Kafein bazı insanları neden daha çok etkiliyor?

Kahvenin uyarıcı etkisi herkese göre değişiyor. Kimileri yatmadan önce kahve içip kesintisiz uyuyabiliyorken, diğerleri uykusuz kalabiliyor.

KAFEİNİN KİMYASI
Kafein, dünyada açık ara en çok kullanılan psikoaktif madde. Her gün iki milyardan fazla fincan kahve tüketiliyor. Buna ek olarak insanlar kola, enerji içecekleri, bazı çikolatalar, sakızlar ve sporcu takviyeleri gibi birçok ürünle kafein tüketiyor. Daha uyanık hissetmemizi sağlayabilir, konsantrasyonumuzu artırabilir ve yorgunluğu önleyebilir. Aşırı tüketimi ise baş ağrısı, sinirlilik, kalp çarpıntısı ve uykusuz gecelere neden olabilir. Uzmanlar, kafeinin vücuda ekstra enerji vermediğini, sadece yorgunluğu maskelemeye yardımcı olduğunu söylüyor. Bu kimyasal, gün boyunca beyinde biriken ve bizi uykulu hissettiren adenozin adlı kimyasalın etkisini bloke ediyor. Peki etkisi neden farklı? En önemli faktörlerden biri kafeinin vücutta ne kadar süre kaldığı.

6-20 SAATTE ATILIYOR
BBC Türkçe'nin haberine göre; bir fincan kahve içtikten sonra, kana geçerek dolaşıma katılıyor ve hızla beyne ulaşıyor. Bu süreçte karaciğerdeki bir enzim tarafından parçalanıyor ve daha sonra idrar yoluyla vücudumuzdan atılıyor. Chicago'daki Northwestern Üniversitesi'nden beslenme doçenti Dr. Marilyn Cornelis'e göre bu süreç kişiye bağlı olarak altı ila 20 saat arasında sürebiliyor. Dr. Cornelis "İlk kahvenizi içtikten sonra etkilerini hissetmemeniz mümkün. Ancak iki üç saat sonra kafein hâlâ vücudunuzdayken ikinci bir kahve daha içerseniz, bu dengeyi bozabilir ve biraz gergin hissetmeye başlayabilirsiniz" diyor. Karaciğerin kafeini ne kadar hızlı işleyeceğini, CYP1A2 olarak bilinen tek bir gen belirliyor. Bu nedenle süreçte, bir miktar da olsa, bireyin atalarının yatkınlıklarının da etkili olduğu düşünülüyor. Bu yıl yayınlanan bir araştırma, Avrupalıların ve Güney Amerikalıların kafeini daha hızlı parçaladıklarını ortaya koydu.

UYUMADAN EN AZ 6 SAAT ÖNCE KAHVEYİ BIRAKIN
Uzmanlar ne öneriyor peki? Uyku araştırmacıları genellikle yatmadan en az altı saat önce kafeinden uzak durmayı öneriyor. Psikolog ve uyku uzmanı Dr. Lindsay Browning, kanıtların kafeinin sadece uykuya dalmayı engellemekle kalmayıp, uyku kalitesini de etkileyebileceğini gösterdiğini söylüyor. Dr. Lindsay Browning "Hastlarıma 22:00 civarında yatacaklarsa, öğleden sonra 14:00'ten sonra kafein tüketmekten kaçınmalarını öneriyorum" diyor.

SİGARA İÇENLERDE ETKİSİ DAHA DÜŞÜK
SİGARA içmek karaciğeri kafeini çok daha hızlı parçalamaya teşvik ediyor ve bu süreci yüzde 65'e kadar hızlandırıyor gibi görünüyor. Bu durum, sigara içenlerin neden daha fazla kahve içme eğiliminde olduklarını ve sigarayı bırakanların neden aniden kahveyi çok daha sert bulmaya başladığını açıklamaya yardımcı olabilir.Bazı antibiyotikler, doğum kontrol hapları ve diğer reçeteli ilaçlar tam tersi etki gösterip, kafeinin vücutta daha uzun süre kalmasına ve etkilerinin uzamasına yol açabiliyor. Hamilelik sırasında da durum aynı. Hormonal değişiklikler kafeini parçalayan karaciğer enzimini baskılıyor. Düzenli kahve tüketenlerin vücutları bu kimyasalın varlığına alıştıkça kafeine karşı duyarlılıkları azalıyor.