Evet, çağın sorunu bulundu. Herkesin içi rahat edebilir. Sabah sabah karşıma çıkan bir kavram, günümüz insan ilişkilerinin oldukça ilginç bir fotoğrafını çekiyor: Hostile monitoring. Türkçeye kabaca "düşmanca izleme" diye çevirebiliriz.
21. Yüzyılın gerçek problemi diyebiliriz bu meseleye, bir insanın sizi merak ettiği için değil, açık bulmak için takip etmesi... Ne yaptığınızı, kiminle görüştüğünüzü, nerede olduğunuzu, hangi projeye başladığınızı, ne kazandığınızı, ne giydiğinizi, hatta ne zaman hata yaptığınızı dikkatle izlemesi. Üstelik bütün bunları sizin iyiliğiniz için değil, bir gün aleyhinize kullanabileceği küçük bir dosya oluşturmak için yapması. Bir düşünün, hayatınızdaki bazı insanlar sizinle konuşmaktan çok hakkınızda bilgi toplamaya meraklı. Başarınızı kutlamak yerine arkasında bir açık arıyor, mutlu olduğunuzda bunun ne kadar süreceğini hesaplıyor, bir hata yaptığınızda ise yıllardır beklediği fırsatı bulmuş gibi davranıyor. Bu artık merak değil, başka bir şey.

LİTERATÜRDEKİ KARŞILIĞI NE?
Burada küçük ama önemli bir ayrım var. İngiltere'deki University of Kent'in güvenlik kaynaklarında kullanılan daha yerleşik ifade hostile surveillance. Bu kavram, bir kişiyi veya kurumu kötü niyetle izleyerek zayıf noktalarını, rutinlerini ve istismar edilebilecek bilgilerini toplamayı anlatıyor. Yani güvenlik literatüründe gerçek bir karşılığı var. Bu kadar merak ettiğiniz hayat neden sizin hayatınız değil? Dijital çağın tuhaflığı devreye giriyor burada. Eskiden bir insanın hayatını takip etmek için onunla aynı çevrede bulunmanız gerekirdi. Şimdi dünyanın öbür ucundan, sahte bir hesapla, sessizce ve iz bırakmadan birinin hayatına bakabiliyorsunuz. Üstelik algoritmalar da bu merakı besliyor. Bir hikayeyi izlemek, eski fotoğraflara bakmak, takipçi listelerini incelemek, bir insanın kimlerle iletişim kurduğunu anlamaya çalışmak birkaç saniyelik bir mesele.

Ancak her sessiz takipçiyi düşman, her meraklı insanı kötü niyetli ilan etmek de doğru değil. Asıl mesele, bu davranışın süreklilik kazanması ve bilgi toplamanın bir kusur bulma, küçük düşürme veya kontrol etme aracına dönüşmesi. Bir de işin psikolojik tarafı var. Başkasının başarısını izlemekle o başarıdan rahatsız olmak arasında büyük bir fark bulunuyor. Bir insanın terfisini, yeni projesini, seyahatini, ilişkisini veya hayatındaki güzel gelişmeleri sürekli takip edip bunlarda bir kusur aramak, sağlıklı bir merak değil. Bazen insanlar başkalarının hayatını kendi hayatlarıyla kıyaslamak için izliyor. Bazen kıskançlık, bazen rekabet, bazen de kontrol ihtiyacı devreye giriyor.

Kendi alanında görünür olamayan, istediği takdiri bulamayan birinin başkasının görünürlüğüne aşırı ilgi duyması da bu davranışın olası açıklamalarından biri. Elbette bu, herkese uygulanabilecek bir psikolojik teşhis değil. Ama şu cümleyi bir kenara yazalım: Sizin hayatınızda hata arayan herkes, sizin hayatınızla ilgileniyor değildir. Bazıları sadece kendi hayatındaki eksikliği sizin üzerinizden ölçüyordur. Benim bu konudaki fikrim oldukça basit: İnsan enerjisini kendi hayatını güzelleştirmeye harcamalı. Başkasının düşmesini bekleyerek yükselmeye çalışanların varacağı yer de pek parlak değil. Birinin başarısını küçümsemek sizi başarılı, mutluluğunu sorgulamak sizi mutlu, hatasını beklemek de sizi kusursuz yapmıyor.
BU OYUNA GELMEYİN!
Özellikle gençlere söylemek istediğim bir şey var. Sosyal medyada herkesin sizi sevmesini, anlamasını veya desteklemesini beklemeyin. Her görüntüleme bir hayranlık, her takip bir dostluk, her yorum da iyi niyet göstergesi değil.
Birileri sizin hayatınızı izliyor diye hayatınızı küçültmeyin. Daha az paylaşmak istiyorsanız paylaşmayın. Daha çok seyahat etmek, daha büyük hayaller kurmak, yeni bir işe başlamak, farklı insanlarla tanışmak istiyorsanız yapın. Sırf birileri konuşacak diye kendinize sansür uygulamayın.