinden bazıları.
BİRİNİN KAYBETMEKLE İLGİLİ GERÇEĞİ KABULLENMEMEK
Bu kişinin ölümü hakkında inkar veya inançsızlık yaşayarak, kayıpla yüzleşmek için mücadele edebilirsiniz. Dorn, "Sevdiğiniz kişinin hala hayatta olduğuna dair sürekli işaretler veya sinyaller ararken kendinizi bulabilirsiniz" dedi. "Bu, yas sürecine müdahale edebilir ve kayıpla ilgili duygularınızı tam olarak işlemenizi engelleyebilir."
Çözülmemiş yas, değer verdiğiniz insanlardan ve şeylerden izole hissetmenize neden olabilir. Güçlü bir destek sistemi oluşturmak çok önemlidir: aile, arkadaşlar, bir yas grubu yardımcı olabilir. Dorn, "Benzer bir kayıp yaşayan başkalarıyla konuşmak, özellikle anlaşıldığını ve daha az yalnız hissetmeye yardımcı olabilir," dedi.
Zor duyguları bastırmak veya bunlardan kaçınmak yerine, kendinize yas tutma izni vermek de iyileşmenin önemli bir parçasıdır. Dorn, "Yas tutarken üzüntü, öfke, suçluluk veya pişmanlık dahil olmak üzere bir dizi duyguyu deneyimlemek sorun değil" dedi. "Kendinize bu duyguları hissetme izni verin ve bunların yas tutma sürecinin normal bir parçası olduğunu kabul edin" açıklamasında bulundu.
Kaybettiğiniz kişiyi onurlandırmanın veya ona bağlı kalmanın yollarını bulmak da faydalı olabilir. Dorn; bir anıt oluşturma, kişiye bir mektup yazma veya keyif aldıkları etkinliklere katılmak gibi aktiviteler olabileceğini belirtti."Sevdiğiniz kişinin anısını canlı tutmanın yollarını bulmak, yas tutma sürecine yardımcı olabilir ve rahatlık sağlayabilir."
Ölen kişiyle zor bir ilişkiniz olduysa , yine de mektup yazma alıştırmasını yapabilirsiniz veya duygularınızı günlük tutmak veya oluşturduğunuz bir ritüel gibi başka bir şekilde ifade etmeyi seçebilirsiniz .
Fiziksel ve duygusal olarak kendinize bakmak da ilerlemenize yardımcı olacaktır. Dorn, uyku, hareket ve besleyici yiyeceklerin yanı sıra size neşe getiren ve sizi rahatlatan faaliyetlere geri dönmeye öncelik verin, ancak bunun bazen imkansız gibi görünebileceğini kabul ediyor.
Yas (veya daha spesifik olarak karmaşık yas) konusunda uzmanlaşmış iyi bir terapist bulmak da değerli bir kaynak olabilir. Dorn, "Bir terapist, kayıpla ilgili duygularınızı keşfetmenize, zorluklarınıza katkıda bulunabilecek düşünce kalıplarını belirlemenize ve kederle başa çıkmak için araçlar ve stratejiler sağlamanıza yardımcı olabilir" dedi.
Ve yas tutmanın ömür boyu sürecek bir süreç olabileceğini unutmayın. Doğrusal değil, tek seferlik bir durum da değil . Bu yüzden zaman çerçevelerine takılmamaya çalışmanız gerekebilir. "Gerilemeler ve ara sıra acı verici hatırlatmalar beklemek önemlidir. Bazı günler diğerlerinden daha iyidir" dedi. "Bu çerçeveyi anlamak, bir kişinin yas sürecine daha iyi hazırlanmasını sağlar."
Dorn, yası işlemenin amacının "devam etmek" olmadığını, "kaybı yaşamınıza entegre etmenin bir yolunu bulmak, bazen yavaş yavaş, bir huzur ve kabul duygusuyla ilerlemenizi sağlayacak bir yol bulmak olduğunu" söyledi. Çözümlenmemiş yas, bu ileriye doğru hareketin tamamını olmasa da çoğunu engeller.
