Yakın siyasi tarihimizde mayıs ayında birçok olay cereyan etmiştir. 6 Mayıs 1972'de Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idam edilmesi, 14 Mayıs 1950'de Demokrat Parti'nin, cumhuriyetin kuruluşundan beri devam eden CHP iktidarına son verdiği seçimler, 21 Mayıs 1963 Talat Aydemir'in 2'nci darbe girişimi, 27 Mayıs 1960 Demokrat Parti'nin devrilmesine yol açan darbe.
Siyaseti kana bulayan ve Türkiye'yi uluslararası camiada küçük düşüren askeri müdahalelerden çok şükür kurtulmuş bulunuyoruz. Buna mukabil, siyasi partiler arasındaki gerginlik devam ediyor. Sert üslûp hâlâ değişmedi.
27 Mayıs'a takaddüm eden günlerde TBMM'nin havasını yansıtan İsmet İnönü'nün konuşmasından bazı önemli bölümleri paylaşmak istiyorum. Demokrat Parti "CHP'nin, yıkıcı, gayrimeşru ve kanun dışı faaliyetlerini" tetkik eylemek üzere bir Tahkikat Komisyonu kurmuştu.
Meclis çoğunluğuna sahip bir siyasi partinin, muhalefeti denetlemek, hatta susturmak anlamına gelen bu teşebbüsünü onaylamak mümkün değil. Yurt sathında "kulak gazetesi" vasıtasıyla kışkırtıcı yalan haberler yayılıyordu:
"Hükümet Amerikan yardımı alabilmek için Türk kızlarını peşkeş çekiyor; Amerikan kanını kullanmak suretiyle, Türkleri Amerikalılaştırıyor; memleketin en güzel yerlerini Amerikalılara satıyor."
Demokrat Parti, bu yalan haberlerin darbeye zemin hazırlamak için CHP'nin işbirliğiyle üretildiğine inanıyordu.
Ayrıca CHP'nin, halkı, kanunları çiğnemeye, polisle çatışmaya teşvik ettiğini düşünüyordu.
Olağanüstü yetkilerle donatılan Tahkikat Komisyonu bu yüzden kuruldu. İsmet Paşa, aşağıda okuyacağınız konuşmalarını da, bu komisyonu eleştirmek için yaptı. Ama maalesef, o da ipin ucunu kaçırdı ve darbeye yeşil ışık yaktı.

18 Nisan 1960 tarihli oturum: "İktidarda bulunanların milletleri ihtilâle nasıl zorladıkları, İnsan Hakları Beyannamesi'ne girmiştir. Eğer bir idare insan haklarını tanımaz, baskı rejimi kurarsa, o memlekette ayaklanma olur.
Vatandaş hakları zorlanırsa, baskı rejimi kurulursa, ihtilâl behemehâl olur. (Sağdan alkışlar, soldan "Ellerin kanlı senin" sesleri) Biz böyle bir ihtilâl içinde bulunmayız.
Biz demokratik rejim dedik; demokratik rejim kurulmuştur. Demokratik rejim istikametinden ayrılıp, baskı rejimine götürmek tehlikeli bir şeydir. Bu yolda devam ederseniz, ben de sizi kurtaramam. Şartlar tamam olduğu zaman, milletler için ihtilâl meşru bir haktır... Vatandaş için başka çıkar yol yoktur kanaati zihinlere ve bütün müesseselere yerleşirse, ihtilâl bir hak olarak kullanılacaktır. Bundan içtinap kabil değildir..."
27 Nisan 1960 oturumu: "Demokrat Parti iktidarının seçime karşı aldığı vaziyet vatandaş nazarında iki ihtimali canlandırmıştır.
Birincisi, bu iktidar hiçbir zaman seçim yapmayacaktır. (Soldan "Yapacağız" sesleri.) Ben bu fikre iştirak etmiyorum. Bu iktidar 3 aylık bir seçim hazırlığı yapıp, şartları kendisine hazırladıktan sonra seçim yapacaktır ve % 96.6 ekseriyetle kazanmış olduğunu bütün dünyaya ilan edecektir. Bunlar % 96.6 çoğunluğu alırlar ama bunların seçimlerine ne o memleket içinde, ne de dünyada kimse itibar etmez.
Bu tedbirlerle anayasaya darbe vurulmaktadır. Anayasa dışı bir baskı idaresi kurulmaktadır. (Soldan "Gayrimeşru diyor" sesleri)... Bir baskı rejimi kurulduğu zaman bunu kuranlar... (Soldan şiddetli gürültüler, masalara vurmalar)"
Sonunda İnönü'nün 12 birleşim Meclis'ten çıkarılması Demokrat Partililerin oylarıyla kabul ediliyor. 27 Mayıs darbecilerinden Orhan Erkanlı'yla konuştuğumda, bana, İsmet Paşa'nın o sözlerinin kendilerine güç verdiğini söylemişti. "İnönü'nün bizimle birlikte olmasa dahi, bize karşı çıkmayacağını anladık" dedi. Nitekim 1961 Anayasası'nın Başlangıç bölümünde de, İnönü'nün sözünü ettiği "direnme hakkı" yer aldı:
"Meşruluğunu kaybetmiş bir iktidara karşı direnme hakkını kullanarak 27 Mayıs 1960 devrimini yapan Türk milleti."
Bütün bunları, siyasetteki gerginliğin ülkelere felâket getirdiğini hatırlatmak için yazdım.