Adjuvan nedir sorusu genellikle hasta yakınlarının araştırdığı bir sorudur. Kemoterapi yöntemlerinin bir kolu olduğu için adjuvan tedavi nedir, ne zaman yapılır öğrenmek isterler. Aynı zamanda adjuvan kemoterapi ne kadar sürer sorusu hakkında da fikir sahibi olmak isterler. İşte bu kişiler için tüm bu soruların cevaplarıyla beraber adjuvan nedir, ne demek gibi soruları ayrıntılarıyla içeriğimizin devamında cevapladık.
Adjuvan kelimesinin kökeni Latince olup "adjuvare", yardım eden , güçlendiren anlamına gelmektedir.
Tıp literatüründe ise adjuvan kelimesinin bir kaç anlamı vardır. Bunlar şu şekildedir:
1) Kanser Kemoradyoterapisi: Esas tedaviye ek olarak kullanılan tedavi rejimini ya da rejimlerini ifade eder.
• Meme kanserinde olduğu gibi, esas tedavi olan cerrahiye ek olarak uygulanan adjuvan kemoterapi, adjuvan radyoterapi gibi.
• Esas tedavi protokolünün (cerrahi) etkinliğini genişletmek için eklenen tedavi rejimidir.
Kanser cerrahisi sonrası nüksü önlemek amacıyla mikroskobik düzeyde kalmış olan tümör hücre/dokularını tedavi etmek için uygulanan tedaviyi ifade eder.
• Rektum kanserinde adjuvan kemoradyoterapi
• Kolon kanserinde adjuvan kemoterapi
2) Farmakoloji: İlacın asıl etkisini fizyolojik ya da kimyasal olarak arttırmak ya da tedavideki yan etkilerden korumak için kullanılan molekül. Örneğin:
Amifostin; kanser kemoterapisi yan etkilerine karşı vücudu korur.
Aluminyum bileşikleri; aşıların immün cevap etkisini arttırarak etkinliğini arttırır.
3) İmmünoloji: Özellikle aşılarda antijenin antikor oluşturma etkisini arttırmak için ilave edilen yapılardır. Bileşik, molekül yada atenüe mikroorganizma yapısında olabilirler.
Adjuvan kelimesi tıpta en çok kemoterapi ve radyoterapi ile ilgili kullanılır. Çünkü adjuvan tedavi, kemoterapinin 3 kolundan birisidir. Örneğin meme kanserinde adjuvan kemoterapi, cerrahi sonrası uygulanan kemoterapidir (mastektomi ya da meme koruyucu cerrahi sonrası). Yine meme kanserinde ameliyat sonrası uygulanan radyoterapi, hormonoterapi, hedeflenmiş tedavi ve biyolojik tedavilerde adjuvan tedavidir.
Adjuvan tedavi, ana kanser tedavisi sonrası yapılan, kanserin nüks (tekrar) riskini azaltıcı uygulamalardır. Tümörün boyutu, özellikleri ve yayılımına bakarak koruyucu tedavi olarak uygulanan yöntemlerle (kemoterapi, hormon tedavisi, akıllı ilaç ve radyoterapi tedavileri), kanserin yenileme ihtimalini azaltmayı hedefler.
Bunun yanı sıra koruyucu tedavi olarak uygulanan kemoterapi, hormon tedavisi ya da akıllı ilaç tedavisi sistemik tedavilerdir ve tüm vücudu etkiler. Adjuvan radyoterapi tedavisi ise, bölgesel yenileme ihtimali yüksek hastalarda tümörün yerleşim yerinde yenileme ihtimalini azaltır.
Geride kalmış veya yayılmış ancak görüntüleme testlerinde bile görülemeyen kanser hücrelerini öldürmeye çalışmak için adjuvan kemoterapi verilebilir. Bu hücrelerin büyümesine izin verilirse, vücudun başka yerlerinde yeni tümörler oluşturabilirler. Adjuvan kemoterapi, meme kanserinin geri gelme riskini azaltabilir.
Kemoterapi, ilaçların yan etkileri nedeniyle vücuda zaman kazandırmak için, 1-3 haftalık döngülerle (aralarla) verilir. Kemoterapi, her döngünün ilk gününde başlar, bazı ilaçlar döngünün ilk gününde verilir, bazı ilaçlar üst üste birkaç gün verilir. Adjuvan ve neoadjuvan kemoterapi, kullanılan ilaçlara bağlı olarak genellikle 3-6 ay boyunca verilir. Tedavi ileri meme kanseri için daha uzun sürebilir ve tedavinin süresi ne kadar iyi çalıştığına ve hangi yan etkileri yaptığına bağlıdır.
Uygulanan tedavi yöntemine bağlı olarak değişir. Bulantı, kusma, saç dökülmesi, kan değerlerinde düşme, enfeksiyon riski en sık karşılaştığımız yan etkilerdir. Yine doğurgan olan bayanlarda ya da genç çocuklarda yumurtalık fonksiyonlarını bozabileceği için gelecekte çocuk sahibi olmak isteyen hastalarda mutlaka bunu korumaya yönelik tedbirler alınmalıdır. Ayrıca kan yükseltici ilaçlar, mide bulantısı ve kusmayı önleyici ilaçlar kullanılarak yan etkiler azaltılabilir. Bunun yanında, saç kaybına yol açan kemoterapi tedavisinde saçlı deriye soğuk perfüzyon uygulaması yapılarak saçlar korunabilir. Hormon tedavisi ve akıllı ilaç tedavilerine özgü yan etkiler de söz konusudur. Bunlar, kullanılacak ilacın özelliğine göre değişir. Hormon tedavilerinde ateş basması, kemik erimesinde artış olabilir, kas eklem ağrıları görülebilir. Bu tür durumlar ile karşılaşan hastalar, hekimleri ile görüşerek ortaya çıkan yan etkilere yönelik tedavi görebilirler.
